Galicyjski Bank Krajowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Poświęcenie gmachu Banku Krajowego we Lwowie (1905)

Bank Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim (niem. Landesbank für Koenigreich Gazlizien und Lodomerien mit Grossherzogtum Krakau) – publiczna instytucja kredytowa działająca na terenie Galicji w latach 1883-1920, a następnie w latach 1920-1924 na terenie całego kraju

Leon Biliński herbu Sas (ur. 15 czerwca 1846 w Zaleszczykach, zm. 6 czerwca 1923 w Wiedniu) – polski polityk, ekonomista, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, dr honoris causa prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1900, minister skarbu Austrii i Polski.Sejm Krajowy – istniejący w Galicji w latach 1861–1918 organ przedstawicielski, kompetentny w niektórych sprawach wewnętrznych Galicji (gospodarka, oświata i kultura).

Bank Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim potocznie był nazywany Galicyjskim Bankiem Krajowym. Pomysł utworzenia w Galicji banku publicznego wzorowany był na podobnych instytucjach powstałych w innych krajach Przedlitawii. W 1878 Leon Biliński popierany przez innych posłów wystąpił po raz pierwszy z wnioskiem na terenie Sejmu Krajowego, aby zlecić Wydziałowi Krajowemu sporządzenie projektu utworzenia banku krajowego. Jednak opozycja działających już w Galicji banków spowodowała opóźnienie w tworzeniu nowej instytucji kredytowej. Sprawa utworzenia banku ponownie pojawiła się na forum Sejmu ponownie w 1881, z inicjatywy ówczesnego marszałka Mikołaja Zyblikiewicza który uważał że istniejący w Galicji system bankowy nie stwarza szans rozbudowy przemysłu, co jego zdaniem stanowiło warunek wyrwania Galicji z zacofania i nędzy. Ostatecznie po burzliwej dyskusji i uwzględnieniu zastrzeżeń rządu austriackiego bank został powołany do życia uchwałą Sejmu Krajowego Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim z dnia 21 października 1881 roku. Jego kapitał założycielski wynosił dwa milionów koron. Dostarczyły go władze krajowe, rozpisując w maju 1883 roku pożyczkę na ten cel. Z czystego zysku banku 30% tworzyło fundusz rezerwowy, 70% zasilało kapitał zakładowy aż do czasu, kiedy osiągnie on 4 min koron. W 1889 roku podwyższono granicę powiększania kapitału do 4,4 min koron. Pułap ten osiągnięto w 1906 roku, a następnie uchwałą Sejmu z 1 października 1907 podwyższono do wysokości 16 milionów koron. Statut banku zatwierdziło c. k. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych reskryptem L. 6646 z 2 maja 1881. Był instytucją publiczną i miał prawo do używania w swej pieczęci herbu Galicji i Lodomerii. Jego działalność kontrolowała wybierana przez Sejm Krajowy dwunastoosobowa Rada Nadzorcza, zaś bieżącą działalnością kierowała trzyosobowa Dyrekcja mianowana przez Wydział Krajowy. Działalność rozpoczął w 1883 roku. W okresie istnienia Austro-Węgier prezesami Rady Nadzorczej Banku byli: Hipolit Bochdan (1882-1908); August Gorayski (1908-1913); Kazimierz Laskowski (1913-1918).

Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

Siedzibą centrali banku było miasto Lwów, posiadał filię w Krakowie i ekspozyturę w Białej oraz 73 placówki znajdujące się w miastach powiatowych Galicji. Początkowo zakres działania Banku obejmował dwa działy: hipoteczny i operacyjny. Z biegiem czasu do dwóch istniejących działów doszły jeszcze dwa inne: komunalny i kolejowy. W 1914 roku dzielił się na cztery oddziały: hipoteczny, komunalny, kolejowy i bankowy. Bank Krajowy emitował listy zastawne, obligacje komunalne i obligacje kolejowe. Mogły być używane m.in. jako papiery wartościowe gwarantujące wysokość kapitałów założycielskich fundacji, przedsiębiorstw publicznych i ordynacji ziemiańskich.

