To jest dobry artykuł

Fiszbinowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Fiszbinowce (Mysticeti) – parvordo ssaków z podrzędu Whippomorpha w obrębie rzędu Cetartiodactyla. Obejmuje szeroko rozprzestrzenione i zróżnicowane mięsożerne ssaki morskie z rodzin: walowatych, płetwalowatych, walenikowatych i pływaczowatych. Obecnie wyróżnia się 15 gatunków. Uważano niegdyś, że walenie wyewoluowały z Mesonychidae, lecz dowody molekularne wskazują na ich bliskie pokrewieństwo z parzystokopytnymi. Fiszbinowce oddzieliły się od zębowców około 34 milionów lat temu.

Fiszbiny (niem. Fischbein) – płyty rogowe zwisające z podniebienia w jamie gębowej wieloryba (fiszbinowca), z każdej strony, w liczbie od 150 do 300. Kostne podniebienie ma na środku wystający duży grzebień, do którego płyty są przyczepione. Długość jednej może dochodzić do 3-4 metrów, w punkcie przymocowania mają grubość męskiego ramienia. Wolne brzegi są postrzępione i przypominają trochę włosie końskie.Szczętki (l. poj.: szczętka), eufauzje, eufazje (Euphausiacea), popularnie zwane krylem – rząd morskich pancerzowców liczący 86 gatunków. W odróżnieniu od innych skorupiaków szczętki posiadają skrzela zewnętrzne.

Fiszbinowce różnią się wielkością, osiągając od 6 m długości i 3000 kg w przypadku walenika małego do 34 m długości i 190 ton płetwala błękitnego, będącego największym znanym zwierzęciem żyjącym na Ziemi. Występuje dymorfizm płciowy. Ciało może być lub mieć duże rozmiary, co zależy od sposobu odżywiania się. Kończyny uległy modyfikacji, przekształcając się w płetwy. Choć nie tak giętkie i zwinne jak płetwonogie, fiszbinowce potrafią bardzo szybko pływać, nawet do 37 km/h. Wykorzystują fiszbiny do odfiltrowywania pokarmu z wody (tzw. lunge-feeding, gulp-feeding). Ich kręgi szyjne połączyły się, uniemożliwiając ruchy głowy. Niektóre gatunki dobrze zaadaptowały się do nurkowania na znaczne głębokości. Posiadają warstwę tłuszczu pod skórą, co pozwala im utrzymywać ciepło w zimnej wodzie.

Kalifornia Dolna Południowa (hiszp. Baja California Sur) – stan w północno-zachodnim Meksyku, położony na Półwyspie Kalifornijskim. Graniczy ze stanem Kalifornia Dolna na północy, oblewają go wody Pacyfiku od zachodu i Zatoki Kalifornijskiej od wschodu. Stolicą stanu jest miasto La Paz.Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.

Choć szeroko rozprzestrzenione, fiszbinowce w przypadku większości gatunków preferują chłodniejsze wody w okolicach biegunów północnego i południowego. Pływacz szary wyspecjalizował się w żerowaniu na zamieszkujących dno morskie mięczakach. Płetwalowate specjalizują się w odfiltrowywaniu planktonu (lunge-feeding), cechują się opływowym kształtem ciała, redukującym opór podczas przyśpieszania. Walowate stosują inną metodę, gulp-feed – wykorzystują swą wielką głowę do zaczerpnięcia znacznych ilości powietrza i odsiewania wolno poruszającej się zdobyczy. Samce zazwyczaj kojarzą się z więcej niż jedną samicą (są poligyniczne). Stopień poligynii zależy od gatunku. Samce osiągają sukces reprodukcyjny poprzez różne strategie od rytualnych popisów ze śpiewaniem bądź zachowaniem typu lek. Młode zazwyczaj rodzą się na wiosnę bądź latem, cała odpowiedzialność za nie spoczywa na matce, głodującej przez względnie długi czas migracji, zależnie od gatunku. Fiszbinowce wydają liczne odgłosy, niekiedy całe pieśni, jak u humbaków.

