Golteria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}

Golteria, gaulteria (Gaultheria L.) – rodzaj roślin, wchodzący w skład plemienia Gaultherieae, z rodziny wrzosowatych (Ericaceae Juss.). Zależnie od różnych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 150 gatunków gatunków. W stanie naturalnym występują głównie w Azji, Ameryce Północnej i Południowej oraz Australazji. Nazwa rodzaju w języku łacińskim (Gaultheria) została nadana przez Pehra Kalma w 1748 roku dla upamiętnienia francuskokanadyjskiego lekarza i botanika Jeana-François Gauthiera.

Wrzosowate (Ericaceae Juss.) – rodzina roślin krzewinkowych, krzewiastych lub drzew z rzędu wrzosowców (Ericales), licząca ok. 4000 gatunków skupionych w 126 rodzajach. Wrzosowate występują w Europie, Ameryce Północnej i Południowej, alpejskich piętrach tropikalnych Azji, Japonii, Kraju Przylądkowym (Afryka). We florze polskiej występuje jedynie kilkanaście gatunków.Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne. W warunkach klimatycznych Polski uprawia się około 10 gatunków z tego rodzaju, najczęściej golterię rozesłaną.

Morfologia[ | edytuj kod]

Pokrój Zimozielone krzewinki o niewielkiej wysokości (osiągają zwykle wysokość ok. 15 cm), nieliczne mogą przybierać pokrój dużych krzewów lub małych drzew o wysokości do 5 metrów jak w przypadku gatunku Gaultheria fragrantissima. Liście Zimozielone, skrętoległe, eliptyczne lub odwrotnie jajowate, o długości zależnie od gatunku od 0,3 do 10 cm. Brzeg blaszki liściowej: karbowano–piłkowany do ząbkowanego. Kwiaty Pojedyncze lub w gronach, kształtem przypominającym dzwonki, barwy od białej przez różowe do czerwonej, kwitną od czerwca do sierpnia. Owoce Pozorne, przypominające jagodę – mięsiste torebki otoczone zmięśniałym, trwałym kielichem. Barwy czerwonej i różowej, rzadziej białej (Gaultheria miqueliana) i niebiesko-czarnej (Gaultheria shallon). Korzenie Kłącze, podziemne rozłogi.

Systematyka[ | edytuj kod]

Synonimy taksonom.

Gautiera Rafinesque

Wrzosowce, dwurożne (Ericales Bercht. & J. Presl) – klad roślin okrytonasiennych w tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych w randze rzędu. Grupa ta jest blisko spokrewniona z dereniowcami Cornales, wraz z którymi oddzieliła się u podstawy linii rozwojowej tworzącej klad astrowych (ang. asterids). W zależności od systemu klasyfikacyjnego i rozwoju wiedzy o filogenezie tych roślin, bardzo zmieniał się zakres roślin jaki zaliczano do wrzosowców. W systemach preferujących podziały na liczne, niewielkie rzędy (system Takhtajana z 1997, system Reveala z 1999) do wrzosowców zaliczano nieliczne rodziny (od 3 do 5) z ok. 3,5 tysiącami gatunków. W ujęciu systemu APG III (2009) i według aktualizowanej strony Angiosperm Phylogeny Website do rzędu zaliczana jest cała linia rozwojowa oddzielona od pnia astrowych obejmująca 11 rodzin z 11,5 tysiącami gatunków.Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Należy do podrodziny Vaccinioideae, rodziny wrzosowatych Ericaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Cyrillaceae należą do rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots).

Ulistnienie, filotaksja – regularny układ liści na łodydze roślin, stały dla poszczególnych gatunków. Różne schematy ulistnienia wyróżnia się na podstawie liczby liści wyrastających z poszczególnych węzłów łodygi i ich ułożenia względem siebie. Czynnikiem ekologicznym determinującym układ liści na łodydze jest dążenie do optymalnego wykorzystania światła, w tym poprzez unikanie wzajemnego ocieniania się przez liście.Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd wrzosowce (Ericales Dumort.), podrząd Ericineae Burnett, rodzina wrzosowate (Ericaceae Juss.), plemię Gaultherieae Nied., rodzaj golteria (Gaultheria L.).

