Gniazdo (etologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gniazdo os

Gniazdo – różnego typu konstrukcje, wykonane i wykorzystywane przez zwierzęta jako schronienie, a zwłaszcza jako miejsce wylęgu i odchowywania młodych. Gniazda budują stawonogi, ryby, żaby, ptaki, a także gady. Gniazda pełniące funkcje inkubatorów budowały również dinozaury. Ssaki budują zwykle gniazda mieszkalne lub legowiska.

Glebowy bank nasion – nagromadzone w glebie nasiona (diaspory) zdolne do kiełkowania w optymalnych warunkach dla danego gatunku. Między pulą nasion stanowiących glebowy bank nasion a liczbą pojawiających się siewek istnieje bariera zwana sitem środowiskowym. Wielkość banku nasion zależy m.in. od długości okresu spoczynkowego nasion i ich żywotności. Nasiona różnych gatunków różnią się okresem zachowywania zdolności kiełkowania, u wielu sięga on kilkudziesięciu lat.Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.

Ptasie gniazda[ | edytuj kod]

Rybołów przynoszący gałęzie do budowy gniazda (samiec)
Gniazdo kosa z jajami

Szczególnie zróżnicowane gniazda budują ptaki. Służą im do wysiadywania jaj, odchowywania potomstwa, pielęgnacji lęgu lub miotu jak również odgrywają ważną rolę przy kojarzeniu par. Instynkt budowania gniazd jest ściśle związany z rozwojem gruczołów płciowych.

Uszatka zwyczajna, sowa uszata, uszatka (Asio otus) – gatunek ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae).Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys. gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Do budowy gniazd ptaki wykorzystują: trawę, gałązki, liście (w tym igły), mech, porosty, bawełnę, pajęczynę, kokony, sierść, pióra, szkielety wyrzuconych z gniazda piskląt, nici, papier, paski zaciskające.

Na podstawie badań gniazd można ustalić:

  • filogenezę ptaków
  • dietę ptaków
  • warunki środowiska
  • Okazało się, że gniazda dużych ptaków (takich jak orlik grubodzioby i bocian biały) mogą być małymi centrami bioróżnorodności. Na Bagnach Biebrzańskich z gniazd orlika grubodziobego lub krzykliwego korzystało aż 67 gatunków innych ptaków i dwa gatunki ssaków, co jest rekordem w skali światowej. W gniazdach bociana białego przez lata akumulacji materiału przekształca się on w glebę ornitogeniczną o parametrach przypominających gleby organiczne. W glebie tej żyją liczne organizmy edafonowe i znajduje się glebowy bank nasion.

    Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).Gniazda jadalne (potocznie „jaskółcze gniazda”) – gniazda zbudowane z wydzieliny gruczołów ślinowych niektórych gatunków ptaków z rodziny jerzykowatych zwanych salanganami (ptaki z rodzajów Collocalia, Hydrochous i Aerodramus), które ze względu na swe właściwości są cenionym przysmakiem w krajach Azji Południowo-Wschodniej.

    Budowa gniazda[ | edytuj kod]

    Gniazdo – kosz
    Gniazdo budowane przez ryby z rodzaju Betta (bojowniki)

    Gniazda budowane są przez samicę, samca lub oba dorosłe ptaki. W przypadku niektórych ptaków (np. wikłaczy) wielka kolonia wznosi ogromną konstrukcję w koronach drzew, gdzie znajdują się gniazda poszczególnych par.

    Edafon – ogólna nazwa wszystkich organizmów żywych, żyjących w przypowierzchniowej części gleby. Zalicza się do nich mikroorganizmy, zwierzęta takie jak pierścienice, nicienie, larwy owadów oraz glony. Stanowi on około 5% objętości gleby.Żabowate (Ranidae), tzw. żaby właściwe – rodzina płazów bezogonowych zaliczanych do grupy Neobatrachia. Do żabowatych należy 16 rodzajów i ok. 340 gatunków.

