Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling

Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (ur. 27 stycznia 1775 w Leonbergu, zm. 20 sierpnia 1854 w Bad Ragaz) – niemiecki filozof, trzeci wybitny reprezentant klasycznego idealizmu niemieckiego, inicjator romantyzmu.

Sztuka – dziedzina działalności ludzkiej uprawiana przez artystów. Nie istnieje jedna spójna, ogólnie przyjęta definicja sztuki, gdyż jej granice są redefiniowane w sposób ciągły, w każdej chwili może pojawić się dzieło, które w arbitralnie przyjętej, domkniętej definicji się nie mieści. Sztuka spełnia rozmaite funkcje, m.in. estetyczne, społeczne, dydaktyczne, terapeutyczne, jednak nie stanowią one o jej istocie.Johann Ludwig Tieck (ur. 31 maja 1773 r. w Berlinie, zm. 28 kwietnia 1853 r. tamże) – poeta, dramaturg, powieściopisarz, nowelista, bajkopisarz, tłumacz i krytyk, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli wczesnego romantyzmu w Niemczech. Był także wydawcą i doradcą teatralnym w Berlinie i Dreźnie. Publikował również pod pseudonimem Peter Lebrecht i Gottlieb Färber. Pionier romantyzmu w teatrze, głównie poprzez poświęcone jemu prace Friedricha Schlegla, teoretyka wczesnego romantyzmu, wywarł wpływ na całą tę epokę. W późniejszym okresie swojej twórczości zbliżył się do realizmu.

Życie[ | edytuj kod]

Schelling urodził się jako drugie dziecko w rodzinie. Jego ojciec był pastorem, teologiem protestanckim i znawcą języków orientalnych, a pod koniec życia superintendentem Kościoła protestanckiego w Wirtembergii. Młody Schelling wychowywał się w intelektualnej i głęboko religijnej atmosferze pietyzmu szwabskiego. Mieszkał i pobierał pierwsze nauki w szkole klasztornej w Bebenhausen; wcześnie dojrzały umysłowo, już w wieku 15 lat rozpoczął studia uniwersyteckie w słynnym Instytucie Teologicznym w Tybindze (Tübinger Stift). W roku 1792 uzyskał tytuł magistra filozofii, a w 1795 magistra teologii (na podstawie tezy De Marcione Paullinarum epistolarum emendatore).

Marsylianka (fr. La Marseillaise) – hymn państwowy Francji oraz jej departamentów i terytoriów zamorskich: Gwadelupy, Gujany Francuskiej, Majotty, Martyniki, Polinezji Francuskiej, Reunionu, Saint-Pierre i Miquelon oraz Wallis i Futuny.Edward Dembowski (ur. 25 kwietnia albo 31 maja 1822 – zm. 27 lutego 1846) – polski działacz lewicy niepodległościowej (Związek Narodu Polskiego), filozof, krytyk literacki i publicysta. Pisarz, organizator konspiracji w Galicji m.in. w Krośnie.

Podczas studiów przejął się ideami Oświecenia i rewolucji francuskiej, dzieląc te fascynacje z dużą grupą studentów niemieckich, którzy kontestowali w ten sposób konserwatywny porządek polityczny i duchowy ówczesnych Niemiec. Przetłumaczył Marsyliankę, za co groziło mu relegowanie z uczelni. Wraz z Heglem i Hölderlinem, z którymi mieszkał w jednym pokoju, zainteresował się filozofią krytyczną Kanta. To obcowanie z dwoma geniuszami niemieckiego romantyzmu uformowało podstawy myśli Schellinga, który jeszcze na studiach zaczął pisać pierwsze rozprawy filozoficzne. Widać w nich wyraźny wpływ twórczości Fichtego (Über die Möglichkeit einer Form der Philosophie überhaupt, 1794; Vom Ich als Prinzip der Philospohie oder über das Unbedingte in menschlichen Wissen, 1795). Jednocześnie zgłębiał myśl Spinozy.