Zofia Emilia Daszyńska-Golińska de domo Poznańska, ps. Jaskółka, Z.D., Z.D.-G. (ur. 6 sierpnia 1860 w Warszawie, zm. 19 lutego 1934 tamże) – polska ekonomistka, historyczka gospodarki, socjolożka i działaczka społeczna, polityk socjalistyczna, senatorka II kadencji w II RP i feministka.Stanisław Jakub Niezabitowski (herbu Lubicz, ur. 25 listopada 1860 w Uhercach Niezabitowskich - zm. w 1941) – polityk galicyjski, poseł do Sejmu Krajowego Galicji VII, VIII, IX i X kadencji, w latach 1914-1918 jego ostatni marszałek.

Według stanu na 31 grudnia 1900 roku obieg wszystkich emisji wynosił 119.585.900 Koron:

  1. 4% listy zastawne – 62.952.100 K
  2. 4,5% listy zastawne – 26.764.200 K
  3. 4% obligacje komunalne IV emisji -4.099.400 K
  4. 4,5% obligacje komunalne III emisji – 5.167.600 K
  5. 5% obligacje komunalne II emisji – 5.365.800 K
  6. 4% obligacje kolejowe – 15.236.800 K

Bank zarządzał pięcioma funduszami pożyczkowymi, dotowanymi z funduszu krajowego (przemysłowy, pożyczkowy dla kółek rolniczych, pożyczkowy dla przemysłu rolniczego, fundusz spółek oszczędności i fundusz pożyczek). Administrował funduszem inwestycyjnym, który tworzony był z zysków banku. Bank finansował pożyczki krajowe, ułatwiając kredyt emisyjny, oraz udzielał różnego rodzaju kredytów. Dużą pomocą służył bank instytucjom autonomicznym i publicznym, udzielając taniego kredytu za pomocą pożyczek skryptowych i dyskonta subwencji krajowych: głodowych, drogowych, koszarowych, kościelnych. Od 1895 rozpoczęto finansowanie zakładania przedsiębiorstw. Największym przedsięwzięciem tego typu było finansowanie spółki akcyjnej budowy wagonów w Sanoku o kapitale zakładowym 1500 tys. koron, zatrudniająca ok. tysiąca robotników. Do tej formy działalności należało także kredytowanie budowy kolei, w latach 1897-1914 Bank Krajowy sfinansował budowę 775 km linii kolejowych. Bank Krajowy ratował także przed upadłościami prywatne instytucje kredytowe, m.in. w 1898 wspomógł Galicyjską Kasę Oszczędności, w 1902 Galicyjski Bank dla Handlu i Przemysłu, a w 1912 - Akcyjny Bank Związkowy. Przeprowadzał także likwidację galicyjskich instytucji finansowych - w latach 1883-1899 Zakładu Kredytowego Włościańskiego we Lwowie, a w latach 1899-1903 Galicyjskiego Zakładu Kredytowego Ziemskiego. Obydwie sprawnie przeprowadzone nie przyniosły strat klientom tych przedsięwzięć. Bank Krajowy uczestniczył też pośrednio w likwidacji jednej z najstarszych galicyjskich instytucji finansowych - Galicyjskiego Banku Kredytowego. Pełnił tym samym funkcje typowe dla banku centralnego, choć nie był instytucją emisyjną. W ciągu trzydziestu lat istnienia Banku Krajowego do chwili wybuchu I wojny światowej rozwijał i rozszerzał swoją działalność. Świadczyła o tym skala przeprowadzanych operacji wekslowych z 3,2 min koron w 1884 do 56,2 min koron w 1913. W całym tym okresie działalności bank wykazał straty tylko w 1912 roku, kiedy to poniósł znaczne ofiary dla podtrzymania kursu swych listów zastawnych.W 1913 roku Bank Krajowy skupiał 30% kapitałów, 70% wkładów, 60% pożyczek hipotecznych i 33% kredytu krótkoterminowego całej bankowości galicyjskiej.

