Galatowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Galatowie, Galaci – grecka nazwa nadana Celtom, którzy wtargnęli do Grecji i Macedonii na początku III w. p.n.e. i osiedlili się w Azji Mniejszej (głównie w północnej i środkowej części, w regionie nazwanym później Galacją) zachowując etniczną odrębność.

Brennus – przywódca potężnej armii celtyckiej, która najechała Macedonię i Grecję w 279 r. p.n.e. Był to już powtórny najazd Celtów na te tereny, gdyż rok wcześniej pokonali oni wojska macedońskie, zabili jej władcę Ptolemeusza Keraunosa i złupili północną Macedonię. Tymczasem najazd po wodzą Brennusa miał na celu nie tylko złupienie kraju, ale także (a może przede wszystkim) poszukiwanie nowych siedzib do trwałego osiedlenia się, o czym świadczą antyczni pisarze, opisując liczne tabory posuwające się za armią celtycką. Całym tym przedsięwzięciem kierował właśnie Brennus. Wtargnął on najpierw i złupił tereny Ilirów, następnie uderzył na Macedonię, pokonał Sosthenosa, ponosząc przy tym znaczne straty, złupił kraj i ruszył na Grecję. Po nieudanej obronie Termopil przez siły grecko-etolskie Brennus podzielił swoją armię na dwie części: część wojsk pod dowództwem Akichoriosa, skierował na południe, a sam wyruszył na Delfy w celu złupienia słynnego sanktuarium. Etolowie tymczasem, jako, że tylko oni byli liczącą się siłą w walce z Celtami, podzielili się również, większość wojsk kierując za Akichoriosem, a niewielkie siły pozostawiając do obrony Delf. Pod Delfami załamała się ofensywa celtycka, a sam Brennus zginął - według Diodora Sycylijskiego ciężko ranny, nie mogąc dalej kontynuować wojny, wydał dyspozycje co do następstwa po sobie i dalszych poczynań swojego ludu, następnie upiwszy się przebił się mieczem. Istnieje także wersja wydarzeń, która mówi o śmierci Brennusa spowodowanej ranami w Macedonii, do której się wycofał spod Delf.Antygon Gonatas (ur. 319 p.n.e., zm. 239 p.n.e.) – król macedoński w latach 276-239 p.n.e. z dynastii Antygonidów, syn Demetriusza Poliorketesa i Fili, córki Antypatra.

Historia[ | edytuj kod]

W 279 roku p.n.e. naddunajscy Celtowie, po pokonaniu króla Macedonii Ptolemeusza Keraunosa (zabitego po bitwie pod Bitolą) i złamaniu greckiego oporu pod Termopilami, złupili centra religijne w Delfach, Dodonie i Olimpii. Najazd Celtów spowodował, że będący dotąd przeciwnikami Antioch I i Antygon II Gonatas zawarli w obliczu niebezpieczeństwa przymierze i zadali łupieżcom klęskę w bitwie pod Delfami. Wódz Celtów Brennus wkrótce zmarł wskutek odniesionej w walkach rany. Po jego śmierci Celtowie wysiedleni przez Antygona Gonatasa rozdzielili się. Część przeprawiła się przez Hellespont i w Azji Mniejszej założyła kraj zwany Galacją, a pozostali wrócili do swoich siedzib.

Termopile (gr. Θερμοπύλαι, thermos – gorący, pyle – wrota) – wąskie przejście w Grecji w pobliżu miejscowości Lamia, między Zatoką Malijską a pasmem górskim Oita, prowadzące z Tessalii do Grecji Środkowej. W 480 p.n.e. została tam stoczona słynna bitwa między koalicją Greków pod przywództwem Sparty a wojskami perskimi. Zwycięstwo odniosła w niej Persja, jednak poniosła ogromne straty w ludziach.Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

Galatowie przybyli do Azji Mniejszej zostali wezwani tam przez króla Bitynii Nikomedesa I i wynajęci przez niego jako najemnicy w walkach z jego bratem w zamian za dolinę rzeki Halys. Azjatyccy Galatowie w 275 roku p.n.e. zostali pobici przez Antiocha I, który otrzymał wtedy przydomek Soter, i zostali zepchnięci na tereny, na których założyli później Galację. Waleczność Galatów sprawiła, że sąsiednie państwa musiały się z nimi liczyć, a nawet płacić trybut. W roku 240 p.n.e. płacenia trybutu odmówił władca Pergamonu Attalos I i stoczył zwycięską bitwę z Galatami nad rzeką Kaikos, po której objawił się królem Pergamonu i przybrał przydomek: Galatonikes. Galatowie stracili na znaczeniu, lecz chwytali jeszcze kilkakrotnie za broń, m.in. gdy Rzym przekazał ich miasta Pergamonowi. Zwycięstwa Pergamończyków upamiętniono pomnikiem Grupa Galów. W 64 r. p.n.e. Galacja została przyłączona do Rzymu.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.List do Galatów [Ga], List do Galacjan [Gal] – jeden z listów św. Pawła z Tarsu, znajdujący się w Nowym Testamencie.

