Grzyby saprotroficzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wrośniak różnobarwny powodujący białą zgniliznę drewna
Niszczyca anyżkowa powodująca brunatną zgniliznę drewna
Łysiczka łajnowa na odchodach zwierzęcych
Błyskoporek podkorowy – saprotrof i pasożyt słabości

Grzyby saprotroficzne – grupa grzybów czerpiących pokarm z materii organicznej zawartej w martwych organizmach lub ich resztkach. Pozostałe grupy grzybów to grzyby pasożytnicze i grzyby symbiotyczne. Grzyby saprotroficzne są organizmami cudzożywnymi z grupy saprotrofów. Nie potrafią wykorzystywać energii słonecznej do wytwarzania związków organicznych, lecz pobierają je od roślin, zwierząt i innych grup organizmów żywych.

Reducenci (łac. reduco – zmniejszam, niszczę), destruenci (łac. destruere – burzyć) – organizmy stanowiące końcowy etap łańcucha pokarmowego. Odżywiają się szczątkami innych organizmów i rozkładają złożone związki organiczne na prostsze związki, także nieorganiczne. Do destruentów zalicza się: saprofity, detrytusofagi (detrytusożercy), saprobiont, saproby, nekrofagi. Heterotrofizm, cudzożywność (gr. héteros - inny. różny + gr. trophikós - odżywczy) – jeden z dwóch podstawowych (obok autotrofizmu) sposobów odżywiania się organizmów. Heterotrofy (organizmu cudzożywne) odżywiają się ma związkami organicznymi.

Znaczenie w przyrodzie i gospodarce człowieka[ | edytuj kod]

W przyrodzie grzyby saprotroficzne spełniają ogromną rolę. Usuwają martwe szczątki organizmów rozkładając je na substancje nieorganiczne wzbogacające glebę. Dzięki nim odbywa się obieg materii w przyrodzie. Grzyby saprotroficzne są jedną z grup reducentów. Dużą ich grupę stanowią grzyby rozkładające drewno: martwe pnie, gałęzie, liście i inne resztki drzewne. Bez nich las stałby się gigantycznym cmentarzyskiem martwych organizmów, niedostępne natomiast stałyby się sole mineralne niezbędne do życia roślin. Ustałaby produkcja CO z rozkładanej materii organicznej, a rośliny po wyczerpaniu zapasu tego związku z atmosfery przestałyby istnieć już po kilkudziesięciu latach.

Zgnilizna brunatna drewna, zgnilizna destrukcyjna, zgnilizna czerwona, zgnilizna błonnikowa – wada drewna, jeden z rodzajów zgnilizn z grupy zgnilizn miękkich. Zgnilizna ta powoduje zmianę barwy na ciemniejszą od barwy drewna zdrowego.Mikroklimat, zespół czynników meteorologicznych bezpośrednio określających bytowe warunki organizmu lub grupy organizmów, zależy bezpośrednio od różnych przedmiotów terenowych, naturalnych lub sztucznych. Organizmy żyjące w dnie lasu żyją w innym mikroklimacie niż te, które żyją w warstwie koron drzewnych, jaskinia stwarza szczególny mikroklimat organizmom jaskiniowym, podobnie człowiek może stworzyć roślinom mikroklimat, uprawiając je w szklarniach lub cieplarniach.

Okres rozkładu drewna martwych drzew zależy od wielu czynników, wśród których decydujące znaczenie mają wilgotność, temperatura i obecność odpowiednich gatunków grzybów saprotroficznych. Najszybciej rozkład odbywa się na wilgotnych obszarach klimatu tropikalnego. W Polsce może on wynosić nawet powyżej 50 lat, a w krajach z chłodnym klimatem nawet do kilkuset lat.

Saprotrofy, roztocza, mikrokonsumenci – (z gr. saprós - zgniły) – cudzożywne organizmy pobierające energię z martwych szczątków organicznych, rozkładając je do związków prostych. Są reprezentowane przez liczne drobnoustroje (bakterie, grzyby). Do niedawna uważano, że także niektóre rośliny lądowe (np. gnieźnik leśny) odżywiają się saprofitycznie, jednak mogą one pobierać substancje pochodzące z rozkładu szczątków jedynie dzięki mikoryzie (patrz rośliny saprofityczne), a zatem dzięki ścisłej symbiozie z odpowiednim gatunkiem grzyba. To stawia je bliżej roślin pasożytniczych niż prawdziwych saprotrofów. Tradycyjnie jednak mimo to wciąż bywają określane jako saprofity lub rośliny saprofityczne. Obecnie ten typ odżywiania określany jest jako myko-heterotrofia – w tym układzie pasożytniczym właściwym saprofitem jest grzyb, a nie roślina.Keratyny – grupa nierozpuszczalnych w wodzie białek fibrylarnych wytwarzanych przez keratynocyty. Występują w formie miękkiej lub twardej. W komórkach nabłonkowych człowieka zidentyfikowano dwadzieścia izoform cytokeratyn o masie cząsteczkowej od 40 do 70 kDa, natomiast w komórkach innych ssaków wykazano około dziesięciu izoform tzw. keratyn twardych, obecnych w wytworach skóry: piórach, wełnie, rogach, paznokciach i innych. Z keratyny zbudowany jest zrogowaciały naskórek ssaków.