    Mniejsze ptaki do każdego lęgu przygotowują nowe gniazdo, natomiast ptaki duże wykorzystują swoje pierwsze gniazdo wielokrotnie, dobudowując co roku nowe elementy. Małe ptaki budują proste gniazdo w okresie 4-5 dni.

    Nie wszystkie ptaki budują gniazda – niektóre wykorzystują konstrukcje stworzone przez inne gatunki (np. uszatki zasiedlają gniazda po ptakach krukowatych), inne ptaki drążą swoje gniazda w urwistych brzegach (brzegówka, zimorodek) lub wykuwają je w pniach drzew (dzięcioły).Wiele gatunków ptaków składa jaja w gnieździe grzebanym w postaci dołka (kuraki) oraz gnieździe budowanym w kształcie kopców lęgowych (nogale).

    Wikłacze, wikłaczowate (Ploceidae) – rodzina niedużych ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes). Są to ptaki żywiące się zazwyczaj ziarnem zbóż i nasionami traw, a także owadami. Większość z nich żyje w Afryce subsaharyjskiej, pozostałe w Azji i Australii. Samce wielu gatunków, zwłaszcza z regionów tropikalnych, są kolorowo ubarwione, często żółte lub czerwone. Zwykle występuje dymorfizm płciowy, często wiekowy lub sezonowy.Dzięcioły (Picinae) – podrodzina ptaków z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Obejmują gatunki występujące na całym świecie.

    Kultura[ | edytuj kod]

    Kolekcjonerstwo gniazd było hobby w XIX wieku, później zostało zakazane. Lloyd Kiff jest właścicielem 18 tysięcznej kolekcji.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Gniazdowniki
  • Gniazda jadalne
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Nina Bai. Skarby wśród drzew. „Świat Nauki”. nr. 9 (241), s. 48-49, wrzesień 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
    2. Grzegorz Maciorowski i inni, Biodiversity hotspots at a small scale: the importance of eagles’ nests to many other animals, „Ecology”, n/a (n/a), e03220, DOI10.1002/ecy.3220, ISSN 1939-9170 [dostęp 2020-10-20] (ang.).
    3. Gniazda orlików magnesem dla innych zwierząt, www.cenyrolnicze.pl [dostęp 2020-10-20] (pol.).
    4. Ewa Błońska i inni, Biological and physicochemical properties of the nests of White Stork Ciconia ciconia reveal soil entirely formed, modified and maintained by birds, 2020, s. 143020, DOI10.1016/j.scitotenv.2020.143020 (ang.).
    5. Joanna Czarnecka, Ignacy Kitowski, The White Stork as an Engineering Species and Seed Dispersal Vector when Nesting in Poland, „Annales Botanici Fennici”, 50 (1-2), 2013, s. 1-12, DOI10.5735/085.050.0101 (ang.).
    Brzegówka zwyczajna, brzegówka, jaskółka brzegówka (Riparia riparia) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).Gady (Reptilia, od łac. repto – czołgać się) – parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Obecnie żyją tylko cztery rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Niektóre kopalne gady naczelne, czyli archozaury (takie jak pterozaury i dinozaury), były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.




    Warto wiedzieć że... beta

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).
    Gruczoł – struktura występująca u zwierząt wyspecjalizowana w wydzielaniu. Mogą być to pojedyncze komórki gruczołowe i wyodrębniony narząd.
    Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.
    Dieta (z stgr. δίαιτα diaita – "styl życia") – sposób odżywiania. Często używane w stosunku do diet odchudzających.
    Lęg, ląg – w znaczeniu ogólnym: wylęganie się, wyklucie się, czyli wydobycie się zwierząt z jaj. W zoologii mianem lęg określane są wszystkie jaja danego zwierzęcia wysiadywane jednocześnie, a w ornitologii również wszystkie pisklęta pochodzące z jednego zniesienia, wychowywane przez jednych rodziców lub jeden cykl rozrodczy obejmujący okres od budowy gniazda po uzyskanie samodzielności przez pisklęta. W tym ostatnim znaczeniu termin lęg może być użyty w odniesieniu do pary ptaków lub do całego gatunku.

    Reklama