Taksonomia (gr. taksis – układ, porządek + nomos – prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.
Wykaz gatunków
  • Gaultheria abbreviata J.J.Sm.
  • Gaultheria acroleia Sleumer
  • Gaultheria acuminata Schltdl. & Cham.
  • Gaultheria akaensis S.Panda & Sanjappa
  • Gaultheria alnifolia (Dunal) A.C.Sm.
  • Gaultheria amoena A.C.Sm.
  • Gaultheria anastomosans (Mutis ex L.f.) Kunth
  • Gaultheria angustifolia Brandegee
  • Gaultheria antarctica Hook.f.
  • Gaultheria antipoda G.Forst.
  • Gaultheria appressa A.W.Hill
  • Gaultheria arfakana Sleumer
  • Gaultheria atjehensis J.J.Sm.
  • Gaultheria barbulata Sleumer
  • Gaultheria berberidifolia Sleumer
  • Gaultheria borneensis Stapf
  • Gaultheria bracteata (Cav.) G.Don
  • Gaultheria bradeana Sleumer
  • Gaultheria brevistipes (C.Y.Wu & T.Z.Hsu) R.C.Fang
  • Gaultheria bryoides P.W.Fritsch & L.H.Zhou
  • Gaultheria buxifolia Willd.
  • Gaultheria caespitosa Poepp. & Endl.
  • Gaultheria cardiosepala Hand.-Mazz.
  • Gaultheria celebica J.J.Sm.
  • Gaultheria chiriquensis Camp
  • Gaultheria codonantha Airy Shaw
  • Gaultheria colensoi Hook.f.
  • Gaultheria crassa Allan
  • Gaultheria cuneata (Rehder & E.H.Wilson) Bean
  • Gaultheria depressa Hook.f.
  • Gaultheria dialypetala Sleumer
  • Gaultheria dolichopoda Airy Shaw
  • Gaultheria domingensis Urb.
  • Gaultheria dumicola W.W.Sm.
  • Gaultheria elegans (Phil.) Reiche
  • Gaultheria erecta Vent.
  • Gaultheria eriophylla (Pers.) Mart. ex Sleumer
  • Gaultheria foliolosa Benth.
  • Gaultheria fragrantissima Wall.
  • Gaultheria glaucifolia Hemsl.
  • Gaultheria glomerata (Cav.) Sleumer
  • Gaultheria gracilescens Sleumer
  • Gaultheria gracilis Small
  • Gaultheria griffithiana Wight
  • Gaultheria hapalotricha A.C.Sm.
  • Gaultheria heteromera R.C.Fang
  • Gaultheria hirta Ridl.
  • Gaultheria hispida R.Br. – golteria szczecinkowata
  • Gaultheria hispidula (L.) Muhl. ex Bigelow
  • Gaultheria hookeri C.B.Clarke
  • Gaultheria howellii (Sleumer) D.J.Middleton
  • Gaultheria humifusa (Graham) Rydb.
  • Gaultheria hypochlora Airy Shaw
  • Gaultheria insana (Molina) D.J.Middleton
  • Gaultheria insipida Benth.
  • Gaultheria itatiaiae Wawra
  • Gaultheria japonica (A.Gray) Sleumer
  • Gaultheria jingdongensis R.C.Fang
  • Gaultheria kemiriensis Sleumer
  • Gaultheria lanceolata Hook.f.
  • Gaultheria lanigera Hook.
  • Gaultheria leschenaultii DC.
  • Gaultheria leucocarpa Blume
  • Gaultheria lohitiensis S.Panda & Sanjappa
  • Gaultheria longibracteolata R.C.Fang
  • Gaultheria longiracemosa Y.C.Yang
  • Gaultheria losirensis Sleumer
  • Gaultheria macrostigma (Colenso) D.J.Middleton
  • Gaultheria malayana Airy Shaw
  • Gaultheria marginata (N.E.Br.) D.J.Middleton
  • Gaultheria megalodonta A.C.Sm.
  • Gaultheria minuta Merr.
  • Gaultheria mucronata (L.f.) Hook. & Arn. – golteria chilijska
  • Gaultheria mundula F.Muell.
  • Gaultheria myrsinoides Kunth
  • Gaultheria myrtilloides Cham. & Schltdl.
  • Gaultheria notabilis J.Anthony
  • Gaultheria novaguineensis J.J.Sm.
  • Gaultheria nubicola D.J.Middleton
  • Gaultheria nubigena (Phil.) B.L.Burtt & Sleum.
  • Gaultheria nummularioides D.Don
  • Gaultheria oppositifolia Hook.f.
  • Gaultheria oreogena A.C.Sm.
  • Gaultheria ovatifolia A.Gray
  • Gaultheria paniculata B.L.Burtt & A.W.Hill
  • Gaultheria parvula D.J.Middleton
  • Gaultheria pernettyoides Sleumer
  • Gaultheria phillyreifolia (Pers.) Sleumer