Grzyby saprotroficzne w ekosystemach leśnych odgrywają też inną rolę. Powodując próchnienie drewna ułatwiają dzięciołom wykuwanie dziupli, z których korzystają także inne ptaki i drobne ssaki, np. wiewiórki, nietoperze, popielicowate. Owocnikami tych grzybów (tzw. hubami) odżywiają się larwy wielu gatunków owadów i stanowią one dla nich siedlisko z odpowiednim mikroklimatem. Owocniki niektórych grzybów saprotroficznych stanowią pokarm także dla większych zwierząt w lesie np. dla dzików, saren i zajęcy. Działalność tych grzybów umożliwia również oczyszczanie się drzew z gałęzi.

Barbara Gumińska (ur. 25 września 1924 we Lwowie) – prof. dr hab., polska uczona, specjalistka w zakresie botaniki i mykologii. Ukończyła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ) w Krakowie w 1951, w 1994 uzyskała tytuł prof. zwyczajnego. Była na tej uczelni pracownikiem Instytutu Botaniki, kierownikiem Zakładu Taksonomii Roślin i Fitogeografii (1977-79), kierownikiem Pracowni Mykologicznej od 1979. Członek Polskiego Towarzystwa Botanicznego i Rady Naukowej PAN od 1990.Biała zgnilizna drewna, zgnilizna korozyjno-destrukcyjna, zgnilizna biała, zgnilizna biała jednolita – wada drewna, jedna z rodzajów zgnilizn z grupy zgnilizn miękkich. Zgnilizna ta stanowi formę pośrednią między korozyjną a destrukcyjną.

Niektóre grzyby powodując próchnienie konstrukcji drewnianych wyrządzają duże szkody w gospodarce człowieka. Niektóre w mieszkaniach i innych miejscach wytwarzają tzw. pleśń, a produkowane przez nią duże ilości zarodników są szkodliwe dla zdrowia.

Grupy grzybów saprotroficznych[ | edytuj kod]

  • Grzyby rozkładające drewno. Stanowią bardzo liczną w gatunki grupę grzybów. Wyróżnia się wśród nich dwie grupy:
  • wytwarzające enzymy rozkładające celulozę, hemicelulozę i ligninę. Powodują one białą zgniliznę drewna. Celuloza i hemiceluloza rozkładana jest najpierw do cukrów prostych, a na koniec do dwutlenku węgla i wody. Lignina rozkładana jest do prostych związków aromatycznych.
  • wytwarzające enzymy rozkładające tylko celulozę. Powodują one brunatną zgniliznę drewna. Drzewa iglaste zawierają więcej ligniny, a przy tym jest ona dla grzybów trudniejsza do rozłożenia. Z tego powodu wśród drzew iglastych częściej występuje zgnilizna brunatna.
  • Grzyby koprofilne rozkładające odchody zwierząt. Należą do nich np. przedstawiciele rodziny kruchaweczkowatych
  • Grzyby rozkładające keratynę – związek organiczny budujący pióra, włosy, rogi, pazury i kopyta zwierząt. Przedstawicielem tych grzybów jest np. rogowniczka końska (Onygena equina) i rogowniczka ptasia (Onygena corvina).
  • Tylko wśród części gatunków grzybów można przeprowadzić ścisłe rozgraniczenie między grzybami saprotroficznymi i pasożytniczymi, część gatunków jest zarówno saprotrofami, jak i pasożytami. Wyróżnia się trzy grupy grzybów rozkładających drewno:

    Grzybowe choroby roślin – infekcyjne choroby roślin wywoływane przez grzyby (Fungi). Jest to duża grupa chorób o ogromnym znaczeniu w gospodarce człowieka, w rolnictwie i leśnictwie powodują one bowiem duże straty. Badaniem tych chorób (patogenezą) i wywołujących je patogenów zajmuje się fitopatologia.Huba – popularna nazwa owocników grzybów nadrzewnych. Są wśród nich zarówno saprotrofy występujące na martwym drewnie, jak i pasożyty występujące na żywych drzewach.
  • saprotrofy obligatoryjne, mogące zasiedlać tylko martwe drzewa. Są to np. włośniczka tarczowata (Scutellinia scutellata), stroczek domowy (Serpula lacrymans),
  • pasożyty względne, które zasadniczo zasiedlają tylko martwe drzewa, ale mogą też czasami występować na drzewach osłabionych. Są to np. pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola) i boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus),
  • saprotrofy fakultatywne, które zasiedlają drzewa osłabione, ale także zdrowe, a po ich obumarciu nadal kontynuujące rozkład drewna. Do tej grupy należy np. czyreń osikowy (Phellinus igniarius) i hubiak pospolity (Fomes fomentarius).
  • Drugą i trzecią grupę saprotrofów często nazywa się pasożytami słabości.

    Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus Jacq.) P. Kumm.) – gatunek grzybów z rodziny boczniakowatych (Pleurotaceae).Ekosystem (gr. oikos – dom, mieszkanie, gospodarstwo; gr. systēmatikós – zestawiony od sýstēma – zestawienie, połączenie od synistánai – zestawiać) – dynamiczny układ ekologiczny, na który składa się zespół organizmów (biocenoza) połączonych relacjami troficznymi (tworzących sieć troficzną) wraz ze środowiskiem przezeń zajmowanym, czyli biotopem, w którym zachodzi przepływ energii i obieg materii. W skrócie zatem ekosystem to biocenoza wraz z biotopem. Ekosystemy wyodrębniane są na podstawie istnienia silniejszych powiązań w ich obrębie niżeli między ich składowymi a otoczeniem (biologicznie ważne pierwiastki chemiczne krążą intensywniej w obrębie poszczególnych ekosystemów niż pomiędzy nimi).

    Wśród grzybów mikroskopijnych bardzo często jest tak, że formy bezpłciowe (tzw. anamorfy) są pasożytami powodującymi grzybowe choroby roślin, natomiast formy płciowe (teleomorfy) tych samych gatunków są saprotrofami.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie: Warszawa, PWRiL, 1985, ​ISBN 83-09-00714-0
    2. Czesław Bartnik, Saprotrofy – rola w ekosystemie leśnym oraz możliwość ich wykorzystania w gospodarce leśnej, Katedra Fitopatologii LeśnejAkademia Rolnicza w Krakowie, Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej R. 9. Zeszyt 2/3 (16) / 2 0 0 7, s. 530-540
    3. Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna, Atlas hub, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008, ​ISBN 978-83-7073-650-7​.
    4. red: Selim Kryczyński, Zbigniew Weber, Fitopatologia. Tom 1. Podstawy fitopatologii, Poznań: PWRiL, 2010, ​ISBN 978-83-09-01-063-0​.
    Hubiak pospolity (Fomes fomentarius (L.) J. Kickx f.) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae).Grzyby mikroskopijne (łac. Micromycetes) – grzyby o niewielkich rozmiarach, przeciwieństwo grzybów wielkoowocnikowych (Macromycetes). Są to niezbyt precyzyjne pojęcia, używane jednak w mykologii przy tworzeniu różnego rodzaju zestawień gatunków i w innych opracowaniach. Do grzybów mikroskopijnych zalicza się gatunki o rozmiarach od mikroskopijnych (widocznych tylko pod mikroskopem) do bardzo małych, o rozmiarach do kilku milimetrów. Grzyby mikroskopijne mogą tworzyć pleśń.




    Warto wiedzieć że... beta

    Lignina (drzewnik) – jeden z podstawowych składników drewna (obok celulozy i hemiceluloz), w którym występuje w ilości ok. 20%. Jest substancją lepiszczową, powodującą zwartość struktury komórek drewna. Nadaje drewnu wytrzymałość na ściskanie i utrzymuje jego sztywność. Eliminacja ligniny (fachowo zwana delignifikacją), poprzez dodatek związków sodu (ługu warzelnego – związku silnie alkalicznego), z drewna prowadzi do zmiękczenia substancji drzewnej, co jest procesem niezbędnym podczas produkcji papieru.
    Grzyby pasożytnicze – pasożyty należące do królestwa grzybów (Fungi). Są to organizmy cudzożywne, pobierające substancje odżywcze z roślin zielonych, zwierząt lub innych grzybów, pełniących wówczas funkcję żywicieli.
    Zarodnik, spora – termin stosowany w botanice, mykologii i mikrobiologii w odniesieniu do komórki służącej do rozmnażania protistów, roślin (mszaki, paprotniki) i grzybów. Zarówno termin „zarodnik” jak i „spora” są stare – pochodzą z czasów, gdy nie znano jeszcze dokładnie procesów rozmnażania tych grup organizmów, stąd też też używane są zarówno do określania komórek służących do rozmnażania bezpłciowego, jak i płciowego.
    Czyreń osikowy (Phellinus tremulae (Bondartsev) Bondartsev & P.N. Borisov) – gatunek grzybów z rodziny szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae).
    Grzyby koprofilne (w tłumaczeniu na język polski grzyby kochające łajno) – grzyby rozwijające się na odchodach zwierzęcych (na łajnie). Są koprofagami i jedną z grup grzybów saprotroficznych.
    Cukry proste (monosacharydy) – węglowodany, w których strukturze występuje od 3 do 7 atomów węgla. Monosacharydy mogą występować w postaci pierścieniowej jeśli posiadają co najmniej 4 atomy węgla w cząsteczce.
    Teleomorfa, anamorfa i holomorfa są to stadia życiowe grzybów różniące się sposobem rozmnażania. Terminy te zwyczajowo odnoszą się do grzybów typu Ascomycota i Basidiomycota. Wyróżniamy:

    Reklama