• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fundacjonalizm

    Przeczytaj także...
    Sceptycyzm - pojęcie wieloznaczne, określające postawę w nauce, pogląd filozoficzny oraz potocznie - postawę "sceptyka" (człowiek wątpiący, krytyczny, niedowierzający).Koherencjonizm - stanowisko epistemiczne (poznawcze) w filozofii w kwestii uzasadnienia wiedzy wskazującym na łączność konkretnej tezy z całością żywionych twierdzeń. W koherencjonizmie pokazuje się, że o tyle dany pogląd jest uzasadniony, o ile jest w zgodzie (koherencji) z ogółem poglądów. Stanowisko to neguje bezpośredni sposób uzasadniania wiedzy, która ma charakter holistyczny.
    Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).
    Posąg Kartezjusza z cytatem "Cogito ergo sum" (Tours, Francja).

    Fundacjonalizm (fundamentalizm epistemologiczny, fundacjonizm) – stanowisko epistemologiczne dotyczące sposobów uzasadniania sądów, zdań czy przekonań składających się na wiedzę. Fundacjonalizm przyjmuje, że niektóre sądy mają charakter bazowy: są uzasadniane bezpośrednio, a nie w oparciu o inne sądy. Z tych sądów bazowych wynikają inne sądy. Przeciwstawnym stanowiskiem jest koherencjonizm, zgodnie z którym nie istnieje klasa uprzywilejowanych sądów, będących podstawą całej wiedzy.

    Cogito ergo sum (łac. "myślę, więc jestem") – zdanie z Rozprawa o metodzie (1637) Kartezjusza. Według Kartezjusza fakt myślenia, a w konsekwencji istnienia podmiotu myślącego są dane bezpośrednio i stanowić mogą podstawę całej wiedzy pewnej.Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius, ur. 31 marca 1596 w La Haye-en-Touraine w Turenii, zm. 11 lutego 1650 w Sztokholmie) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.

    Za fundacjonalistów uznaje się m.in. Arystotelesa, Kartezjusza, Bertranda Russella, Clarence Irvinga Lewisa, czy Rodericka Chisholma. Ich stanowiska różnią się jednak znacznie między sobą. W szczególności odróżnia się fundacjonalizm klasyczny (którego przedstawiciele nie używali tego pojęcia) i współczesny.

    Wiedza – termin używany powszechnie, istnieje wiele definicji tego pojęcia. Nowa Encyklopedia Powszechna definiuje wiedzę jako „ogół wiarygodnych informacji o rzeczywistości wraz z umiejętnością ich wykorzystywania”.Rozprawa o metodzie (fr. Discours de la méthode) – podzielony na 6 części traktat filozoficzno – matematyczny, opublikowany przez Kartezjusza w roku 1637. To jedno z najbardziej wpływowych dzieł w historii, opisuje metodę poznawczą modelowaną na matematyce która daje solidne podstawy rozwoju wszystkim nowoczesnym naukom ścisłym. Dzięki tej rozprawie odżyła na nowo antyczna idea sceptycyzmu – wątpienia o wszystkim – od której Kartezjusz zaczął, aby wyzbyć się błędnych przekonań i założeń, w które na co dzień kompletnie bezpodstawnie wierzy ludzkość. O wszystkim trzeba było udowodnić, że istnieje.

    Fundacjonalizm Kartezjusza[ | edytuj kod]

     Główny artykuł: Cogito ergo sum.

    Jednym z najbardziej znanych stanowisk fundacjonistycznych jest filozofia Kartezjusza. Starając się odeprzeć wątpliwości sceptycyzmu, co do możliwości uzyskania wiedzy pewnej, poszukiwał on fundamentalnych i niepowątpiewalnych podstaw wiedzy.

    Bertrand Arthur William Russell, 3. hrabia Russell (ur. 18 maja 1872 roku w Ravenscroft (Monmouthshire), zm. 2 lutego 1970 roku w Penrhyndeudraeth, Walia) – brytyjski filozof, logik, matematyk, działacz społeczny i eseista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1950. Zainicjował w 1954 roku kampanię pokojową Pugwash.Tours – miasto i gmina w środkowej Francji, nad rzeką Loarą, w Regionie Centralnym, prefektura departamentu Indre-et-Loire, w krainie historyczno-geograficznej Turenia.

    Kartezjusz zakładał, że jest możliwe oparcie całości wiedzy ludzkiej na pewnym niepowątpiewalnym fundamencie. W swojej Rozprawie o metodzie (1637), szukając fundamentów wiedzy, wskazuje że taką podstawą jest stwierdzenie faktu samego myślenia. Ujmuje to w znanych słowach Cogito ergo sum ("Myślę, więc jestem"). Twierdzenie to traktuje jako prostą i podstawową ideę, która jest podstawą wiedzy pewnej i z której wywodzą się kolejne sądy.