Nikołaj Aleksandrowicz Bierdiajew, ros. Николай Александрович Бердяев (ur. 6 marca/18 marca 1874 w Obuchowie, zm. 23 marca 1948 w Clamart) – rosyjski filozof, zaliczany do największych myślicieli prawosławnych XX wieku, zwolennik nadziei powszechnego zbawienia.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

Po ukończeniu studiów został nauczycielem domowym u barona von Riedesela. Po krótkim pobycie w Stuttgarcie zamieszkał w Lipsku, gdzie studiował matematykę, medycynę i nauki przyrodnicze, co znalazło odbicie w jego filozofii przyrody (nieobecnej u Fichtego). Napisał w tym czasie wiele książek i artykułów filozoficznych (szczególnie dla Journalu Fichtego i Niethammera), które szybko przyniosły mu uznanie – np. Briefe über Dogmatismus und Kritizismus (1796), podkreślające dokonane przez Kanta rozdzielenie filozofii dogmatycznej i krytycznej, i jednocześnie będące ostrzeżeniem przed dogmatycznym traktowaniem krytycyzmu, Neue Deduction des Naturrechts (1796) poprzedzający traktat Grundlage des Naturrechts Fichtego czy Ideen zu einer Philosophie der Natur (1797) i Von der Weltseele (1798) stanowiące owoc jego studiów przyrodniczych.

Caroline Schelling, urodzona jako Caroline Michaelis (ur. 2 września 1763 w Getyndze, zm. 7 września 1809 w Maulbronn) – niemiecka pisarka i tłumaczka epoki romantyzmu. Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek.

W roku 1798 dzięki poparciu Goethego został profesorem nadzwyczajnym uniwersytetu w Jenie, ważnym ośrodku kulturalnym. Wraz z tzw. kręgiem jenajskim, do którego należeli m.in. Novalis, bracia Friedrich i August Schleglowie, Caroline Schlegel, Dorothea Veit, Ludwig Tieck, Schelling był jednym z twórców romantyzmu. Członkowie kręgu jenajskiego, tworzący zamkniętą grupę przyjaciół połączonych wspólnymi ideami i myślami, widzieli w Schellingu typ człowieka romantycznego, dalekiego od kantowskich i fichteańskich abstrakcji. Prowadziło to do powolnego ochładzania kontaktów Schellinga z Fichtem.

Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.Iwan Szczipanow (ros.: Иван Яковлевич Щипанов; ur. 24 września 1904 r., zmarł 5 kwietnia 1983 roku w Moskwie) - radziecki filozof, specjalista od historii filozofii rosyjskiej. Doktor nauk filozoficznych (1953), profesor (1954), członek Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego od 1927 roku. W 1938 roku ukończył wydział filozoficzny w Instytucie Filozofii, Literatury i Historii, gdzie w roku 1941 obronił pracę kandydacką. Od 1938 roku pracował jako wykładowca na różnych uniwersytetach, m. in. na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym, gdzie kierował katedrą Historii Filozofii Narodów Związku Radzieckiego. Prace Iwana Szczipanowa przetłumaczono na kilka języków obcych.

Utrzymywał także stosunki z mieszkającymi w pobliskim Weimarze Goethem (który z zainteresowaniem przyjął jego poetycką filozofię natury) i Schillerem (którego nie polubił i zarzucał mu nadmierny idealizm w etyce). W okresie jenajskim Schelling odnosił sukcesy w życiu osobistym, zawodowym i intelektualnym, a odchodząc od filozofii Fichtego tworzył własny system filozoficzny, opracowując filozofię przyrody i filozofię sztuki. Powstał wtedy System idealizmu transcendentalnego (1800), Darstellung meines Systems der Philosophie (1801), dialog Bruno (1802), Vorlesungen über die Methode des akademischen Studiums (1803) i kilka studiów dotyczących filozofii przyrody. W 1802 roku Schelling uzyskał tytuł doktora medycyny na uniwersytecie w Landshut. Po przyjeździe Hegla do Jeny wspólnie wydawali pismo filozoficzne (Kritische Journal der Philosophie). Po nieudanym związku z córką Schlegel, 15-letnią Augustą Böhmer i jej tragicznej śmierci (Schellinga oskarżano o dyletanckie próby ratowania jej życia), w atmosferze skandalu związał się z samą Caroline, która opuściła dla niego męża, i z którą się ożenił.

Novalis, właściwie Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg (ur. 2 maja 1772 w Oberwiederstedt, niedaleko Hettstedt w Saksonii, zm. 25 marca 1801 w Weißenfels) – niemiecki poeta i prozaik, jeden z najbardziej znaczących przedstawicieli okresu wczesnego romantyzmu, uważany czasem za jednego z twórców tego kierunku.Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

W następstwie konfliktów w kręgu jenajskim Schelling przeniósł się z Jeny do Würzburga, gdzie objął funkcję profesora filozofii. Coraz bardziej oddalał się od Fichtego i Hegla, a pod wpływem Spinozy tworzył tak zwany system tożsamości. Wobec narastających sporów z kolegami, w 1806 r. opuścił Würzburg.

