Gubernator generalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gubernator generalny – historycznie najwyższy stopień gubernatorski, nadawany najwyższym urzędnikom administracji kolonialnej, szczególnie (ale nie tylko) na terenie Imperium brytyjskiego. Obecnie tytułu tego używają reprezentanci monarchy brytyjskiego w państwach Wspólnoty Narodów połączonych z Wielką Brytanią unią personalną (tzw. Commonwealth realms).

Prawo konstytucyjne (dawniej: prawo polityczne, prawo państwowe) – zespół norm prawnych określających ustrojowe zasady funkcjonowania państwa, treść i sposoby zagwarantowania praw człowieka i obywatela oraz zaspokajania potrzeb społecznych, sposób tworzenia prawa, hierarchię źródeł prawa a także kompetencje i wzajemne relacje pomiędzy organami władzy państwowej.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

Obecnie stanowisko to występuje w następujących państwach:

  •  Antigua i Barbuda
  •  Australia
  •  Bahamy
  •  Barbados
  •  Belize
  •  Grenada
  •  Jamajka
  •  Kanada
  •  Nowa Zelandia
  •  Papua-Nowa Gwinea
  •  Saint Kitts i Nevis
  •  Saint Lucia
  •  Saint Vincent i Grenadyny
  •  Tuvalu
  •  Wyspy Salomona
  • Do roku 1926 gubernatorzy generalni pełnili podwójną funkcję. Byli osobistymi przedstawicielami monarchy w dominiach brytyjskich, a równocześnie stanowili oddelegowanych tam reprezentantów brytyjskiego rządu, sprawującego nad dominiami pewną władzę polityczną. Podczas konferencji imperialnej w 1926 postanowiono o rozdzieleniu obu ról. Od tego czasu gubernatorzy są wyłącznie reprezentantami suwerena, zastępującymi go pod jego nieobecność w jego zamorskich realms. Z kolei funkcje przedstawicieli rządu – tym razem już o charakterze czysto dyplomatycznym – przejęli wysocy komisarze.

    Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Antigua i Barbuda (ang. Antigua and Barbuda) – wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim, w archipelagu Małych Antyli (Ameryka Środkowa). Głową państwa jest królowa brytyjska, reprezentowana na wyspach przez gubernatora generalnego. Podstawą gospodarki jest turystyka. Do lat 70. XX wieku w gospodarce dominowało rolnictwo przemysłowe. Podział administracyjny jest nietypowy. Antigua, zamieszkana przez 98% ludności, jest podzielona na 6 okręgów, natomiast pozostałe wyspy są dependencjami.

    Gubernatorów generalnych powołuje formalnie monarcha brytyjski na wniosek rządu danego państwa. W praktyce decydujący głos przy obsadzie tego stanowiska należy do premiera każdego z realms lub też do jego parlamentu. Gubernatorzy posiadają w systemach politycznych realms pozycję analogiczną do tej zajmowanej przez monarchę w Wielkiej Brytanii. Ich formalne uprawnienia są niezwykle szerokie. Mogą m.in. powoływać i odwoływać premiera, skracać kadencję parlamentu, a także nadawać ordery i odznaczenia. W rzeczywistości (podobnie jak to się dzieje w Wielkiej Brytanii) wszystkie te kompetencje wykonują jedynie na wyraźny wniosek rządu, zaś ich samodzielna rola ogranicza się do zadań ceremonialnych i reprezentacyjnych. W brytyjskiej nauce prawa konstytucyjnego istnieje koncepcja tzw. reserve powers, według której gubernatorzy są strażnikami stabilności swoich państw, zaś w razie jej zagrożenia (np. wskutek poważnego kryzysu politycznego) mają prawo użyć swoich prerogatyw zupełnie samodzielnie. W praktyce jednak dzieje się tak niezwykle rzadko. W większości państw od gubernatorów tradycyjnie wymaga się nie angażowania się w bieżącą politykę.

    Belize – państwo w Ameryce Środkowej leżące na półwyspie Jukatan, nad Morzem Karaibskim, od północy graniczące z Meksykiem (długość granicy 250 km), a na zachodzie z Gwatemalą (266 km).Dominium brytyjskie – forma ustrojowa istniejąca w ramach imperium brytyjskiego, stanowiąca formę pośrednią między samorządną kolonią a suwerennym państwem, jednak z czasem ewoluująca zdecydowanie w stronę tego ostatniego. Pierwszym dominium brytyjskim była Kanada, która otrzymała taki status w 1867 roku. Kolejnymi były Australia (1901), Nowa Zelandia (1907), Nowa Fundlandia (1907), Związek Południowej Afryki (1910) i Wolne Państwo Irlandzkie (1922).

