To jest dobry artykuł

Gloster Javelin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gloster Javelin – brytyjski dwumiejscowy poddźwiękowy myśliwiec przechwytujący przystosowany do działań w każdych warunkach pogodowych, z przełomu lat 50. i 60. XX wieku. Służył jedynie w lotnictwie brytyjskim Royal Air Force, przez 12 lat, w latach 1956-1968. Zbudowano 428 samolotów, w dziewięciu wersjach.

Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Northrop F-89 Scorpion - amerykański ciężki odrzutowy samolot myśliwski, mogący działać niezależnie od warunków pogodowych.

Historia powstania[ | edytuj kod]

Na początku 1947 roku brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa wydało specyfikacje na skonstruowanie nowego dziennego myśliwca przechwytującego o wysokich osiągach (F.43/46) i myśliwca nocnego (F.44/46). Wśród firm, które podjęły prace konstrukcyjne, był Gloster (producent pierwszego brytyjskiego myśliwca odrzutowego Gloster Meteor). Początkowo firma ta skoncentrowała się na dziennym myśliwcu przechwytującym, proponując projekt samolotu P.234 w nowym wówczas układzie delta, którego głównym projektantem był Richard Walker. Projekt został uznany za obiecujący i wybrano go do dalszych prac. Zmieniające się wymagania spowodowały opracowanie dalszych projektów P.248 i P.250, w końcu P.259, który wprowadził układ dwumiejscowy i przewidywane uzbrojenie w pociski kierowane. Na myśliwiec nocny Gloster początkowo zaproponował projekt P.228 wywodzący się z Meteora, który jednak nie zyskał uznania. W styczniu 1948 roku Ministerstwo Lotnictwa zdecydowało wybrać jako myśliwiec dzienny samolot zakładów Hawker (późniejszy Hawker Hunter), a samolot Glostera rozpatrzyć pod kątem wymagań na myśliwiec nocny. Dalej rozwijany projekt Glostera, według zmienionej specyfikacji na myśliwiec nocny F.4/48, nosił oznaczenia P.272, P.276 i ostatecznie P.280. Konkurował on o zamówienie z samolotem DH.110 (późniejszy Sea Vixen), który początkowo był preferowaną konstrukcją, lecz ostatecznie zamówiło go tylko lotnictwo marynarki. Budowę prototypów zamówiono w kwietniu 1949 roku.

Dopalacz – urządzenie stosowane w samolotach bojowych (rzadziej w cywilnych) w celu zwiększania ciągu silnika turboodrzutowego, poprzez spalanie dodatkowego paliwa za turbiną. Daje to przyrost ciągu o kilkadziesiąt procent. Grom dźwiękowy – efekt akustyczny towarzyszący rozchodzeniu się fali uderzeniowej, występujący także po jej rozprężeniu się. Wytwarzany przez obiekt poruszający się z prędkością naddźwiękową, wybuch lub piorun.
Javelin FAW.1 – widok od dołu, RAF Museum Cosford

Pierwszy prototyp samolotu o oznaczeniu fabrycznym Gloster G.A.5 (numer seryjny WD804) oblatano 26 listopada 1951 roku. Został on jednak zniszczony 29 czerwca 1952 roku przy awaryjnym lądowaniu (pilot Bill Waterton otrzymał za lądowanie i uratowanie tym samym aparatury pomiarowej Medal Jerzego). 7 czerwca 1952 roku, jeszcze przed zbudowaniem dalszych prototypów, lotnictwo brytyjskie zamówiło pierwsze 200 samolotów, które otrzymały nazwę Javelin (pol. oszczep). Drugi prototyp WD808, oblatany 20 sierpnia 1952 roku, rozbił się jednak wraz z pilotem 11 czerwca 1953 roku. Przyczyną było przeciągnięcie przy dużym kącie natarcia, gdy ster wysokości znalazł się w cieniu aerodynamicznym skrzydła (było to cechą charakterystyczną przyjętego układu płatowca, ze sterem wysokości umieszczonym w układzie T na szczycie statecznika, i dalsze badania w locie skupiały się między innymi na zapobieganiu ryzyka takich sytuacji). Zbudowano ogółem 6 prototypów wersji myśliwskiej. W nocy z 4 na 5 lipca 1954 roku Javelin przekroczył prędkość dźwięku w płytkim locie nurkowym nad Londynem, demonstrując możliwości konstrukcji i wywołując grom dźwiękowy (samolot nie był mimo to zdolny do przekraczania prędkości dźwięku w locie poziomym).