Przeniósł się do pozbawionego wówczas uniwersytetu Monachium, gdzie związał się z dworem bawarskim. Został prezesem Monachijskiej Akademii Nauk, sekretarzem generalnym Monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych, generalnym konserwatorem królewskich zbiorów naukowych i specjalnym preceptorem następcy tronu. Oprócz krótkiej przerwy na wykłady w Stuttgarcie (styczeń 1810) nie pełnił żadnych funkcji akademickich. Publikował coraz mniej, a jego popularność została przyćmiona przez rosnącą popularność Hegla. W 1809 roku umarła Caroline – wstrząs jakiego doznał w związku z tym zdarzeniem odbił się na jego pracy. W 1812 ożenił się z przyjaciółką, Pauline Gotter.

"Rzecz sama w sobie", noumen (gr. νοούμενoν; rzecz wyobrażona; pomyślana od nous - rozum, duch) – termin wprowadzony do filozofii przez Immanuela Kanta oznaczający rzecz samą w sobie. Dla Kanta noumen oznaczał rzeczywistość, która istnieje niezależnie od świadomości i która jest absolutnie niepoznawalna, i nie może się stać "rzeczą dla nas", tzn. nie może być poznana.Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

W roku 1820 wyjechał z Monachium i podjął wykłady na uniwersytecie w Erlangen, nie odniósł jednak wielkich sukcesów. Po przeniesieniu tam uniwersytetu z Landshut powrócił w roku 1826 do Monachium jako wykładowca filozofii i preceptor następcy tronu bawarskiego, późniejszego króla Maksymiliana II. Na wiele lat właściwa aktywność filozoficzna Schellinga spadła, mimo że pisał wiele – zawarte w Jahrbucher der Medicin als Wissenschaft Aphorismen zur Einleitung in die Naturphilosophie powstały na podstawie wykładów würzburskich. Polemizował z Jacobim, współtworzył znaczące pismo Philosophische Untersuchungen uber das Wesen der menschlichen Freiheit (1809) rozwijające mistyczne tendencje wcześniejszej Philosophie und Religion (1804) i pisma historiozoficzne takie jak Über die Gottheiten zu Samothrace czy nieukończone Die Weltalter (1811–15). W pismach tych widać opozycję do negatywnej i spekulatywnej historiozofii Hegla – Schelling traktuje bowiem mitologię i religię jako pozytywne dopełnienia filozofii negatywnej i spekulatywnej.

Vladimir Jankélévitch (ur. 31 sierpnia 1903 w Bourges, zm. 6 czerwca 1985 w Paryżu) – francuski filozof, pisarz i muzykolog.Jena – miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Turyngia, nad rzeką Soławą. Liczy 104 449 mieszkańców (31 grudnia 2009), jest po Erfurcie drugim co do wielkości miastem kraju związkowego.

W 1841 roku przeniósł się do Berlina, co początkowo wywołało sensację. Władze i duchowieństwo były jednak rozczarowane jego wystąpieniem. Oczekiwały po Schellingu raczej radykalnej rozprawy z lewicą heglowską (w tym okresie Schelling był konserwatystą), szczególnie wobec zapowiadanego przez niego pozytywnego podejścia do religii. Zawiedzeni byli również studenci, którzy pod wpływem Hegla oczekiwali filozofii nowej, a nawet wywrotowej, gdy tymczasem późna filozofia Schellinga jest sucha i schematyczna. Czołowi studenci Schellinga, wśród których, obok Kierkegaarda, byli tacy myśliciele „lewicy” jak Michaił Bakunin i Friedrich Engels, przestali uczęszczać na wykłady Schellinga, które ostatecznie zawieszono w roku 1846. Schelling pozostał jednak członkiem Pruskiej Akademii Nauk, do której przyjęto go w 1842 roku. Kiedy po Wiośnie Ludów przeminęło zainteresowanie filozofią idealistyczną, Schelling został opuszczony i zapomniany. Nie zrozumiana przez studentów pozytywna filozofia objawienia została przedstawiona szerokiej publiczności dopiero po śmierci jej twórcy w wydaniu pism zebranych Schellinga (wśród których są 4 tomy wykładów berlińskich: I Philosophische Einleitung in die Philosophie der Mythologie oder Darstellung der reinrationalen Philosophie, 1856; II Philosophie der Mythologie, 1857; III i IV Philosophie der Offenbarung, 1858) przez jego synów.