Bank Gospodarstwa Krajowego – jedyny bank państwowy, z siedzibą w Warszawie. Powstał w roku 1924 z fuzji trzech banków publicznych: Polskiego Banku Krajowego, Państwowego Banku Odbudowy i Zakładu Kredytowego Miast Małopolskich. Inicjatywa utworzenia tego banku należała do Władysława Grabskiego.Listy zastawne są to dłużne papiery wartościowe, do emitowania ich uprawnione są tylko banki hipoteczne, obrót nimi w Polsce reguluje ustawa o listach zastawnych i bankach hipotecznych.

Po powstaniu niepodległej Polski zwierzchnictwo nad bankiem objęło Ministerstwo Skarbu. W 1920 roku zmienił nazwę na Polski Bank Krajowy. Nowy statut nadano mu Rozporządzeniem Ministra Skarbu w przedmiocie statutu Polskiego Banku Krajowego z dnia 29 maja 1922 roku, przenosząc jednocześnie siedzibę jego centrali do Warszawy. Kapitał Polskiego Banku Krajowego w momencie wydania tego rozporządzenia wynosił 1.023.519.980,00 marek polskich. Prezesami Banku w latach II Rzeczypospolitej byli Stanisław Niezabitowski (1918-1922) Jan Kanty Steczkowski (1922-1924). W okresie międzywojennym Bank miał oddziały w Krakowie, Białej, Stanisławowie, Lublinie, Przemyślu, Żywcu, Równem i Bydgoszczy, Cieszynie, Drohobyczu, Kołomyi, Oświęcimiu, Poznaniu, Katowicach, Tarnowie, Andrychowie i Wadowicach. Polski Bank Krajowy został wchłonięty przez utworzony w 1924 roku Bank Gospodarstwa Krajowego, który przejął wszystkie zobowiązania po Banku Krajowym i obsługiwał wyemitowane wcześniej przez ten bank obligacje oraz listy zastawne, które przerachowano na złote.

Przemyśl (łac. Praemislia, ros. Перемышль, ukr. Перемишль, niem. Prömsel) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem.Kazimierz Piotr Laskowski herbu Korab (ur. 1850 we Lwowie zm. 12 kwietnia 1922 tamże) – polski ziemianin, właściciel dóbr Bażanówka, urzędnik i działacz społeczny, c. k. podkomorzy, radca i delegat namiestnictwa, poseł do Sejmu Krajowego Galicji, członek marszałek Rady c. k. powiatu sanockiego.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Bank Gospodarstwa Krajowego
  • Galicyjska Kasa Oszczędności
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Jan Drohojowski, Historia założenia Banku Krajowego, Lwów 1910
    2. Sprawozdanie stenograficzne z posiedzeń Sejmu Krajowego Galicyjskiego z 1878 r., Lwów 1879, s. 353.
    3. Zbigniew Landau, Cele powołania Banku Krajowego Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim i ich realizacja w zakresie kredytów długoterminowych, "Studia Historyczne" 1994, t. 37, z. 4, s. 487.
    4. Protokół 25 posiedzenia, 4 sesji, IV perjodu Sejmu Galicyjskiego z dnia 21 października 1881 roku
    5. Bank Krajowy dla Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim / Polski Bank Krajowy - w: Wojciech Morawski, Słownik Historyczny Bankowości Polskiej do 1939 roku, Warszawa, 1998, s. 40-42 - wersja elektroniczna
    6. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914, Lwów 1914, s. 977-980;
    7. Był on następnie wielokrotnie zmieniany, a kolejne zmiany zatwierdzało austriackie MSW reskryptami L. 12.983 z 5 września 1882, L. 6448 z 28. kwietnia 1886, L. 9238 z 17 maja 1889, L. 3178 z 26 lutego 1890, L. 24.797 z 7 października 1893, L. 10.898 z 8. kwietnia 1896, L. 13.281 z 17 lipca 1897, L. 5548 z 27 lutego 1898, L. 21.662 z 24 lipca 1899, L. 40.094 z 2 grudnia 1900, L. 48 603 z 30 listopada 1902, L. 11066 z 21 marca 1904, L. 41.862 z 1 września 1906, L. 42.435/08 z 9 stycznia 1908, L. 3240 z 30 stycznia 1909, L. 4082 z 4, lutego 1910, L. 7081 z 26, lutego - Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914, s. 977;
    8. Bank Gospodarstwa Krajowego, blog.starepapiery.com [dostęp 2016-12-06].
    9. Krzysztof Broński, Rozwój galicyjskiego systemu bankowego w latach 1841-1914 (zarys problematyki), "Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 2007, nr 749, s. 81-84
    10. Zofia Daszyńska-Golińska, Kronika ekonomiczna Galicji, "Ekonomista, t. 1, 1910, s. 205-212.
    11. Dzieje gospodarcze Polski porozbiorowej w zarysie, pod red. Stanisława Aleksandra Kempnera, t. 1, Warszawa 1920, s. 189-190.
    12. Andrzej Jezierski, Cecylia Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2003, s. 212
    13. Dziennik Ustaw z 1922 r. Nr 44 pozycja 373

