Groteska (ornament)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Groteska (fragment obrazu Święty Sebastian Pietro Perugino, ok. 1500)

Groteskaornament roślinny powstały w starożytności. Groteska składa się z wici roślinnej, w którą nierozerwalnie są wplecione inne elementy, takie jak postacie ludzkie, zwierzęta, części uzbrojenia, obrazy, owoce i inne. Groteska może także być pozbawiona wici, zamiast której występuje ornament popularny w danej epoce (tzw. groteska stelażowa).

Bazylika Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy (wł. Basilica di Santa Maria sopra Minerva) – bazylika mniejsza w Rzymie, na Piazza della Minerva, w pobliżu Panteonu.Ornament (z łac. ornare - zaopatrzyć, ozdabiać) – motyw lub zespół motywów zdobniczych, stosowanych w architekturze lub sztukach plastycznych. Motywy te, złożone z drobnych elementów, mogą pokrywać całą powierzchnię, występować tylko w określonych polach albo przybierać formę pasową. Mogą także współgrać z tektoniką lub nad nią dominować. Zazwyczaj ornament nie jest elementem niezbędnym dla istnienia struktury danego przedmiotu czy budowli, a jedynie jest stosowany jako element podziału określonej kompozycji.

Ornament narodził się w I wieku n.e. w sztuce rzymskiej. W sztuce nowożytnej pojawił się za sprawą odkryć archeologicznych z końca XV wieku w Złotym Domu Nerona (Domus Aurea) oraz w innych pałacach i willach (tzw. grotach rzymskich). Wkrótce po tym odkryciu groteski zostały spopularyzowane przez włoskich artystów, którzy równocześnie nieco ją przekształcili i dostosowali do ówczesnych potrzeb. Jednym z najwcześniejszych przykładów są grafiki Giovanniego Pietro da Birago z końca XV wieku. Groteska pojawia się także na freskach Filippino Lippiego w kaplicy Carafa w bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy w Rzymie (1489-1493), freskach Perugina w Collegio del Cambio w Perugii (1499), freskach Luca Signorelli w katedrze w Orvieto (1499-1503), w cyklu fresków Pinturicchio w Appartamento Borgia w Watykanie oraz w loggiach watykańskich Rafaela (1518-1519).

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||><|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

W latach 30. XVI wieku na polecenie Franciszka I Rosso Fiorentino i Primaticcio ozdobili jego zamek w Fontainebleau, wykorzystując m.in. ornament groteskowy. W drugiej połowie XVI wieku ryciny z przedstawieniami dekoracji z Fontainebleau rozprzestrzeniły się po Europie.

Pierwsze przykłady groteski na terenie Polski pochodzą z kaplicy Zygmuntowskiej (1519-1533).

Terminem sztuka starożytnego Rzymu określa się zazwyczaj sztukę tworzoną w Rzymie – mieście nad Tybrem oraz całym państwie złożonym z wielu prowincji i nie wykazującą żadnych ścisłych związków kulturowych z sztuką rodzimą konkretnego rejonu pozostającego pod panowaniem imperium, powstałą w okresie od VI w. p.n.e. do końca IV w., czyli momentu podziału cesarstwa na wschodnie i zachodnie.Rafael, właśc. Raffaello Santi lub Raffaello Sanzio (ur. 28 marca lub 6 kwietnia 1483 w Urbino, zm. 6 kwietnia 1520 w Rzymie) – włoski malarz i architekt, najmłodszy z trójki genialnych artystów włoskiego renesansu – obok Michała Anioła i Leonarda da Vinci, znany z licznych przedstawień Madonny.
Groteska w Złotym Domu
Freski w kaplicy Carafa w bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy w Rzymie
Groteska projektu Hansa Vredeman de Vriesa (1527-1609)



Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 57. ISBN 83-85001-89-1.
  • Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006, ​ISBN 83-01-12365-6
  • The Dictionary of Art, [1996], t. 13, ​ISBN 1-84446-00-0
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Des grottesques aux grotesques (fr.)
  • Grafika z groteską Giovanniego Pietro da Birago (ang.)
  • Perugia, starożytna Peruzja – stolica Umbrii, rejonu administracyjnego środkowych Włoch. Miasto leży między Jeziorem Trazymeńskim a Tybrem, liczy około 150 000 mieszkańców.Fresk (z wł. fresco - świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.




    Warto wiedzieć że... beta

    Pietro Perugino, właśc. Pietro di Cristoforo Vannucci (ur. ok. 1450 w Città della Pieve k. Perugii, zm. w lutym lub w marcu 1523 w Fontignano) - włoski malarz i rysownik okresu renesansu, wybitny przedstawiciel szkoły umbryjskiej.
    Luca Signorelli (ur. ok. 1445, zm. 1523) – włoski malarz epoki quattrocenta. W swojej twórczości podejmował tematy religijne i mitologiczne. Lubił poruszać problematykę nagiego ciała. Charakterystyczny dla jego stylu jest rzeźbiarski modelunek i postaci o masywnej, atletycznej budowie. Poprzez ujęcia anatomiczne i nagromadzenie postaci jego malarstwo zbliżone jest do formy prac Michała Anioła.
    Rzym (wł., łac. Roma) – stolica i największe miasto Włoch, położone w środkowej części kraju w otoczeniu wzgórz, nad Tybrem, ośrodek administracyjny i polityczny (siedziba prezydenta, ministerstw i urzędów); stolica i główne miasto regionu administracyjno-historycznego Lacjum. Obszar administracyjny 1523 km², liczba ludności 2 748 809 (zespół miejski ok. 3 800 000).
    Fontainebleau – miasto i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Sekwana i Marna, 60 km na południowy wschód od Paryża.
    Francesco Primaticcio, we Francji znany jako Le Primatice (ur. 1504, zm. 1570) – włoski malarz, rzeźbiarz, architekt i dekorator działający głównie we Francji. Reprezentant manieryzmu i tzw. pierwszej szkoły z Fontainebleau.
    Kaplica Zygmuntowska zw. także Królewską, Rorantystów i Jagiellońską, pw. Wniebowzięcia NP Marii oraz św. Barbary – jedna z 19 kaplic w Katedrze Wawelskiej.

    Reklama