Bronisław Ferdynand Trentowski (ur. 21 stycznia 1808 we wsi Opole, zm. 16 czerwca 1869) – polski filozof i pedagog, mesjanista, wolnomularz.Transcendencja (z łac. transcendens - przekraczający) – filozoficzny termin mający wiele różnych, lecz spokrewnionych znaczeń; m.in.:"istnienie na zewnątrz, poza (ponad) czymś, w szczególności: istnienie przedmiotu poznania poza umysłem poznającym, bądź bytu absolutnego poza rzeczywistością poznającego".

Myśl[ | edytuj kod]

Fichte, Schelling i Hegel współtworzą wywodzącą się od Kanta tradycję klasycznego idealizmu niemieckiego. Mimo pozycji klasyków jaką powszechnie im się przypisuje, jest sporne, czy tworzą jednolitą sekwencję rozwojową: za sprawą Hegla, który potraktował filozofię Schellinga jako etap przejściowy między filozofią Fichtego a swoją, Schelling był lekceważony już przez swoich współczesnych. Jego autonomiczną wartość i oryginalność odkryto ponownie dopiero w XX w., gdy wywarł szeroki wpływ na filozofię egzystencji – już Søren Kierkegaard był słuchaczem jego późnych wykładów, którymi w XX wieku inspirowali się Jaspers, Martin Heidegger, Bultmann, Bierdiajew, Marcel, Paul Tillich czy Jankélévitch.

Powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska 1830-1831 – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).Subiektywizm to kierowanie się w działaniu oraz w ocenie faktów i zjawisk wyłącznie własnym sposobem widzenia; stronniczość.

Schelling był przez złośliwych nazywany „Proteuszem” z racji wielokrotnych zmian poglądów filozoficznych. W czasach, kiedy filozof musiał wypracować syntetyczny system, zmiana poglądów uważana była za przejaw oportunizmu. Wypracował wiele systemów, żaden z nich nie był jednak w pełni skończony. Paradoksalnie, to właśnie ta niesystematyczność świadczy o romantyzmie i idealizmie filozofa. Zarazem jednak uniemożliwiła mu stworzenie własnej szkoły filozoficznej i skazała go na osamotnienie.

Karl Theodor Jaspers (ur. 23 lutego w Oldenburgu 1883, zm. 26 lutego 1969 w Bazylei) – niemiecki psychiatra i filozof, główny przedstawiciel egzystencjalizmu.Teleologia - (gr. télos – cel i logos – badanie) – teoria porządku celowego i pogląd, że porządek celowy zachodzi aktualnie w danej dziedzinie, zwłaszcza w całej rzeczywistości lub w całej rzeczywistości historycznej: dla tego drugiego znaczenia stosuje się także termin finalizm.

Zagadnienie wolności[ | edytuj kod]

Zagadnienie wolności jest podstawowym zagadnieniem politycznym, moralnym i filozoficznym Romantyzmu. W młodzieńczej rozprawie Vom Ich als Prinzip der Philospohie oder über das Unbedingte in menschlichen Wissen (1795) Schelling uznał jego fundamentalność w sławnej deklaracji „początkiem i końcem wszelkiej filozofii jest wolność”. To wczesne zainteresowanie problemem wolności ludzkiej wiąże się z przemianami politycznymi i gospodarczymi w Europie – ostateczny rozkład feudalizmu, określany przez wczesnych romantyków jako „gnicie”, pobudzał intelektualistów do walki z jego przeżytkami, a wrzenie rewolucyjne przedostawało się z Francji do zacofanych Niemiec. Już u Kanta zagadnienie wolności jest istotne, przybierając postać pytania o to, jak możliwa jest moralna niezależność racjonalnego podmiotu w deterministycznym świecie przyrody. Kant odrzuca uprzedmiotawiające człowieka redukowanie wolności moralnej do rzeczywistości przyrodniczej, jak i utożsamienie determinizmu przyrodniczego z ładem moralnym. Dlatego wolność moralna człowieka i deterministyczne prawa przyrody muszą dla Kanta mieć całkiem odrębny status ontyczny: rozum ustanawia prawa dla wolności w sferze noumenów, intelekt ustanawia prawa przyrody w sferze zjawisk zmysłowych. Jako przedmiot fizyczny człowiek podlega prawom przyrody, jako rozumny podmiot realizuje swoją wolność – nasuwa to pytanie, w jaki sposób rozumny podmiot może w sposób wolny działać w świecie fizycznym. Kant rozwiązuje problem nadając przyrodzie charakter teleologiczny, gwarantowany przez rozumność Boga otwierającą w deterministycznym świecie pole dla działań moralnych.