    Jasność (łac. claritas, fr. clarté) i wyraźność (fr. netteté) – para pojęć, które od czasów Kartezjusza współwystępują ze sobą w myśli metodologicznej, przybierając przy tym jednak odmienne znaczenia. Jasność może oznaczać to co jawi się umysłowi jako pewne i proste, to, co pozwala odnosić pojęcia do przedmiotów i odróżniać przedmioty od siebie, czy też poprawne stosowanie wyrażeń. Wyraźność może oznaczać to, co pozwala odnosić pojęcia do przedmiotów i odróżniać przedmioty od siebie, to, co pozwala wskazywać na cechy szczególne przedmiotów i to, że użytkownik danego wyrażenia potrafi podać jego znaczenie.Epistemologia (od stgr. ἐπιστήμη, episteme – „wiedza; umiejętność, zrozumienie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”), teoria poznania lub gnoseologia – dział filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością. Epistemologia rozważa naturę takich pojęć jak: prawda, przekonanie, sąd, spostrzeganie, wiedza czy uzasadnienie.

    Fakt myślenia jest zdaniem Kartezjusza oczywisty i dany w sposób prosty i bezpośredni. Jest ideą jasną i wyraźną, a tym samym nie wymaga dalszego uzasadniania. Z niego jako konieczna konsekwencja wynika istnienie podmiotu myślącego.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Woleński, s. 375.
    2. Moser, s. 3, Woleński, s. 375.
    3. Moser, s. 3.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Paul K. Moser: Introduction. W: The Oxford Handbook of Epistemology. Paul K. Moser (red.). Oxford: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-513005-7.
  • Jan Woleński: Epistemologia. Warszawa: PWN, 2005.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Ali Hasan, Richard Fumerton, Foundationalist Theories of Epistemic Justification, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy [online], CSLI, Stanford University, 24 października 2016, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-17] (ang.). (Fundacjonistyczne teorie uzasadnienia epistemicznego)
  • Oczywistość, ewidencja (gr. enárgeia, łac. evidentia) - taka cecha poznania danej treści poznawczej, że poznający podmiot przypisuje swojemu poznaniu tej treści pełnię dostępności, całkowitą jasność, wyraźność i nasycenie. Wyróżnić można trzy główne znaczenia tego terminu - epistemologiczny, metodologiczny (jedno z kryteriów prawdziwości zdań) i etyczny.Zdanie w sensie logiki (zdanie logiczne) – wypowiedź, która stwierdza określony stan rzeczy. Zdanie z języka J stwierdza (na mocy reguł semantycznych J) stan rzeczy s zawsze i tylko wtedy, gdy na mocy reguł semantycznych języka J: zdanie z jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy s a z jest fałszywe zawsze i tylko wtedy, gdy nie jest tak, że s.




    Warto wiedzieć że... beta

    Sąd w sensie logicznym – znaczenie zdania w sensie logicznym. Ten sam sąd odpowiada różnym zdaniom mającym to samo znaczenie logiczne (np. zdaniom wypowiedzianym w różnych językach). Od sądów w sensie logicznym odróżnia się sądy w sensie psychologicznym, stanowiące przeżycia odpowiadające sądom w sensie logicznym. Sądy w sensie logicznym można też określić odmiennie - nie jako znaczenia zdań wyrażające pewne przeżycia, ale jako to, co wspólne pewnym klasom sądów w sensie psychologicznym.
    Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – filozof, jeden z trzech, obok Sokratesa i Platona najsławniejszych filozofów starożytnej Grecji. Nazywany też Stagirytą (od miejsca urodzenia), lub po prostu Filozofem (w tekstach średniowiecznych i nowożytnych).
    Jan Woleński, właściwie Jan Hertrich-Woleński (ur. 21 września 1940 w Radomiu) – polski filozof analityczny, logik i epistemolog, teoretyk prawdy oraz filozof języka, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.
    Roderick M. Chisholm (ur. 1916 w Seekonk stan Massachusetts, zm. 1999 w Providence w stanie Rhode Island) – amerykański filozof, który stosował metody fenomenologiczne Brentany i Meinonga do głównych zagadnień epistemologii w tradycji analitycznej w dziełach takich jak A philosophical Study (1957), Realism and the Background of Phenomenology (1960), Person and Object: A metaphisical study (1976) i Brentano and Intrinsic Value (1986).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.615 sek.