  • Gaultheria poeppigii DC.
  • Gaultheria praticola C.Y.Wu
  • Gaultheria procumbens L. – golteria rozesłana
  • Gaultheria prostrata W.W.Sm.
  • Gaultheria pseudonotabilis H.Li ex R.C.Fang
  • Gaultheria pullei J.J.Sm.
  • Gaultheria pumila (L.f.) D.J.Middleton
  • Gaultheria purpurascens Kunth
  • Gaultheria purpurea R.C.Fang
  • Gaultheria pyrolifolia Hook.f. ex C.B.Clarke
  • Gaultheria pyroloides Hook.f. & Thomson ex Miq.
  • Gaultheria racemulosa (DC.) D.J.Middleton
  • Gaultheria rengifoana Phil.
  • Gaultheria reticulata Kunth
  • Gaultheria rigida Kunth
  • Gaultheria rupestris (L.f.) R.Br.
  • Gaultheria salicifolia Phil.
  • Gaultheria santanderensis A.C.Sm.
  • Gaultheria schultesii Camp
  • Gaultheria sclerophylla Cuatrec.
  • Gaultheria semi-infera (C.B.Clarke) Airy Shaw
  • Gaultheria serrata (Vell.) Kin.-Gouv. ex Luteyn
  • Gaultheria seshagiriana Subba Rao & Kumari
  • Gaultheria setulosa N.E.Br.
  • Gaultheria shallon Pursh – golteria Shalon
  • Gaultheria sinensis J.Anthony
  • Gaultheria sleumeri Smitinand & P.H.Hô
  • Gaultheria sleumeriana Kin.-Gouv.
  • Gaultheria solitaria Sleumer
  • Gaultheria stereophylla A.C.Sm.
  • Gaultheria steyermarkii Luteyn
  • Gaultheria straminea R.C.Fang
  • Gaultheria strigosa Benth.
  • Gaultheria subcorymbosa Colenso
  • Gaultheria suborbicularis W.W.Sm.
  • Gaultheria taiwaniana S.S.Ying
  • Gaultheria tasmanica (Hook.f.) D.J.Middleton
  • Gaultheria tenuifolia (Phil.) Sleumer
  • Gaultheria tetramera W.W.Sm.
  • Gaultheria thymifolia Stapf ex Airy Shaw
  • Gaultheria tomentosa Kunth
  • Gaultheria trichophylla Royle
  • Gaultheria trigonoclada R.C.Fang
  • Gaultheria ulei Sleumer
  • Gaultheria vaccinioides Griseb. ex Wedd.
  • Gaultheria vernalis Kunze ex DC.
  • Gaultheria viridiflora Sleumer
  • Gaultheria wardii C.Marquand & Airy-Shaw
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-28] (ang.).
    3. Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-09-28].
    4. Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: PWN, 2011, s. 434. ISBN 978-83-01-15369-4.
    5. GAULTIER, JEAN-FRANÇOIS,” in Dictionary of Canadian Biography (ang.). biographi.ca. [dostęp 2013-10-26].
    6. Debra K. Trock: Gaultheria (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-09-28].
    7. Gaultheria (ang.). Index Nominum Genericorum. [dostęp 2013-09-28].
    8. Hierarchical position of the Genus Gaultheria (ang.). Crescent Bloom. [dostęp 2013-09-28].
    9. Gaultheria. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-09-28].
    10. Nazwy polskie według: Mieczysław Czekalski: Wrzosy, wrzośce i inne rośliny wrzosowate. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2008, s. 140-148. ISBN 978-83-09-01032-6.
    Plemię, tryb (łac. tribus) – pomocnicza kategoria systematyczna szczebla rodzinowego, niższa od rodziny (familia), a wyższa od rodzaju (genus). Dodatkowymi kategoriami pomocniczymi dla plemienia są nadplemię (supertribus) i podplemię (subtribus), a w literaturze anglojęzycznej również infratribus.Australazja – to część świata rozciągająca się przestrzeni ok. 70 mln km² morskiej półkuli globu (gł. Oceanu Spokojnego). Obszar obejmujący Australię, Nową Zelandię, Nową Gwineę oraz wiele mniejszych wysp w ich okolicach, większość z których położona jest we wschodniej części Indonezji. Nazwę utworzył Charles de Brosses w Histoire des navigations aux terres australes (1756).