Sekcja zwłok (gre. autopsia – zobaczyć na własne oczy, łac. sectio – rozcięcie) – badanie pośmiertne (łac. post mortem), którego celem jest najczęściej ustalenie przyczyny zgonu.Krynolina to sztywna spódnica, suknia, halka uszyta z materiału rozpiętego na metalowych obręczach lub włosiance. Po raz pierwszy pojawiła się już ok. roku 1830, ale dopiero od 1850 słowo to oznacza mocno nakrochmaloną halkę lub sztywną spódnicę opartą na metalowej konstrukcji, mającej nadawać sukni pożądany kształt.

Mięso, tłuszcz, fiszbiny i olej z wielorybów były tradycyjnie wykorzystywane przez rdzenną ludność Arktyki. Niegdyś nieubłaganie zabijane dla potrzeb przemysłu pożądającego wymienionych produktów, obecnie walenie chronione są prawem międzynarodowym. Jednak waleń biskajski jest przez IUCN uznawany za zagrożony wyginięciem. Poza polowaniami fiszbinowcom zagrażają zatrucie mórz i zakwaszenie wód. Spekuluje się też, że ludzkie sonary sprowadzają je na mielizny. Rzadko trzyma się je w niewoli, podejmowano takie próby tylko z młodymi lub przedstawicielami mniejszych gatunków.

Pamięć – zdolność do rejestrowania i ponownego przywoływania wrażeń zmysłowych, skojarzeń, informacji, występująca u ludzi, niektórych zwierząt i w komputerach. W każdym z tych przypadków proces zapamiętywania ma całkowicie inne podłoże fizyczne oraz podlega badaniom naukowym w oparciu o różne zestawy pojęć.Flora bakteryjna jelit, mikroflora jelitowa – zespół mikroorganizmów (mikrobiom), głównie bakterii, tworzący w układzie pokarmowym złożony ekosystem; u człowieka jeden z elementów jego flory fizjologicznej.

Systematyka[ | edytuj kod]

Fiszbinowce są waleniami, tworzą podrząd bądź parworząd Mysticeti. Obejmuje on cztery współcześnie istniejące rodziny: walowate, płetwalowate, walenikowate i pływaczowate. Walowate wyróżniają się powiększoną głową i grubą warstwą wielorybiego tłuszczu. Płetwalowate i pływaczowate mają generalnie płaską głowę, długie fałdy gardła, przybrały bardziej od walowatych opływowy kształt ciała. Rodzina płetwalowatych reprezentowana jest przez największych przedstawicieli fiszbinowców.

Sonar – urządzenie używające długich, średnich lub krótkich fal dźwiękowych do nawigacji, komunikacji, detekcji, określania pozycji, śledzenia oraz klasyfikacji ruchomych i nieruchomych obiektów zanurzonych, znajdujących się na powierzchni cieczy bądź w powietrzu. Nazwa "sonar" wywodzi się od akronimu "SOund Navigation and Ranging". W zależności od zasady działania, sonary mogą być aktywne bądź pasywne, mogą także łączyć obie te cechy. Najczęstszym środowiskiem zastosowania urządzeń sonarowych jest środowisko ciekłe zwłaszcza wodne, jednakże ich odpowiednie formy mogą być wykorzystywane także w środowisku gazowym, w tym w powietrzu. W zależności od zastosowania i konstrukcji systemy echolokacyjne mogą używać bardzo szerokiego zakresu fal dźwiękowych - od infradźwięków po ultradźwięki. U niektórych zwierząt takich jak delfiny czy nietoperze umiejętność echolokacji wytworzyła się naturalnie w drodze ewolucyjnej.Płetwal skryty (Balaenoptera omurai) – mało poznany gatunek ssaka z rodziny płetwalowatych (Balaenopteridae). Po raz pierwszy opisany przez trzech japońskich biologów Shiro Wada, Masayuki Oishi i Tadasu K. Yamada w 2003 roku (w wydaniu Nature z 20 listopada).

Obecnie walenie i parzystokopytne klasyfikuje się niekiedy w rzędzie Cetartiodactyla, niekiedy nazywanym Artiodactyla (parzystokopytne, jako że grupa waleni leży głęboko wśród parzystokopytnych). Najbliższymi żyjącymi krewnymi fiszbinowców są zębowce, a następnie hipopotam nilowy i hipopotamek karłowaty. Zwierzęta te łączy się w podrząd Whippomorpha.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Walenie (Cetacea) – rząd ssaków (w kladystyce to klad w obrębie parzystokopytnych). Występują one głównie w oceanach. Wyjątkiem są delfiny słodkowodne, zamieszkujące rzeki, oraz nieliczne gatunki żyjące na styku tych dwóch środowisk (estuaria).

