Fryzja (kraina historyczna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Królestwo Fryzyjskie pod panowaniem Radboda w roku 716
Zdjęcie satelitarne Fryzji

Fryzja (fryz. Fryslân, płnfryz. Fresklun lub Friislon, wschfryz. Fräislound, nid. Friesland, niem. Friesland) – kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, wzdłuż wybrzeża Morza Północnego. Obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii.

Lotaryngia (fr. Lorraine, niem. Lothringen, lotar. Louréne) – kraina historyczna i region administracyjny w północno-wschodniej Francji. Graniczy z Belgią, Luksemburgiem i Niemcami oraz z regionami: Alzacja, Franche-Comté i Szampania-Ardeny.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

Fryzję zazwyczaj dzieli się na następujące części:

  1. Fryzja Zachodnia położona w Holandii (prowincja Fryzja oraz północna część prowincji Holandia Północna, często także północna część prowincji Groningen (Ommelanden))
  2. Fryzja Wschodnia obecnie pod względem administracyjnym stanowiąca część Dolnej Saksonii
  3. Fryzja Północna położona w NiemczechSzlezwik-Holsztyn oraz w Danii w prowincji Jutlandia Południowa.
  4. Wyspa Helgoland
  5. czasami także obszary zwane po niemiecku Land Hadeln i Land Wursten, pod względem administracyjnym należące do Dolnej Saksonii i Bremy

Historia[ | edytuj kod]

Od II w. p.n.e. zamieszkana przez Fryzów. Od 680 była odrębnym państwem, które pomimo długotrwałego oporu zostało włączone do państwa Franków. Na początku VIII w. objęta misją chrystianizacyjną św. Wilibrorda.

Królestwo Holandii – marionetkowe państwo na terenie dzisiejszej Holandii, istniejące w latach 1806–1810, powstałe z przekształcenia Republiki Batawskiej.Szlezwik-Holsztyn (niem. Schleswig-Holstein, dolnoniem. Sleswig-Holsteen, fryz. Slaswik-Holstiinj, duń. Slesvig-Holsten) – najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec. Dawna nazwa w języku angielskim to Sleswick-Holsatia (obecnie używa się nazwy niemieckiej). Stolicą jest Kilonia (Kiel). Obecny premier Szlezwika-Holsztynu to Torsten Albig.

Na mocy traktatu w Verdun (843) przydzielona Lotarowi I jako część państwa środkowofrankijskiego – fragment Lotaryngii. Od 869/870 roku, po śmierci Lotara II oraz wskutek traktatu w Meerssen stanowiła przedmiot rywalizacji między władcami wschodnio- i zachodniofrankijskimi. Od połowy X wieku weszła ostatecznie w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).

W kolejnych wiekach zachodnia część Fryzji należała do Niderlandów i w 1524 r. weszła pod panowanie Habsburgów. Następnie w składzie Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów.

Wschodnia część Fryzji była do 1744 r. niezależna jako Hrabstwo Fryzji Wschodniej. Po wygaśnięciu miejscowego rodu książęcego Cirksena została włączona do Prus. W latach 1807–1810 pod panowaniem Holandii, a w latach 1810–1815 pod okupacją francuską. Następnie weszła w skład Królestwa Hanoweru, pozostając do 1837 r. w unii z Wielką Brytanią, w 1866 do Prus, i wraz z Prusami w 1871 r. do Niemiec.

Polska strefa okupacyjna w Niemczech – obszar w północno-zachodnich Niemczech na terenie brytyjskiej strefy okupacyjnej, zajęty w latach 1945–1948 przez polskich żołnierzy i byłych więźniów.Państwo wschodniofrankijskie - jedno z trzech państw powstałych na mocy traktatu z Verdun z 843 r. Jego królem został Ludwik II Niemiecki. Na terenie tego państwa wykształcało się przez wieki państwo niemieckie. Państwo wschodniofrankijskie określane od XI wieku mianem regnum teutonicorum, było poprzednikiem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Do początku XII wieku nazywało się oficjalnie regnum francorum orientalium, czyli Królestwo Wschodnich Franków.

Po II wojnie światowej w brytyjskiej strefie okupacyjnej Niemiec, miasto Leer tymczasowo przynależało do polskiej strefy okupacyjnej. Od 1949 r. w składzie Republiki Federalnej Niemiec.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Polska też miała swoją strefę okupacyjną Niemiec – dziennikpolski24.pl, dziennikpolski24.pl [dostęp 2019-12-17] (pol.).




Warto wiedzieć że... beta

Królestwo Hanoweru (niem. Königreich Hannover) – państwo historyczne w Europie, na terenie dzisiejszych północno-zachodnich Niemiec. Królestwo Hanoweru zostało ustanowione w październiku 1814 roku na kongresie wiedeńskim, wraz z odzyskaniem przez Jerzego III z dynastii hanowerskiej po upadku Napoleona terenów Księstwa Hanoweru. Królestwo Hanoweru uległo likwidacji na skutek jego aneksji przez Królestwo Prus podczas wojny siedmiotygodniowej w 1866 roku.
Fryzowie – lud pochodzenia germańskiego zamieszkujący obszary dawnej Fryzji, posługujący się językiem fryzyjskim; obecnie także niderlandzkim, dolnoniemieckim, niemieckim, a także dialektem pośrednim między dolnoniemieckim a fryzyjskim określanym jako groningski w prowincji Groningen, a jako dolnoniemiecki (dolnosaski) Wschodniej Fryzji w Niemczech.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
Hrabstwo Fryzji Wschodniej (fryz. Greefskip Eastfryslân, niderl. Graafschap Oost-Friesland) – historyczny kraj Świętego Cesarstwa Rzymskiego, istniejący w latach 1464–1744 we Fryzji Wschodniej w Europie Zachodniej, w obecnym północno-zachodnim zakątku Niemiec.
Na mocy Traktatu w Verdun zawartego w 843 roku państwo Karola Wielkiego podzielono między synów Ludwika I Pobożnego: Lotara, Karola Łysego i Ludwika Niemieckiego. Podział ten położył podwaliny pod powstanie w przyszłości Francji i Niemiec
Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Język fryzyjski (Frysk) to język, którym posługują się Fryzowie. Fryzyjski składa się z wielu dialektów, często bardzo się od siebie różniących.

Reklama