Hawker Hunter (ang. hunter – "myśliwy") – brytyjski samolot myśliwski wykorzystywany przez RAF oraz siły powietrzne 19 innych krajów. Hawker Hunter był samolotem o skośnych skrzydłach – pojawił się w miejsce wyposażonego w skrzydła proste samolotu Hawker Sea Hawk. Łącznie zbudowano 1972 maszyny w macierzystej wytwórni Hawker Siddeley oraz na licencji w Belgii i Holandii.Odiham – wieś w Anglii, w hrabstwie Hampshire, w dystrykcie Hart. Leży 38 km na północny wschód od miasta Winchester i 63 km na południowy zachód od Londynu. Miejscowość liczy 4406 mieszkańców.

Proponowanym rozwinięciem samolotu był P.356 Gloster G.A.6 Thin Wing Javelin (Javelin o cienkich skrzydłach) z 1953 roku, następnie P.376 z roku 1955, który miał rozwijać prędkość 1,82 Ma. Pomimo zamówienia prototypu w 1954 roku i serii próbnej 18 sztuk, program został 31 maja 1956 roku anulowany przed ukończeniem prototypu, z powodu mimo wszystko niewystarczających osiągów do przechwytywania perspektywicznych bombowców o prędkości ponad 2 Ma, oraz istnienia bardziej zaawansowanego programu kanadyjskiego Avro Canada CF-105 Arrow (ostatecznie również anulowanego).

Przeciągnięcie (ang. stall) – w aerodynamice lotniczej – zjawisko znacznego, gwałtownego spadku siły nośnej i gwałtownego przyrostu oporu aerodynamicznego, na skutek zbyt dużego kąta natarcia skrzydła – ściślej przekroczenia krytycznego kąta natarcia skrzydła. Towarzyszy temu na ogół wystąpienie chwilowej, częściowej lub całkowitej utraty sterowności.Royal Small Arms Factory ADEN – lotnicze działko automatyczne kalibru 30 mm używane na uzbrojeniu samolotów wojskowych, szczególnie brytyjskiej marynarki wojennej i RAF-u.

Produkcja[ | edytuj kod]

Javelin FAW.1 w RAF Museum Cosford

Pierwszą wersją był Javelin FAW.Mk 1 (w skrócie FAW.1, od Fighter All Weather – myśliwiec dla każdej pogody, model 1). Napęd stanowiły dwa silniki Armstrong Siddeley Sapphire Sa.6 o ciągu 36,9 kN; samolot posiadał radar AI.17 (AI.Mk.17) w nosie kadłuba. Wyprodukowano ich 40 w fabryce Glostera w Hucclecote, pierwszy seryjny oblatano 22 lipca 1954 roku. Samoloty tej wersji weszły do służby w jednostkach operacyjnych od lutego 1956 roku, lecz ponad połowę przeznaczono przed tym do dalszych testów i prób w locie.

Geilenkirchen – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Kolonia, w powiecie Heinsberg.Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.
Javelin FAW.5 w Midland Air Museum

Kolejną chronologicznie wyprodukowaną wersją była FAW.Mk 4, w której główną zmianą było zastosowanie płytowych sterów wysokości, polepszających manewrowość na dużych prędkościach. Pierwszy samolot oblatano 19 września 1955 roku, lecz produkcja seryjna ruszyła dopiero w kolejnym roku, a do służby weszły one od lutego 1957 roku. Wyprodukowano 50 samolotów w zakładach Glostera i Armstrong Whitworth w Baginton (należących do tej samej grupy Hawker Siddeley). Następna wersja FAW.Mk 5 różniła się zwiększoną o 568 l pojemnością skrzydłowych zbiorników paliwa. Zbudowano ich 64 w zakładach Gloster i Armstrong Whitworth (pierwszy lot 26 lipca 1956 roku) i weszły do służby od maja 1957 roku.