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Bank Krajowy dla Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim / Polski Bank Krajowy - w: Wojciech Morawski, Słownik Historyczny Bankowości Polskiej do 1939 roku, Warszawa, 1998, s. 40-42 - wersja elektroniczna
  • Krzysztof Broński, Rozwój galicyjskiego systemu bankowego w latach 1841-1914 (zarys problematyki), "Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 2007, nr 749, s. 81-84
  • WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Żywiec (niem. Saybusch, czes. Živec) – miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, położone w Kotlinie Żywieckiej, u zbiegu rzek Soły i Koszarawy nad Jeziorem Żywieckim, na wysokości 345–350 m n.p.m. Mimo przynależności administracyjnej do województwa śląskiego, miasto leży na terytorium Małopolski.




    Warto wiedzieć że... beta

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Jan Kanty Steczkowski (ur. 16 października 1862 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 3 września 1929 w Krakowie) – polski ekonomista, prawnik, polityk, bankowiec, premier Królestwa Polskiego (1918), minister skarbu Królestwa (1917-1918) i II Rzeczypospolitej (1920-21).
    Galicyjska Kasa Oszczędności we Lwowie – spółdzielnia oszczędnościowo-kredytowa założona w 1844 we Lwowie, w 1938 przekształcona w Centralną Małopolską Kasę Oszczędności we Lwowie; kredytowała m.in. górnictwo ropy naftowej i przedsięwzięcia przemysłowe, dotowała polskie instytucje społeczne i kulturalne w Małopolsce Wschodniej.
    Iwano-Frankiwsk, hist. Stanisławów (ukr. Івано-Франківськ, ros. Ивано-Франковск; do 1962 Stanisławów, ukr. Станіслав lub Станіславів; jid. סטאַניסלעװ, Stanislew) – miasto obwodowe w zachodniej Ukrainie, ok. 222 tys. mieszkańców (2008), prawa miejskie od 1662, dawna rezydencja magnaterii polskiej.
    Równe (ukr. Рівне / Riwne, ros. Ровно / Rowno; jidysz ראָװנע, Rowne) – miasto na Ukrainie, stolica obwodu rówieńskiego. Liczba mieszkańców w 2005 roku wynosiła 247 870.
    Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, historycznie leży na Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego. Jest siedzibą Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.
    Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.

    Reklama