Egzystencjalizm – XX-wieczny kierunek filozoficzny (znajdujący wyraz także w literaturze), którego przedmiotem badań są indywidualne losy jednostki ludzkiej, wolnej ("skazanej na wolność") i odpowiedzialnej, co stwarza uczucie "lęku i beznadziei istnienia".Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel (ur. 10 marca 1772, zm. 12 stycznia 1829) – niemiecki poeta, krytyk literacki, językoznawca i filozof. Jeden z twórców współczesnego językoznawstwa. Interesował się też literaturoznawstwem. Brat Augusta Wilhelma Schlegela. Razem z Novalisem, Augustem Wilhelmem Schlegelem, Friedrichem Wilhelmem Josephem Schellingiem uchodzi za najwybitniejszego przedstawiciela romantyzmu jenajskiego. Jest uznawany za twórcę pojęcia ironii romantycznej. Pisał teksty o tematyce społeczno obyczajowej lub historycznej.

Fichte nie mógł pogodzić się z radykalnym kantowskim dualizmem indeterministycznej koncepcji moralności i deterministycznej koncepcji przyrody. Co więcej, uznał że tylko przezwyciężenie tego dualizmu może stanowić ugruntowanie wolności ludzkiej. Przezwyciężenie to widział w pierwotności wolnego podmiotu wobec przyrody, w wyższości rozumu praktycznego nad teoretycznym – pierwotność rozumu praktycznego doprowadziła Fichtego do całkowitego odrzucenia sfery noumenalnej, do jej redukcji do rozumnego podmiotu: transcendencja rzeczywistości przedmiotowej jest pozorna, to transcendentalny podmiot ustanawia jej prawa. Pomysł ten nie prowadzi jednak do irracjonalizmu i pełnego subiektywizmu, ponieważ rzeczywistość przedmiotowa nie jest kształtowana przez jakiś chaos, ale we właśnie przez prawa rozumu którymi kieruje się rozumny podmiot, prawa które on sam ustanawia.

Rudolf Karl Bultmann (ur. 20 sierpnia 1884 w Wiefelstede w Dolnej Saksonii, zm. 30 lipca 1976 w Marburgu) – jeden z najbardziej wpływowych teologów ewangelickich XX wieku.Gabriel Honoriusz Marcel (ur. 7 grudnia 1889 w Paryżu, zm. 8 października 1973 tamże) – francuski filozof, myśliciel religijny, wykładowca, dramaturg, krytyk literacki. Współtwórca i jeden z głównych przedstawicieli egzystencjalizmu chrześcijańskiego.

Na gruncie tak ustanowionego kantowsko-fichteańskiego ujęcia problematyki wolności Schelling próbował zająć stanowisko kompromisowe między Kantem a Fichtem, a jednocześnie jeszcze bardziej podkreślić fundamentalne znaczenie wolności dla odnowionej w duchu idealizmu myśli filozoficznej. Trudność doktryny Fichtego polega na niemożliwości pogodzenia pełnej wolności podmiotu absolutnego z poszczególnymi wolnościami poszczególnych podmiotów empirycznych, czyli konkretnych i rozumnych – w doktrynie tej poszczególne podmioty empiryczne zależne są od całkowitej autonomii podmiotu absolutnego. By umożliwić całkowitą wolność podmiotom empirycznym Schelling musi stworzyć nową filozofię podmiotu absolutnego, implementując do tego pojęcia pojęcie teleologii historii – partykularne działania poszczególnych wolnych podmiotów empirycznych nabierają sensu wobec absolutnego celu historii, ideału. W ten sposób Schelling jest twórcą romantycznego idealizmu, idealizmu zbieżnego ze znaczeniem tego słowa w sensie potocznym, idealizmu ideologii.

Leonberg – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Stuttgart, w regionie Stuttgart, w powiecie Böblingen. Leży ok. 14 km na północ od Böblingen, przy autostradach A8, A81 i drodze krajowej B295.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Filozofia przyrody[ | edytuj kod]

Rozwijana przez Schellinga filozofia przyrody różniła się od tradycyjnego, opartego o poznanie empiryczne przyrodoznawstwa. Istotą badania przyrody nie miało być zgłębianie właściwości jej gotowych wytworów, lecz przyswojenie istoty procesów, które w niej zachodzą – jak nazwał to Władysław Tatarkiewicz, poznanie „wnętrza przyrody". Historyk filozofii podkreślał, że Schelling rozumiał przyrodę jako siłę żywą i twórczą.

Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – niemiecki filozof oświeceniowy, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W filozofii Schellinga poszukiwanie absolutu wykraczało poza przyrodę, świadomość, świat realny oraz idealny – żadne z wymienionych nie stanowiło bowiem pierwotnej postaci bytu. Była to koncepcja o tyle ważna, że Schelling stawał w opozycji do systemów utożsamiających absolut z jednym z powyższych, jak na przykład Fichte, który identyfikował absolut z jaźnią. Dla Schellinga byt pierwotny wykraczał i poza świat materialny, i świadomość. Przyroda i jaźń były więc „pochodnymi postaciami bytu".

Hugo Stumberg Kołłątaj herbu Kotwica, inna forma nazwiska: Kołłontay, pseud. i krypt.: Anonim; Jeden Obywatel; H. K.; X. H. K.(?), (ur. 1 kwietnia 1750 w Dederkałach Wielkich na Wołyniu, zm. 28 lutego 1812 w Warszawie) – polski polityk, publicysta oświeceniowy, pisarz polityczny, katolicki prezbiter, kanonik, satyryk, poeta, geograf, historyk. W latach 1783–1786 rektor Szkoły Głównej Koronnej, referendarz wielki litewski od 1786, podkanclerzy koronny od 1791, radca wydziału skarbu Rady Najwyższej Narodowej w 1794 roku.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Filarem filozofii przyrody Schellinga były opozycje. Według niego każde zjawisko przyrodnicze znajdywało swoje przeciwieństwo. W tym właśnie upatrywał i uzasadniał różnorodność rzeczy – pierwsza postać bytu, absolut, rozpadła się na przeciwieństwa. Schelling powoływał się na zależność w związkach chemicznych, ale także siły takie jak magnetyzm, czy elektryczność, choć kluczowe były dlań procesy organiczne, w których – jak uważał – przejawia się natura rzeczy. Co więcej, uznawał właściwie wyłącznie siły organiczne, mechaniczne zupełnie dyskredytując. Nieorganiczne substancje postrzegał jako efekt tłumienia rozwoju przyrody, podczas gdy to żywe istoty miały być jej jedynymi prawdziwymi wytworami.

Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej, autor "Ody do radości".Cel (gr. τηλος, telos; łac. finis, terminus) - to, ze względu na co, następuje działanie; stan lub obiekt, do którego się dąży; cel (etyka), to kres świadomego działania.

Schelling rozumiał absolut „organicznie i ewolucyjnie", a w związku z tym dostrzegał w nim elementy pozaracjonalne, łatwiejsze do uchwycenia z pomocą artystycznej wrażliwości oraz religijnej wiary, aniżeli percepcji naukowej.

Filozofia sztuki[ | edytuj kod]

Mimo niepełnej znajomości zagadnień artystycznych (szczególnie wobec faktu, że aktywne obcowanie Schellinga ze sztukami plastycznymi ograniczało się do wycieczki kręgu jenajskiego do galerii drezdeńskich) i drugorzędności filozofii sztuki na tle całości myśli Schellinga (który był przede wszystkim filozofem natury) to właśnie filozofia sztuki przyniosła mu największą sławę. Schelling nie interesował się samą sztuką jako konkretnym zjawiskiem, ale jako pewnym zagadnieniem metafizycznym, wieńczącym system filozoficzny w analogiczny sposób do funkcji estetyki w filozofii Kanta. Popularność Schellinga tłumaczy się bliższym niż u Hegla czy Fichtego związkiem filozofii z romantyzmem jako prądem kulturowym, szczególnie z poglądami kręgu jenajskiego. Mimo to, podobnie jak u Hegla, na osobisty gust Schellinga większy wpływ niż średniowiecze wywarła starożytność – co zbliżało go bardziej do Winkelmanna, Lessinga, Goethego i Schillera niż do właściwych romantyków.

August Cieszkowski herbu Dołęga (ur. 12 września 1814 w Suchej, zm. 12 marca 1894 w Wierzenicy) – polski ziemianin, hrabia, ekonomista, działacz i myśliciel społeczny i polityczny, filozof mesjanistyczny, jeden z założycieli Ligi Narodowej Polskiej, współtwórca i prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

W okresie filozofii transcendentalnej Schelling wyraźnie przypisywał działalności artystycznej status najwyższej działalności ludzkiej, najwyższego aktu wolności – w sposób zbieżny z romantyzmem podkreślał wyższość aktu twórczego nad samym dziełem. Kiedy Ja wytwarza świat przyrody, wytwarza go bez udziału świadomości – kiedy jednak Ja wytwarza świat kultury, wytwarza go właśnie z całą świadomością – w sztuce podmiot oddzielony poprzez jego wytwarzanie od świata przyrody, przedmiotu, ponownie jednoczy się z przedmiotem godząc w ten sposób przeciwieństwa swojego rozwoju i osiągając cel absolutny.