    Warto wiedzieć że... beta

    Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:
    Kształt liścia – ważna cecha rozpoznawcza roślin. Kształt liścia jest bowiem charakterystyczny dla poszczególnych gatunków. Zdarza się jednak nierzadko, że na tej samej roślinie występują liście różnego kształtu – zjawisko takie określane jest mianem heterofilii (różnolistności). Do rozpoznawania, czyli oznaczania gatunków roślin stosuje się tzw. klucze. Każdy klucz posługuje się specyficzną terminologią. Na opis liścia składają się na przykład szczegółowe opisy jego części, kształtu, osadzenia na łodydze. Nie bez znaczenia jest też rodzaj ulistnienia oraz użyłkowanie.
    iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim.
    Kanadyjczycy – młody naród, ogromnie zróżnicowany etnicznie, zamieszkujący głównie Kanadę. Liczy ponad 31 milionów, jednak jedynie 6,7 mln osób (23% ogólnej liczby ludności) uznaje siebie za Kanadyjczyków, a ok. 5 mln za Kanadyjczyków o określonym pochodzeniu etnicznym. Pozostali czują się przede wszystkim członkami którejś spośród 200 grup etnicznych. Językiem ojczystym większości Kanadyjczyków jest angielski (59%), następnie francuski (23%). Inny język (gł. chiński, włoski, niemiecki) deklaruje 18% Kanadyjczyków. Spośród ogólnej liczby ludności 2% nie zna żadnego z języków oficjalnych (angielskiego lub francuskiego), natomiast 18% jest dwujęzyczna. Ludność biała stanowi aż 96% ogółu ludności Kanady.
    Encyclopedia of Life (w skrócie EOL, Encyklopedia Życia) – współtworzona przez wielu fachowców, anglojęzyczna, internetowa bezpłatna encyklopedia, której zadaniem jest zebranie informacji o wszystkich opisanych przez naukę gatunkach. Encyklopedia rozpoczęła swoje działanie 26 lutego 2008 r. z 30 000 hasłami. Olbrzymie zainteresowanie (11,5 mln trafień w ciągu 5,5 godz.) spowodowało przeciążenie serwisu i konieczne było przez kilka dni ograniczenie jego funkcjonalności.
    Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).
    Dwuliścienne właściwe (trójbruzdowe) (Eudicotyledoneae Donoghue, Doyle et Cantino, ang. eudicots, tricolpates) — klad roślin okrytozalążkowych obejmujący rośliny dawniej zaliczane do dwuliściennych. Wyróżniony został ze względu na kryterium pochodzenia od wspólnego przodka oraz z powodu różnic w stosunku do pozostałych roślin zaliczanych niegdyś do dwuliściennych (różnych kladów wczesnych dwuliściennych) oraz kladu jednoliściennych. W odróżnieniu od tych wcześniejszych grup systematycznych, dwuliścienne właściwe cechują się trójbruzdowymi ziarnami pyłku, koncentrycznym rozmieszczeniem wiązek przewodzących oraz 4- i 5-krotnymi kwiatami.

    Reklama