Według Liwiusza Galatowie dzielili się na trzy plemiona: Tektosagowie osiedlili się na ziemiach położonych wokół dzisiejszej Ankary, Tolistebogiowie wokół miasta Pessinus, a Trokmowie wokół Tavium. Każde z trzech plemion podzielone było na cztery części, zwane tetrarchiami na czele z wodzem – tetrarchą. Tetrarchowie sprawowali niepodzielną władzę w swoich częściach (kantonach), z wyjątkiem osądzania morderstw, czego dokonywała radą składająca się z trzystu członków wybieranych z Ich wszystkich dwunastu kantonów. Po poddaniu Rzymowi na czele Galatów stanęło wspólnie trzech przywódców plemion. Wkrótce potem po władzę sięgnął Dejotarus, który został uznany za króla Galacji przez Rzymian.

Dardanele (tur. Çanakkale Boğazı) – cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, łączy Morze Egejskie z morzem Marmara. Długość 120,5 km, szerokość 1,3-18,5 km, główne porty to Gelibolu i Çanakkale. W starożytności znana jako Hellespont.Bitynia − historyczna górzysta, a zarazem urodzajna kraina znajdująca się w Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, na terenie dzisiejszej Turcji. Stolicą Bitynii była pierwotnie Nikomedia a następnie Nicea (Nikaia, obecnie Iznik w Turcji).

Przez Galację prowadziła trasa jednej z podróży misyjnych apostoła Pawła. Później napisał on jeden ze swoich listów do chrześcijańskich mieszkańców miast galackich.

Królowie Galatów[ | edytuj kod]

  • Dejotarus (62-40 p.n.e.)
  • Brogitariusz (40-37 p.n.e.)
  • Amyntas (37-25 p.n.e.)

  • Titus Livius (ur. 59 p.n.e.; zm. 17 n.e.) – rzymski historyk pochodzący z miasta Patavium (dzis. Padwa). Autor monumentalnego dzieła o historii Rzymu.Delfy (gr. Δελφοί Delfoi, łac. Delphi) – prastare miasto i świątynia grecka u stóp Parnasu, 13 km od Zatoki Korynckiej, na drodze z Termopilów na Peloponez. Aktualnie Delfy, to nazwa miejsca archeologicznego i nazwa gminy, odległych o 165 km od Aten.




    Warto wiedzieć że... beta

    Ptolemeusz Keraunos (Piorun) (281-279 p.n.e.) – król Macedonii i Tracji, najstarszy syn Ptolemeusza I Sotera, jego matką była Eurydyka, a żoną Arsinoe II.
    Ankara (wcześniej Angora, a w czasach starożytnych Ancyra, gr. Ἄγκυρα co znaczy kotwica) – miasto w środkowej Turcji, będące jej stolicą od 1923 roku. Jest drugim co do wielkości miastem w Turcji, po Stambule. Miasto wznosi się 938 m n.p.m. i zamieszkuje je 3 848 440 mieszkańców (2010).
    Olimpia (nowogr. Αρχαία Ολυμπία, Archea Olimbia) – miejscowość w Grecji, na Peloponezie, w administracji zdecentralizowanej Peloponez, Grecja Zachodnia i Wyspy Jońskie, w regionie Grecja Zachodnia, w jednostce regionalnej Elida. Siedziba gminy Olimpia. W 2011 roku liczyła 835 mieszkańców.
    Store Norske leksikon (Wielka encyklopedia norweska) - norweska encyklopedia w języku bokmål. Powstała po fuzji dwóch dużych, tworzących encyklopedie i słowniki wydawnictw norweskich Aschehoug i Gyldendal w 1978 roku, które utworzyły wydawnictwo Kunnskapsforlaget. Były cztery wydania papierowe: pierwsza w latach 1978-1981 w 12 tomach, druga w latach 1986-1989 w 15 tomach, trzecia w latach 1995-1999 w 16 tomach i czwarta w latach 2005-2007 w 16 tomach. Ostatnie wydanie zawierało 150 tys. haseł i 16 tys. ilustracji i zostało opublikowana przy wsparciu finansowym stowarzyszenia Fritt Ord. W 2010 roku ogłoszono, że nie będzie już wydań papierowych encyklopedii. Encyklopedia dostępna jest on-line od 2000 roku, a od 2009 roku może być edytowane przez użytkowników. Kunnskapsforlaget korzysta jednak z pomocy ekspertów przy sprawdzaniu treści zamieszczonych przez czytelników.
    Kızılırmak, Kizilirmak, Kyzył Irmak ("Czerwona Rzeka") – najdłuższa rzeka w Turcji, znana w starożytności jako Halys (gr. Ἅλυς Hálys).
    Starożytna Macedonia – antyczne królestwo na Półwyspie Bałkańskim, zamieszkałe przez lud grecki z plemienia Dorów, którego historyczne centrum znajdowało się na terytorium obecnej północno-środkowej Grecji.
    Attalos I Soter (ur. 269 p.n.e., zm. 197 p.n.e.) – władca Pergamonu z dynastii Attalidów, panujący od 241 p.n.e., z tytułem królewskim (basileus) od około 236 p.n.e., założyciel słynnej w świecie hellenistycznym Biblioteki Pergamońskiej.

    Reklama