    Niemal wszyscy gubernatorzy generalni w trakcie swojej kadencji lub tuż po jej zakończeniu otrzymują brytyjski Order św. Michała i św. Jerzego, przeznaczony dla osób szczególnie zasłużonych dla Wspólnoty Narodów i brytyjskiej służby dyplomatycznej. Z chwilą objęcia urzędu są również dekorowani najwyższymi odznaczeniami swoich państw, a następnie stają się ich kanclerzami i podpisują decyzje o ich nadaniu kolejnym osobom. Formalnie wszystkie akty gubernatorów generalnych stanowią decyzje królewskie, podpisywane i ogłaszane przez nich jedynie w zastępstwie monarchy.

    Gubernator Generalny (ang. Governor General, fr. Gouverneur général) - najstarsza instytucja polityczna w Kanadzie. Gubernator generalny jest namiestnikiem monarchy Kanady, który jest głową Kanady. Dawniej gubernator generalny sprawował realną władzę nad koloniami brytyjskimi w Kanadzie. Współcześnie posiada funkcje głównie tytularne i honorowe, choć z szerokimi uprawnieniami konstytucyjnymi z których może skorzystać w sytuacjach wyjątkowych. Jest wodzem naczelnym (Comander-in-Chief) kanadyjskich sił zbrojnych. Gubernator generalny mianowany jest przez monarchę, współcześnie za radą premiera Kanady, zwykle na okres pięciu lat. Oficjalną rezydencją gubernatora generalnego jest Rideau Hall w Ottawie. Drugą rezydencją, w której spędza zazwyczaj kilka tygodni w roku jest La Citadelle w Québecu.Barbados – państwo wyspiarskie w Ameryce Środkowej, zajmujące wyspę o tej samej nazwie, położoną w archipelagu Małych Antyli, na Oceanie Atlantyckim. Najbardziej na wschód wysunięta wyspa Karaibów. Powierzchnia kraju wynosi 430 km², a liczba ludności – 294 560 (2020). Stolicą i największym miastem jest Bridgetown.

    Do 1981 obowiązywała nieformalna zasada, iż gubernatorami generalnymi zostają wyłącznie mężczyźni. Zwyczaj ten przełamała dopiero Elmira Gordon, która objęła wówczas urząd gubernator generalnej Belize. Od tego czasu funkcje te sprawuje coraz więcej kobiet.

    Inne kraje[ | edytuj kod]

    Tytuł gubernatora generalnego odnosił się też do:

    Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea) – państwo w Oceanii, w Melanezji, położone w większości na wyspie Nowa Gwinea oraz dodatkowo na około 2800 wyspach. Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.Kolonia (z łac. colonia „osada rolnicza”) – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śródziemnego, w okresie tak zwanej wielkiej kolonizacji greckiej. Najwięcej kolonii powstało w efekcie wielkich odkryć geograficznych. Do XIX wieku obie Ameryki, Azja, Afryka i Australia zostały spenetrowane przez europejskich osadników. Polityka promująca zajmowanie terytoriów zamorskich przez państwa wysoko rozwinięte określona została mianem kolonializmu.
  • japońskich gubernatorów Tajwanu
  • japońskich gubernatorów Korei
  • najwyższych rangą gubernatorów prowincji w Chinach, za czasów dynastii Qing
  • gubernatorów niemieckich i austriackich w okupowanym Królestwie Polskim (1915–1918)
  • niemieckiego gubernatora okupowanej Polski (1939–1945)
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Sir Ivor Jennings, Crown and Commonwealth in Asia, "International Affairs", Vol. 32, No. 2 (April 1956), pp. 137-147




    Warto wiedzieć że... beta

    Grenada – państwo wyspiarskie na wyspie Grenada i części wysp archipelagu Grenadyn (Małe Antyle) na Morzu Karaibskim.
    Saint Kitts i Nevis (Federacja Saint Kitts i Nevis; ang. Saint Kitts and Nevis, Federation of Saint Kitts and Nevis) – państwo w Ameryce Środkowej na Morzu Karaibskim.
    Tuvalu (dawniej: Terytorium Tuvalu, Wyspy Ellice) – państwo położone na Oceanie Spokojnym w zachodniej Polinezji (na północ od Fidżi), Tuvalu tworzy archipelag po angielsku zwany Tuvalu Islands (dawne nazwy angielskie to Lagoon Islands i Ellice Islands), po polsku zaś Wyspami Lagunowymi.
    International Affairs - renomowane brytyjskie czasopismo naukowe z dziedziny stosunków międzynarodowych. Ukazuje się od 1924 roku, zaś jego redakcja jest częścią znanego ośrodka badawczego Chatham House. Wśród autorów tradycyjnie dominują badacze i praktycy stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej z krajów anglosaskich, ale na łamy zapraszani są także przedstawiciele innych kręgów kulturowych.
    Gubernator generalny Nowej Zelandii (ang. Governor-General of New Zealand, maor. Te Kāwana Tianara o Aotearoa) - urząd polityczny istniejący w Nowej Zelandii i stanowiący formalnie, choć nie realnie, najwyższe stanowisko we władzy wykonawczej tego kraju.
    Jamajka (ang. Jamaica) – wyspa i państwo na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli, położone na południe od Kuby i na zachód od Haiti.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Reklama