Przedmiot fizyczny (obiekt fizyczny) określa się tradycyjnie jako każdy przedmiot rozciągły w czasie i przestrzeni (choć konsekwencje zasady nieoznaczoności komplikują tę definicję). Jest sporne, czy istnieją jakieś przedmioty niefizyczne, np. przedmioty psychiczne i duchowe.Spółdzielnia Wydawniczo-Handlowa „Książka i Wiedza” – polskie wydawnictwo powstałe w 1948 z połączenia Spółdzielni Wydawniczej „Książka”" (utworzonej przez działaczy PPR) i wydawnictwa "Wiedza" (związanego z PPS). W 1973 wydawnictwo weszło w skład koncernu RSW Prasa-Książka-Ruch, którego częścią pozostawało do likwidacji konglomeratu w 1990 r.

Myśl Schellinga w Polsce doby Romantyzmu[ | edytuj kod]

Schelling był dobrze znany polskim intelektualistom epoki romantyzmu, wywierając znaczący wpływ na polską literaturę, publicystykę, myśl etyczną, polityczną i społeczną tego okresu. Trudno jednak mówić o całościowej recepcji filozofii Schellinga: nie było wtedy przekładów jego większych prac ani monografii, wiele natomiast było sporów wobec jego konkretnych idei. Już we wczesnym okresie polskiego romantyzmu idee Schellinga służyły polemice z polskim oświeceniem (Jan Śniadecki, Hugo Kołłątaj, Anioł Dowgird).

Paul Johannes Tillich (ur. 20 sierpnia 1886 w Starzeddel w Brandenburgii (obecnie Starosiedle w woj. lubuskim, zm. 22 października 1965) – niemiecki teolog i filozof, po 1933 działający w USA, uznawany za jednego z najbardziej wpływowych myślicieli protestanckich XX w.August Wilhelm von Schlegel (ur. 8 września 1767 w Hanowerze, zm. 12 maja 1845 w Bonn) – niemiecki pisarz, językoznawca, filolog, tłumacz i uczony, brat Friedricha Schlegela.

Po raz pierwszy na myśl Schellinga powołał się romantyczny konserwatysta Józef Kalasanty Szaniawski, który próbował uchylić oświeceniowy indywidualizm i teorię umowy społecznej za pomocą, romantycznie zinterpretowanej, platońskiej teorii doskonałego państwa biurokratycznego, zakorzenionego w absolucie jako całości. Szerzej do idei Schellinga nawiązywał Józef Gołuchowski, który był jego przyjacielem i słuchaczem wykładów prowadzonych w Erlangen – w 1823 roku Gołuchowski prowadził wykłady propagujące schellingiańskie idee z okresu filozofii identyczności na Uniwersytecie Wileńskim, które jednak po kilku tygodniach zostały zawieszone przez władze rosyjskie.

Michaił Iovczuk (ros.: Михаи́л Три́фонович Иовчу́к; ur. 6 listopada 1908 r., zmarł 9 stycnia 1990 roku w Moskwie) - radziecki filozof i działacz partyjny. Doktor nauk filozoficznych, profesor, członek korespondent RAN, specjalista od historii filozofii rosyjskiej. W roku 1926 wstąpił do Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Ukończył wydział filozoficzny Akademii Wychowania Komunistycznego w 1931 roku. Następnie zajmował się działalnością polityczną oraz pracował jako wykładowca na różnych uniwersytetach, m. in. na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym. Prace Michaiła Jowczuka przetłumaczono na kilka języków obcych.Teodor Ojzerman (ros. Теодор Ильич Ойзерман: Teodor Iljicz Ojzerman; ur. 14 maja 1914 w Żowteniu (wówczas Piotrowiriwka)) – radziecki i rosyjski historyk filozofii.

Znaczący wpływ wywarła myśl Schellinga na pisarzy i krytyków literackich polskiego Romantyzmu. Szczególnie widać to u Maurycego Mochnackiego, uważanego za najwybitniejszego teoretyka nowego kierunku w kulturze polskiej. Mochnacki w dziele O literaturze polskiej w wieku dziewiętnastym (1830) starał się bronić literatury romantycznej opierając się na schellingiańskiej koncepcji samorozwoju absolutu, który w tym samorozwoju tworzy formy nieorganiczne, organiczne, a wreszcie człowieka i świadomość – literatura jest wyrazem samowiedzy i samoświadomości narodu, w której odbija się absolut: w ten sposób poprzez literaturę naród uzyskuje wgląd do absolutu i samowiedzę, świadomość swojej egzystencji, a świadomość własnej egzystencji umożliwia narodowi przetrwanie i rozwój. Dlatego też stworzenie przez Polaków własnej, niezależnej literatury jest gwarantem istnienia narodu.