Borneo – wyspa w Azji Południowo-Wschodniej, jedna z Wielkich Wysp Sundajskich. Największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, trzecia pod względem wielkości na świecie po Grenlandii i Nowej Gwinei.Myśliwiec przechwytujący – rodzaj samolotu myśliwskiego przystosowany przede wszystkim do przechwytywania i zwalczania innych samolotów, głównie bombowców, nad własnym terytorium lub przed jego osiągnięciem.

Drugą pod względem numeracji wersją była FAW.Mk 2, różniąca się zastosowaniem radaru AI.22 (amerykański APQ 43), z osłoną o nieco większej średnicy. Jej prototypem był szósty prototyp samolotu, oblatany 31 października 1955 roku. Wyprodukowano 30 samolotów w fabryce Glostera (pierwszy lot 25 kwietnia 1956 roku), które weszły do służby od maja 1957 roku. Pierwsze z nich miały jeszcze usterzenie, jak FAW.1, a późniejsze usterzenie płytowe. Kolejna wersja FAW.Mk 6 stanowiła połączenie cech modeli Mk 2 i Mk 5, posiadając radar AI.22 i zwiększone zbiorniki paliwa. Pierwszy samolot oblatano 15 stycznia 1957 roku; wyprodukowano ich 33 w zakładach Gloster, a weszły do służby od października 1957 roku.

English Electric Lightning (później BAC Lightning) – brytyjski odrzutowy naddźwiekowy samolot myśliwski z lat 60., produkowany w zakładach English Electric (od 1960 British Aircraft Corporation) i zbudowany w liczbie 339 sztuk. Był to pierwszy myśliwiec brytyjski osiągający dwukrotną prędkość dźwięku (2 macha).De Havilland Sea Vixen to brytyjski odrzutowy pokładowy poddźwiękowy myśliwiec przechwytujący z lat 50., skonstruowany w wytwórni de Havilland (oznaczenie fabryczne DH.110).
Javelin FAW7 na salonie Farnborough, 1958

W najliczniejszej wersji FAW.Mk 7 wprowadzono mocniejsze silniki Sapphire Sa.7 o ciągu 48,9 kN. Miała ona nieco wydłużony kadłub za dyszami silników w celu zmniejszenia oporu aerodynamicznego. Zachowano przy tym starszy radar AI.17. Była to pierwsza wersja przenosząca cztery pociski rakietowe Firestreak samonaprowadzane na podczerwień, zamiast których można było podwiesić dodatkowe zbiorniki paliwa po 455 l (100 gal). Pierwszy lot miał miejsce 9 listopada 1956 roku, ale weszły one na wyposażenie jednostek operacyjnych dopiero w lipcu 1958 roku, a same pociski weszły do użytku dopiero od 1960 roku. Wyprodukowano ich 142 w zakładach Gloster i Armstrong Whitworth.

Armstrong Whitworth – dawny brytyjski koncern zajmujący się produkcją broni, statków, lokomotyw, samochodów i samolotów. Zajmowano się także hydrotechiką. W 1927 koncern stał się częścią zakładów Vickers-Armstrongs, a dział motoryzacyjny kupił John Davenport Siddeley tworząc zakłady Armstrong Siddeley.Prędkość dźwięku w określonym ośrodku – prędkość rozchodzenia się w nim podłużnego zaburzenia mechanicznego.

W ostatniej wersji produkcyjnej FAW.Mk 8 zastosowano silniki Sa.7R, dysponujące dopalaniem na większych wysokościach (maksymalny ciąg 54,7 kN). Posiadała ona radar AI.22, jak FAW.6, i pociski Firestreak. Wprowadzono też pewne ulepszenia aerodynamiki płatowca. Wyprodukowano ich 47 w zakładach Gloster do 1960 roku (pierwszy lot 9 maja 1958 roku; zamówienie na dalsze 13 anulowano). Wersji tej używano od listopada 1959 roku.

Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy. Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju (natomiast nie wzywała do bojkotu krajów komunistycznych prześladujących własnych obywateli). W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką. W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (Wojna w buszu albo Druga Chimurenga). Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła komunistyczna organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.Obciążenie powierzchni - w aerodynamice lotniczej, stosunek ciężaru (w kG) statku powietrznego do jego powierzchni (w m) nośnej. Jeden z podstawowych parametrów statku powietrznego, silnie korelujący m.in. z zakresem prędkości eksploatacji.
Javelin FAW.9 w 1965 z podwieszonymi pociskami Firestreak
Javelin FAW.9 w 1971 (widoczne wydłużone dysze dopalaczy)

Ostatnią wersją była FAW.Mk 9, która powstała przez modernizację 116 samolotów Mk 7 z zastosowaniem silników Sa.7R i ulepszeń aerodynamicznych płatowca, przy zachowaniu radaru AI.17. Do jednostek zaczęły wchodzić od grudnia 1959 roku, a modernizację ostatnich ukończono w grudniu 1961 roku.

Pikowanie, nurkowanie (lot nurkowy) – manewr lotniczy (lub figura akrobacji lotniczej) polegający na zdecydowanym obniżeniu nosa samolotu poniżej horyzontu, co prowadzi do szybkiego spadku wysokości lotu i równie szybkiego wzrostu prędkości. W "klasycznym" ujęciu oś podłużna maszyny jest prostopadła do ziemi. Stosowany jest w sytuacjach związanych bądź z potrzebą utraty wysokości, lub nabrania prędkości, także w czasie walki powietrznej, ale zasadniczo ogranicza się jego stosowanie do pokazów lotniczych.Jard (yd) (Yard) – anglosaska jednostka długości. Jednostka podstawowa angielskiego i amerykańskiego układu miar. Jest on równy trzem stopom lub 36 calom, jego długość w jednostkach SI różni się w zależności od układu. Najpowszechniej używanym jardem jest jard międzynarodowy, mierzący dokładnie 0,9144 metra.
Javelin T.3 w 1963

Oprócz wersji myśliwskich, powstała wersja treningowa T.Mk 3, której prototyp oblatano 20 sierpnia 1956 roku. Posiadała silniki Sa.6 i usterzenie płytowe. Zastosowano w niej powiększoną tylną kabinę i wydłużony o 1,12 m kadłub. Wersja ta nie miała radaru, natomiast zachowano działka. Zbudowano 22 samoloty (pierwszy lot 6 stycznia 1958 roku).

Hawker Siddeley – brytyjska wytwórnia lotnicza. Firma przeszła długą ewolucję, zanim w latach sześćdziesiątych wyłoniła się jako jeden z dwóch głównych brytyjskich producentów samolotów i ostatecznie w 1977 r. została włączona w skład koncernu British Aerospace.Krawędź natarcia skrzydła (lub łopaty wirnika) to linia łącząca noski kolejnych profili płata. Innymi słowy jest to przednia krawędź skrzydła płatowca.

Łącznie zbudowano 428 samolotów seryjnych i 7 prototypów.

Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Avro Canada CF-105 Arrow – kanadyjski ponaddźwiękowy myśliwiec przechwytujący ze skrzydłami w układzie delta, opracowany w latach 50. XX wieku przez wytwórnię Avro Canada, będący następcą samolotu Avro Canada CF-100 Canuck.
Podwozie – zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie. Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).
Brüggen – miejscowość i gmina w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Düsseldorf, w powiecie Viersen.
Statecznik (brzechwa) – nieruchoma lub nastawna część usterzenia samolotu, rakiety lub pocisku rakietowego. Wyróżnia się stateczniki poziome i pionowe. Wykorzystywane do stabilizowania lotu. Konstrukcja statecznika zbliżona jest do konstrukcji skrzydła.
Konstrukcja półskorupowa, kadłub półskorupowy – typ konstrukcji lotniczej, okrętowej lub samochodowej, w którym całe lub część pokrycia kadłuba (nadwozia) jest pracująca i przenosi część naprężeń konstrukcji, poszycie jest wzmocnione od wewnątrz wręgami lub podłużnicami.
Vickers Valiant to brytyjski odrzutowy poddźwiękowy bombowiec strategiczny, a następnie tankowiec powietrzny, skonstruowany w zakładach Vickers i używany od 1955. Należał do brytyjskich bombowców strategicznych serii "V".
Tankowanie w powietrzu – popularne określenie uzupełniania paliwa przez samoloty lub śmigłowce w locie. Służą do tego specjalne samoloty nazywane powietrznymi tankowcami (lub powietrznymi zbiornikowcami, samolotami-zbiornikowcami, samolotami-cysternami, latającymi cysternami).

Reklama