Podział systematyczny[ | edytuj kod]

Klasyfikacja za Illustrated Checklist of the Mammals of the World (2020):

  • rodzina: Balaenidae J.E. Gray, 1821walowate
  • rodzina: Neobalaenidae G.S. Miller, 1923walenikowate
  • rodzina: Balaenopteridae G.S. Miller, 1923płetwalowate
  • Klasyfikacja[ | edytuj kod]

    Kladogram pokazuje pokrewieństwo filogenetyczne pomiędzy współczesnymi fiszbinowcami wedle prac Hassanin & Ropiquet, et al., Sasaki & Nikaido, et al. i Rosenbaum & Brownell, Jr., et al.

    Narząd Jacobsona, narząd przylemieszowy (łac. organum vomeronasale) nazywany również narządem lub organem lemieszowym, lemieszowo-nosowym, lub womero-nasalnym, w skrócie oznaczany VNO (od ang. vomeronasal organ) – występujący u wielu zwierząt, chemoreceptywny, parzysty narząd zmysłu wykrywający szereg substancji chemicznych. Zawiera receptory feromonów z rodzin V1R, V2R i V3R, które mają duże znaczenie w komunikacji zwierząt, ale jego funkcjonalność w zakresie przenoszenia bodźców ze związków infochemicznych wśród ludzi nie została potwierdzona.Heterodontyzm, uzębienie heterodontyczne – rodzaj uzębienia spotykany u ssaków. Charakteryzuje się zróżnicowaniem kształtów i wielkości zębów w zależności od ich przeznaczenia. W przypadku typowego uzębienia heterodontycznego wyróżnia się cztery podstawowe typy funkcjonalne zębów:

    Walowate (Balaenidae) obejmują dwa rodzaje: waleń (Eubalaena) i wal (Balaena, obejmujący pojedynczy gatunek wal grenlandzki, B. mysticetus). Niegdyś uznawano rodzinę za monotypową, nim badania przeprowadzone w pierwszej dekadzie XX wieku pokazały, że wal i waleń są morfologicznie (odmienny kształt czaszki) i filogenetycznie odrębne. Zgodnie z badaniem autorstwa H. C. Rosenbauma z American Museum of Natural History i współpracowników waleń japoński (E. japonica) i waleń południowy (E. australis) są z sobą wzajemnie bliżej spokrewnione, niż z waleniem biskajskim (E. glacialis).

    Zoofag, mięsożerca – gatunek zwierzęcia lub rośliny odżywiający się żywymi lub martwymi tkankami zwierzęcymi. Wśród zoofagów wyróżnia się drapieżniki, padlinożerców oraz pasożyty.Pływacz, wal szary (Eschrichtius robustus) – gatunek walenia, jedyny żyjący współcześnie gatunek z rodziny pływaczowatych (Eschrichtiidae) i rodzaju Eschrichtius.

    Płetwalowate składają się z dwóch rodzajów: płetwala (Balaenoptera) i długopłetwca (Megaptera), obejmujących w sumie 9 następujących gatunków: płetwal zwyczajny (B. physalus), płetwal czerniakowy (B. borealis), płetwal Bryde'a (B. brydei, niewymieniany przez Polskie Nazewnictwo ssaków świata), płetwal tropikalny (B. edeni), płetwal błękitny (B. musculus), płetwal karłowaty (B. acutorostrata), płetwal antarktyczny (B. bonaerensis), płetwal skryty (B. omurai) oraz długopłetwiec oceaniczny (M. novaeangliae). W 2012 w przeglądzie taksonomii waleni Alexandre'a Hassanina z Muséum national d'Histoire naturelle i współpracowników zasugerowano na podstawie kryteriów filogenetycznych wyróżnienie czterech rodzajów współczesnych płetwalowatych. Rekomendowano pozostawienie rodzaju płetwal dla płetwala zwyczajnego oraz przeniesienie płetwali karłowatego i antarktycznego z Balaenoptera do Pterobalaena, natomiast do Rorqualus płetwala czerniakowego, Bryde'a, tropikalnego, błękitnego i skrytego.

