Haidowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Haidowie (hai. Haida) – plemię Indian Ameryki Północnej. Wraz z plemionami Tlingit, Kwakiutl, Nootka i Chilkat tworzyli społeczeństwa potlaczowe, zamieszkiwali wybrzeże północno-zachodnie na pograniczu Stanów Zjednoczonych i Kanady.

Nuu-chah-nulth (ang. Nuu-chah-nulth Nation, dawniej Nootka lub Nutka) – grupa ok. 15 spokrewnionych plemion północnoamerykańskich Indian, zamieszkujących zachodnią część wyspy Vancouver w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. Kulturowo najbliżsi plemionom Chinook i Kwakwala. W 1995 r. grupa liczyła ok. 6 tys. osób (w 1770 było ich ok. 29 tys.).Wyspy Królowej Charlotty (ang. Haida Gwaii, do 3 czerwca 2010 Queen Charlotte Islands) – archipelag położony u wybrzeży kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. Obejmuje około 150 wysp, z czego dwie największe to Wyspa Grahama na północy i Moresby na południu. Od stałego lądu oddzielone są 120-kilometrową cieśniną Hecate. Od wyspy Vancouver oddziela je Cieśnina Królowej Charlotty. Ich łączna powierzchnia wynosi około 10 180 km². Zamieszkiwane są przez około 4,76 tys. osób, głównie Indian Haida.

W grupach tych przywódcą rodziny był mężczyzna (inaczej, niż np. u matrylinearnych Irokezów), określany jako nominalny przywódca danego obszaru na lądzie i na morzu. Typowym symbolem owych grup był słup totemiczny, usytuowany w centralnej części domu lub przed wejściem.

Zasadniczym centrum kultury plemienia Haidów jest archipelag Haida Gwaii w Kanadzie. Uznaje się go za prehistoryczne siedlisko tych ludów. Plemię Haida (Haida Nation) posiada autonomię lokalną i system organizacyjny zbliżony do tradycyjnego systemu społecznego istniejącego przed przybyciem Europejczyków. Ze spisu ludności przeprowadzonego w 2006 wynika, że mieszka tu ponad 5000 Haidów, kolejne 2000 mieszka w pobliskim Vancouverze i Prince Rupert.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Tlingit – plemię Indian Ameryki Północnej. Sami określają swoje plemię nazwą Lingit - co w języku tlingit oznacza tyle co "Ludzie". Rosyjska nazwa Kołoszy i jej odpowiednik niemiecki - Koulischen - występuje w starszych opracowaniach. Tlingici to plemię, które wytworzyło złożoną kulturę myśliwsko-zbieracką w rejonie Alaski Południowo-wschodniej oraz Archipelagu Aleksandra.

Liczebność w USA[ | edytuj kod]

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 14 825 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia Tlingit-Haida (w tym 1239 Haida), zaś 22 365 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Tlingit-Haida (w tym 4264 Haida).

Język haida − rodzimy język Haidów niegdyś zaliczany do języków na-dene, jednak został wykluczony z tej rodziny. Dziś uważa się go za język izolowany.Potlacz (w języku czinuk znaczy "karmić", "spożywać"; ang. potlatch) – ceremonia plemion Indian Ameryki Północnej żyjących na północno-zachodnim wybrzeżu kontynentu, nad Pacyfikiem. Uczestniczący w tym obrzędzie oddawali innym lub niszczyli należące do siebie dobra materialne, aby zachować lub podnieść swój status społeczny.

Przypisy[ | edytuj kod]

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • Matriarchat – hipotetyczny hierarchiczny ustrój społeczny i polityczny, w którym władzę sprawują kobiety. Termin ten został wprowadzony przez Johanna Jakoba Bachofena w 1861 roku w jego dziele Das Mutterrecht.Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.




    Warto wiedzieć że... beta

    Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym – zbiorowość, która postrzega siebie samą lub postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Totem – termin określający zjawiska związane z relacjami człowieka ze zwierzęcym (lub roślinnym, czasem zjawiskiem przyrodniczym) przodkiem. Każdy klan posiada własny totem, nazwę, a jego członkowie połączeni są więzami pokrewieństwa. Totemy oznaczają mistyczne więzi między ludźmi, a jedynie wtórnie odzwierciedlają stosunki społeczne. Totem to również - w bardziej popularnym znaczeniu - godło rodziny lub klanu rodzinnego u wielu ludów pierwotnych. Totemem mogło być zwierzę, roślina lub jakiś martwy przedmiot, które uznawane było za protoplastę i opiekuna tej rodziny.
    Indianie Ameryki Północnej – Indianami nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk o złożonej etnogenezie. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).
    Kwakwala, Kwakiutlowie (ang. Kwakiutl, Kwakwaka’wakw) – grupa plemion Indian północnoamerykańskich zamieszkujących północną część wyspy Vancouver i sąsiadującego z nią przez cieśninę Królowej Charlotty lądu stałego w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. W przeszłości posługiwali się językiem kwakiutl, który wraz z językiem spokrewnionych sąsiadów z południa, Indian Nuu-chah-nulth (Nootka), należał do wakaskiej (ang. wakashan) rodziny językowej. Współcześnie używają języka angielskiego i w znacznym stopniu zintegrowali się z otoczeniem.

    Reklama