Podmiot – byt, który subiektywnie doznaje, przeżywa, a także wchodzi w zależność z innym bytem (istnieniem) lub przedmiotem, przy czym w tej ostatniej relacji podmiot jest obserwatorem, a obiekt - rzeczą obserwowaną.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

Tego rodzaju idee, typowe dla Romantyzmu, nie zawsze były wiernym odzwierciedleniem myśli Schellinga. Ale właśnie dzięki pewnej mglistości mogły łatwo oddziałać na poglądy romantycznych pisarzy. Z drugiej strony schellingiański panteizm oddziaływał także na filozofów i przyrodników tej epoki.

Po powstaniu listopadowym oddziaływanie Schellinga na kulturę polską ustąpiło na rzecz inspiracji heglowskich. Mimo to można je odnaleźć u wszystkich wybitniejszych filozofów polskich pierwszej połowy XIX w., jak Bronisław Ferdynand Trentowski, August Cieszkowski, Karol Libelt, Edward Dembowski czy Józef Gołuchowski.

Landshut – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, siedziba rejencji Dolna Bawaria, regionu Landshut oraz powiatu Landshut, do którego jednak miasto nie należy. Leży nad rzeką Izarą. Ze względu na umieszczone w herbie trzy hełmy bywa również nazywane Miastem trzech hełmów (niem. Dreihelmestadt).Bibilioteca Nacional do Brasil (pol. Brazylijska Biblioteka Narodowa) jest instytucją chroniącą dziedzictwo dokumentalne i bibliograficzne Brazylii, znajduje się w Rio de Janeiro, przy placu Cinelândia.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Idealizm niemiecki – filozofia nowożytna rozwijająca się w XIX wieku w Niemczech, jej głównym twórcą i przedstawicielem był Georg Wilhelm Friedrich Hegel, a również: Johann Gottlieb Fichte i Friedrich Wilhelm Joseph Schelling. Istotą idealizmu niemieckiego (i idealizmu w ogóle) było założenie, że myśl jest pierwotna w stosunku do bytu. Główne cechy wyróżniające filozofów niemieckich to zupełny brak zmysłu czynnika empirycznego wiedzy, brak realizmu i maksymalizm humanistyczny. Był to idealizm obiektywny, który za tezę przyjął stwierdzenie, że twory przyrody są tylko zjawiskami (fenomenami) ducha obiektywnego, przez to zbliżony był do Platońskiego idealizmu. Metodą naukową była dialektyka i dociekania spekulatywne. W żadnym czasie i środowisku myśl europejska nie przeszła tak radykalnego rozłamu między filozofią a nauką, jak wówczas w Niemczech.
Walentin Fierdinandowicz Asmus (ur. 1894, zm. 1975) – rosyjski filozof i historyk filozofii. Był profesorem Uniwersytetu w Moskwie. Pisał prace z zakresu historii logiki, historii filozofii, literaturoznawstwa oraz estetyki.
Jan Śniadecki (ur. 29 sierpnia 1756 w Żninie, zm. 9 lub 21 listopada 1830 w Jaszunach koło Wilna) – polski astronom, matematyk, filozof i geograf.
Anioł Dowgird, pseud.: Autor "Wykładu przyrodzonych myślenia prawideł", (ur. 2 grudnia 1776 w majątku Jurkowszczyzna, powiat mścisławski; zm. 26 kwietnia 1835 w Wilnie) – polski filozof i kaznodzieja.
Ideologia jest to powstała na bazie danej kultury wspólnota światopoglądów, u podstaw której tkwi świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego lub grupowego albo narodowego.
Friedrich Immanuel Niethammer (ur. 26 marca 1766 w Beilstein, zm. 1 kwietnia 1848 in Monachium) – niemiecki filozof i teolog.
Kontestacja (fr. contestation – spór, negacja; od łac. contestari protestować) – sprzeciw, najczęściej przeciwko systemowi społecznemu i politycznemu, wyrażany publicznie poprzez wypowiedzi i zachowanie. Wypowiedzi kontestujące mogą mieć charakter werbalny lub pozawerbalny, np. poprzez sztukę. Kontestacja jest skrajnym przeciwieństwem konformizmu.

Reklama