Glamorgan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Glamorgan na tle Walii

Glamorgan (także Glamorganshire, wal. Morgannwg) – hrabstwo historyczne w południowej Walii, położone nad Kanałem Bristolskim, pomiędzy rzekami Loughor na zachodzie i Rhymney na wschodzie.

Cardiff (wym. [ˈkɑrdɪf]; wal. Caerdydd, wym. [kɑːɨrˈdɨð]) – stolica i największe miasto Walii (region Wielkiej Brytanii), w hrabstwie Cardiff. Jest położone nad rzeką Taff, u jej ujścia do Kanału Bristolskiego. W 2011 roku miasto liczyło 335 145 mieszkańców. Gower (ang. Gower Peninsula, wal. Penrhyn Gŵyr) – półwysep w Wielkiej Brytanii, na południowym wybrzeżu Walii. Na półwyspie leży miasto Swansea. Obszar ten został w 1956 roku jako pierwszy w Wielkiej Brytanii zaliczony do obszarów chronionego krajobrazu.

Południową część krainy zajmuje równinna nizina, podczas gdy na północy rozciąga się pasmo niskich gór poprzecinane licznymi dolinami rzecznymi. Na zachodzie znajduje się nizinny półwysep Gower. W Glamorgan znajdują się dwa największe miasta Walii – Cardiff oraz Swansea.

Bridgend (wal. Pen-y-bont ar Ogwr) – hrabstwo miejskie w południowej Walii. Od wschodu graniczy z Vale of Glamorgan i Rhondda Cynon Taf a od zachodu z Neath Port Talbot. Największe miasta to Bridgend, Maesteg i Porthcawl.Caerphilly (wal. Caerffili) – hrabstwo miejskie w południowej Walii. Od wschodu graniczy z Blaenau Gwent i Torfaen, od południa z Newport i Cardiff, od zachodu z Rhondda Cynon Taf i Merthyr Tydfil a od północy z hrabstwem Powys. Największe miasto to Caerphilly, inne znaczące to Risca, Ystrad Mynach, Newbridge, Blackwood, Bargoed, New Tredegar i Rhymney.

Na terenie hrabstwa znajdują się duże złoża węgla, których intensywna eksploatacja rozpoczęła się w połowie XVIII wieku. Rozwijający się wraz z górnictwem przemysł uczynił Glamorgan najbardziej zindustrializowanym i najgęściej zaludnionym obszarem Walii. Obie gałęzie gospodarki zaniknęły na tym obszarze pod koniec XX wieku.

Rhondda Cynon Taf – hrabstwo miejskie w południowej Walii. Od wschodu graniczy z hrabstwami miejskimi Merthyr Tydfil i Caerphilly, od południa z miastem Cardiff i hrabstwem miejskim Vale of Glamorgan, od zachodu z hrabstwami miejskimi Bridgend i Neath Port Talbot a od północy z hrabstwem Powys.Vale of Glamorgan (wal. Bro (lub Dyffryn) Morgannwg) – hrabstwo miejskie w południowej Walii. Od północy graniczy z miastem Cardiff i hrabstwami miejskimi Rhondda Cynon Taf i Bridgend.

Najwcześniejsze ślady osadnictwa na terenie Glamorgan, odnalezione na południowym wybrzeżu półwyspu Gower, pochodzą z paleolitu. Około 75 r. n.e. obszar ten, zamieszkiwany przez plemię Sylurów, zajęty został przez Rzymian. We wczesnym średniowieczu funkcjonowało na tym obszarze celtyckie królestwo Glywysing. Pod koniec XI wieku kraina została podbita przez Normanów. W 1536 roku ustanowione zostało hrabstwo Glamorgan, które przetrwało do 1974 roku, gdy dokonano jego podziału na hrabstwa Mid Glamorgan, South Glamorgan i West Glamorgan.

Węgiel kamienny – skała osadowa pochodzenia roślinnego, zawierająca 75-97% pierwiastka węgla, powstała głównie w karbonie (era paleozoiczna) ze szczątków roślinnych, które bez dostępu tlenu uległy uwęgleniu. Ma czarną barwę, matowy połysk, czarną rysę.Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.

Obecnie obszar Glamorgan zajmowany jest przez osiem jednostek administracyjnych, z których cztery (Bridgend, Neath Port Talbot, Swansea i Vale of Glamorgan) w całości znajdują się w granicach historycznego hrabstwa, a cztery (Caerphilly, Cardiff, Merthyr Tydfil i Rhondda Cynon Taf) tylko częściowo.

Merthyr Tydfil – hrabstwo miejskie w Walii. Od wschodu graniczy z hrabstwem miejskim Caerphilly, od zachodu z hrabstwem miejskim Rhondda Cynon Taf a od północy z hrabstwem Powys. W 2011 roku hrabstwo liczył 58 802 mieszkańców.Sylurowie – starożytne plemię brytyjskie, zamieszkujące południowo-wschodnią Walię, którego ośrodkiem był gród Llanmelin.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Glamorgan (ang.). Britannica Online Encylopedia. [dostęp 2012-09-07].





  • Warto wiedzieć że... beta

    Neath Port Talbot (wal. Castell-nedd Port Talbot) – hrabstwo miejskie w południowej Walii. Od wschodu graniczy z hrabstwami miejskimi Bridgend i Rhondda Cynon Taf, od zachodu z miastem Swansea i hrabstwem Carmarthenshire a od północy z hrabstwem Powys.
    Język walijski – język z grupy brytańskiej (p-celtyckiej) języków celtyckich, którym, według ankiety przeprowadzonej w 2011 posługuje się 19% (562 tys.) mieszkańców Walii z czego 77% (431 tys.) potrafi w nim mówić, czytać i pisać. 72% (2,2 mln) mieszkańców Walii nie posługuje się w ogóle tym językiem. W regionie tym ma on status języka urzędowego. Można wyodrębnić cztery główne dialekty: wenedocjański, powyski, domecki i gwencki. Najstarsze zabytki literackie pochodzą z VI w.

    Reklama