Gonokoksyt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gonokoksyt, gonokoksit (łac. gonocoxa, gonocoxit) – przekształcona okolica biodrowa (nasadowa) odnóży odwłokowych segmentów genitalnych (gonopodów) owadów.

Skorki, cęgosze (Dermaptera) – niewielki rząd uskrzydlonych owadów ortopteroidalnych, obejmujący około 1800 gatunków występujących na całym świecie, przeważnie wszystkożernych, preferujących tereny ciepłe, wilgotne i zacienione. Zapis kopalny tej grupy owadów sięga jury (208 milionów lat temu).Owady uskrzydlone (Pterygota) – owady skrzydlate lub wtórnie bezskrzydłe o odwłoku pozbawionym odnóży krocznych (typowych czy zmodyfikowanych). Owady uskrzydlone to najliczniejszy takson zwierzęcy, obejmujący około 1 milion gatunków. Zamieszkują środowiska lądowe wszystkich kontynentów, a także środowisko słodkowodne i (rzadziej) morskie, przy czym przystosowanie do życia w wodzie jest wtórne.

U przerzutek i rybików koksyty (płytki biodrowe) wykształcone są na niemal wszystkich segmentach odwłoka. Koksyty segmentu ósmego i dziewiątego zawsze zaopatrzone są w wyrostki rylcowe (styliki, łac. styli) oraz w wewnętrzne wyrostki nasadowe. U owadów uskrzydlonych ósmy i dziewiąty segment odwłoka stanowią segmenty genitalne – ich koksyty określane są jako gonokoksyty, styliki jako gonostyliki, zaś wewnętrzne wyrostki nasadowe przybierają różne nazwy w różnych grupach.

Genitalia – nieścisły termin biologiczny odnoszący się do męskich lub żeńskich narządów płciowych i związanych z nimi struktur anatomicznych.Pokładełko (ovipositor, terebra) – narząd spotykany u wielu owadów, pajęczaków i niektórych ryb. Samicom służy do składania jaj do otworów w drzewie, mchu, zagłębień w ziemi oraz w ciałach innych organizmów. U samców niektórych ryb występuje pokładełko służące do zapładniania ikry.

Samice[ | edytuj kod]

U samic koksyty ósmego segmentu odwłokowego stanowią pierwszą parę walwiferów, na której osadzone są walwule pierwszej pary (przednie), a te dziewiątego segmentu odwłokowego drugą parę walwiferów, na której osadzone są walwule drugiej pary, a czasem także trzeciej pary. Walwifery wchodzą w skład nasadowego aparatu pokładełka (łac. aparatus basalis), podczas gdy walwule budują jego korpus i osłonki. Specyficzną nomenklaturę stosuje się do samic chrząszczy. Gonokoksyt, będący częścią dziewiątego segmentu odwłoka, w tym przypadku podzielony jest na bardziej nasadową (dosiebną) część zwaną walwiferem oraz na bardziej wierzchołkową (odsiebną) część zwaną koksytem, przy czym koksyt może być wtórnie podzielony na człony lub płaty. Na koksycie osadzone są gonostyliki (styliki), zaś walwifer często dysponuje poprzeczną lub skośną bakulą połączoną stawowo z bakulami paraproktów. Spekuluje się, że walwifer chrząszczy może być homologiem gonangulum. W przypadku częstej u owadów uskrzydlonych wtórnej redukcji pokładełka koksyt dziewiątego segmentu jest zwykle jedną z pierwszych (po gonostyliku) struktur ulegających zanikowi.

Wielbłądki (Raphidioptera) – reliktowa grupa drapieżnych owadów o przeobrażeniu zupełnym, dwóch parach skrzydeł, wydłużonej głowie i długim, ruchliwym przedtułowiu, z profilu przypominającym wielbłąda, obejmująca około 210 współcześnie żyjących, opisanych naukowo gatunków związanych ze środowiskiem leśnym. Są klasyfikowane w randze rzędu Raphidioptera, który wraz z sieciarkami (Neuroptera s. str.) i wielkoskrzydłymi (Megaloptera) jest zaliczany do kladu Neuropterida. Szacuje się, że na świecie jest około 260 gatunków wielbłądek.Chruściki (Trichoptera) – rząd owadów wodnych o przeobrażeniu zupełnym. Są stosunkowo niewielkich rozmiarów, od 2 mm do 4-5 cm. Największe znane chruściki zamieszkują Himalaje (rodzaje: Eubasilissa, Himalopsyche, u owadów dorosłych rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm). Cechą charakterystyczną postaci dorosłych są włoski na skrzydłach, natomiast larwy mają wyraźnie odnóża analne zakończone pazurkiem.

Samce[ | edytuj kod]

Wśród samców pierwotny podział gonokoksopoditów dziewiątego segmentu odwłoka na trzy elementy (gonokoksyt, gonostylik i wewnętrzny wyrostek nasadowy) zachował się u samców takich grup jak jętki, świerszczokaraczany, wielbłądki, niektóre muchówki długoczułkie i liczne błonkoskrzydłe. U tych ostatnich wewnętrzny wyrostek nasadowy gonokoksytu nosi nazwę wolselli. U chruścików gonokoksyt oddzielony jest od gonostylika linią i zaopatrzony w wenętrzno-brzuszny przydatek, być może homologiczny z wewnętrznym wyrostkiem nasadowym. U motyli gonokoksyt zlany jest z gonostylikiem w walwę, zaś jego wewnętrzny wyrostek nasadowy tworzy sakulus. U wojsiłek i pcheł gonokoksyt jest wyraźnie wyodrębniony od gonostylika, ale pozbawiony wewnętrznego wyrostka nasadowego. U sieciarek gonokoksopodity odzielają się od dziewiątego stenitu i zaczepiają np. na dziewiątym lub dziesiątym tergicie, a wewnętrzne wyrostki nasadowe gonokoksytów towrzą paramery. U komarowatych pośrodkowa krawędź grzbietowej powierzchni gonokoksytu tworzy płaty nasadowe zwane harpagonami. U samców wielu innych grup gonokoksyty uległy przekształceniu w nieparzystą płytkę subgenitalną. U karaczanów, modliszek, niektórych prostoskrzydłych, niektórych gryzków i niektórych pluskwiaków różnoskrzydłych płytka ta zachowała wyodrębnione gonostyliki, podczas gdy widelnic, straszyków, skorków, nogoprządek oraz u pozostałych prostoskrzydłych, gryzków i pluskwiaków różnoskrzydłych gonostylików na płytce zupełnie brak. U niektórych muchówek gonokoksopodity są całkiem zlane z dziewiątym sternum formując hypandrium. U wielu zaawansowanych ewolucyjnie muchówek i błonkówek całe gonokoksopodity uległy redukcji. Z kolei u samców chrząszczy gonokoksopodity uległy całkowitemu zanikowi.

Prostoskrzydłe (Orthoptera) – rząd owadów uskrzydlonych w większości ciepło- i słońcolubnych (heliobiontów), rozpowszechnionych na całym świecie, głównie w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego, potocznie nazywanych konikami polnymi. Charakteryzują się przeobrażeniem niezupełnym, dwiema parami niejednakowych skrzydeł i kryptycznym ubarwieniem. Należą do nich świerszcze, pasikoniki, reliktowe weta oraz – uznawane za jedne z najgroźniejszych szkodników upraw – szarańcze, stąd prostoskrzydłe są czasami nazywane szarańczakami.Pluskwiaki różnoskrzydłe (Heteroptera) – Rząd owadów (dawniej podrząd) liczący kilkadziesiąt tysięcy gatunków współczesnych oraz kopalnych, z nadzwyczaj różnorodną budową i biologią. W Polsce zaobserwowano ok. 780 gatunków, należących do 36 rodzin.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Zoologia: Stawonogi. T. 2, cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 468.
  2. Iwona Kania, Maciej Wojtoń, Katarzyna Kopeć, Wiesław Krzemiński, Wiktoria Jordan. Dane dotyczące rodzaju Dicranomyia Stephens, 1829 (Diptera: Limoniidae) w eocenie. „Bursztynisko”. 39, s. 21-25, 2016. International Amber Association. 
  3. Jan Stach: Klucze do oznaczania owadów Polski, cz. III-V: Pierwogonki – Protura, Widłogonki – Diplura, Szczeciogonki – Thysanura. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1955, s. 40.
  4. Romuald J. Pomorski, Maria Sterzyńska, Wanda W. Weiner: Rząd: przerzutki — Archaeognatha. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
  5. Romuald J. Pomorski, Maria Sterzyńska, Wanda W. Weiner: Rząd: rybiki — Zygentoma. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
  6. Ryuichi Matsuda: Morphology and Evolution of the Insect Abdomen: With Special Reference to Developmental Patterns and Their Bearings upon Systematics. Oxford, New York, Torornto, Sydney, Paris, Frankfurt: Pergamon Press, 1976, s. 77-83.
  7. Mary Ann Basinger Maggenti, Armand R. Maggenti, Scott Lyell Gardner, Online Dictionary of Invertebrate Zoology Version 3.1, 2005, s. 419, 433, 951, 964 (ang.).
  8. XI: The Abdomen. W: R. E. Snodgrass: Principles of Insect Morphology. Cornell University Press, 1935.
  9. Marek Wanat: rząd: chrząszcze – Coleoptera. W: Zoologia: Stawonogi. T. 2, cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 269.
  10. John F. Lawrence, Rolf G. Beutel, Richard A.B. Leschen, Adam Ślipiński: Glossary of Morphological Terms. W: Richard A.B. Leschen, Rolf G. Beutel, John F. Lawrence: Coleoptera, Beetles. Vol. 2: Morphology and Systematics (Archostemata, Adephaga, Myxophaga, Polyphaga patim). Wyd. II. Berlin, Boston: Walter de Gruyter & Co., 2016, seria: Handbook of Zoology.
Koksyt, koksit (łac. coxit) – wieloznaczny termin odnoszący się głównie do nasadowych części odnóży niektórych stawonogów, najczęściej do odnóży odwłokowych. Terminem homologia (gr. homólogos – zgodny) w biologii określa się wspólne ewolucyjne pochodzenie struktur organizmów z różnych grup taksonomicznych, istotne podobieństwo organów lub ich części (nawet genów), a u zwierząt także podobieństwo sposobów zachowania się (homologie behawioralne), wynikające z odziedziczenia po wspólnym przodku. Pojęcie homologii w biologii porównawczej wprowadził w połowie XIX wieku Richard Owen, a dla potrzeb biologii ewolucyjnej przedefiniował Karl Gegenbaur w roku 1870. Zasady homologii i analogii narządów stanowią podstawowe kryteria w anatomii porównawczej.




Warto wiedzieć że... beta

Sternum (l. mn. sterna) – brzuszna (spodnia) część segmentów ciała budujących tułów i odwłok u stawonogów. Złożona z jednego lub więcej sklerytów zwanych płytkami brzusznymi lub sternitami. Sternity są brzusznymi częściami egzoszkieletu. Z niektórych mogą odchodzić do wewnątrz ciała wypustki zwane endosternitami, będące częścią endoszkieletu i punktem zaczepu mięśni. Pojedynczy sternit lub sternum może obejmować jeden, więcej lub tylko część brzusznego rejonu danego segmentu. Płytki brzuszne charakteryzują się u stawonogów większą zmiennością niż tergity i mogą być obecne lub nie w tej samej głównej grupie taksonomicznej, a gdy występują odznaczają się dużą różnorodnością kształtów i form nawet w różnych regionach ciała u przedstawicieli tego samego gatunku. Snodgrass zaleca stosowanie nazwy sternum do przypadków gdy jest ono jedno na danym segmencie, zaś sternit do jednostek na które wtórnie zostało podzielone sternum, zaznaczając jednak, że część entomologów używa terminu sternum dla brzusznej powierzchni całego tułowia i odwłoka, a sternit dla poszczególnych sklerytów.
Karaczany, hełmce (Blattodea, Blattoptera, Blattariae, Blattaria) – rząd owadów z przeobrażeniem niezupełnym, liczący około 4600 gatunków. Prowadzą ukryty tryb życia (kryptyczny), przeważnie nocny, są wszystkożerne.
Motyle, inaczej łuskoskrzydłe (Lepidoptera – z stgr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos – "łuska" i πτερόν pteron – "skrzydło") – rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami.
Chrząszcze, tęgopokrywe (Coleoptera) – jeden z najliczniejszych rzędów owadów (Insecta). Obejmuje 400–450 tys. znanych nauce gatunków. W Polsce stwierdzono około 6200 gatunków. Szacuje się, że liczba nieopisanych gatunków może sięgać kilku milionów. Chrząszcze to zwierzęta kosmopolityczne, zamieszkujące najrozmaitsze środowiska i strefy klimatyczne. Mogą być roślinożerne, drapieżne, padlinożerne, wszystkożerne, mogą zamieszkiwać zarówno ląd jak i wody słodkie.
Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.
Pchły (Siphonaptera, Aphaniptera) – rząd owadów zaliczanych do podgromady owadów uskrzydlonych, wtórnie bezskrzydłych. Posiadają ciało bocznie spłaszczone, silnie rozwinięte odnóża, umożliwiające im długie skoki. Narządy gębowe pchły są typu kłująco-ssącego, całe ciało pokrywa twardy oskórek ze szczecinkami lub ząbkami skierowanymi do tyłu. Pchły osiągają wielkość od 1 do 6 mm a nawet do 10 mm i są ciemno ubarwione. Rozwój osobniczy pcheł odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Są kosmopolitycznymi zewnętrznymi pasożytami ptaków i ssaków.
Modliszki (Mantodea) – to owady, które najliczniej występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Swoją nazwę zawdzięczają pozycji, przypominającej osobę ze złożonymi rękoma do modlitwy. W południowej Polsce występuje chroniona modliszka zwyczajna (Mantis religiosa). Opisano ok. 2300 gatunków modliszek.

Reklama