    Głowa (łac. caput) – część ciała zwierząt, zajmująca u człowieka i u innych ssaków szczytowe umiejscowienie (ewentualnie przednie). Szyja (collum) stanowi podporę dla głowy oraz drogę łączącą ją z tułowiem i kończyną górną.Samiec (organizm męski, ♂) – określenie osobnika płci męskiej, to znaczy takiego organizmu zwierzęcego, który wytwarza komórki spermy, w których znajdują się komórki rozrodcze nazywane plemnikami. Komórki spermy definiowane są jako mniejsze gamety, podczas gdy większe gamety są wytwarzane przez samicę (organizm żeński).

    Cetotheriidae reprezentuje współcześnie pojedynczy gatunek walenik mały (Caperea marginata). Pierwsze opisy datują się na lata czterdzieste XIX wieku na podstawie kości i fiszbin przywodzących na myśl mniejszą wersję walenika małego, której nazwano nazwę Balaena marginata. W 1864 dzięki czaszce innego okazu wyodrębniono rodzaj Caperea. 6 lat później walenik mały został sklasyfikowany w rodzinie Neobalaenidae. Walenik mały genetycznie bardziej przypomina płetwalowate i pływaczowate, niż walowate, z którymi łączy je podobna nazwa anglojęzyczna (pygmy right whales i right whales). Badanie opublikowane w 2012, bazujące na budowie kości, przeniosło walenika małego z rodziny Neobalaenidae do Cetotheriidae, uznając go za żywą skamieniałość. Obniżono także status Neobalaenidae do rangi podrodziny Neobalaeninae. Jednak Polskie Nazewnictwo ssaków świata stosuje dalej Neobalaenidae i polską nazwę walenikowate.

    Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.Gruczoł łojowy (łac. glandula sebacea) – gruczoł pęcherzykowaty skóry ssaków wydzielający łój, który uchodzi do mieszka włosowego. Jego wydzielina natłuszcza włosy i naskórek. Rozwój i czynności gruczołu łojowego reguluje po części poziom hormonów płciowych w organizmie danej osoby. U człowieka widoczne jest to w okresie dojrzewania. Gruczołów tych nie posiadają walenie, syreny, kret złocisty i leniwce.

    Pływaczowate (Eschrichtiidae) również mają jednego żyjącego współcześnie przedstawiciela – pływacza szarego (Eschrichtius robustus). Żyją dwie populacje: jedna w Morzu Ochockim i w Morzu Japońskim, druga w Morzu Śródziemnym i Wschodnim Atlantyku. Zauważa się pomiędzy nimi różnice genetyczne i fizjologiczne. Tradycyjną klasyfikację tego gatunku podważają badania DNA, takie jak wykonane przez zespół pod kierunkiem Takeshiego Sasakiego z Tokyo Institute of Technology. Wskazały one pewne płetwalowate, jak humbak czy płetwal zwyczajny, jako na bliżej spokrewnione z pływaczem szarym, niż z pewnymi innymi płetwalowatymi, jak płetwal karłowaty.

    Mammalodon colliveri – rodzaj wymarłego walenia z rodziny Mammalodontidae, zaliczanego przez naukowców do fiszbinowców, żyjącego w późnym oligocenie, 24 milionów lat temu, którego szczątki odkryto w roku 1932 na terenie Australii. Skamieniałości wskazują na daleko posuniętą ewolucję płetw piersiowych, niepodobnych już do kończyn lądowych przodków wieloryba. Najważniejszą jego cechą była jednak obecność zębów, co odróżnia zwierzę od współczesnych fiszbinowców (nazwa „mammalodon” znaczy dosłownie „ssaczy ząb”) Fakt ten wskazuje na jego pośredni charakter pomiędzy prawaleniami a fiszbinowcami.Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (ang. International Union for Conservation of Nature, w skrócie IUCN) – międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną przyrody założona w 1948 roku jako pierwsza światowa organizacja skupiona na problemach środowiska naturalnego. Jej siedziba mieści się w Gland w Szwajcarii.

    Etymologia[ | edytuj kod]

    Nazwa naukowa "Mysticeti" ewidentnie pochodzi od błędu w tłumaczeniu wczesnej kopii arystotelesowskiej Historia Animalium napisanej w starożytnej grece, gdzie ὁ μῦς τὸ κῆτος (ho mus to kētos, "mysz, wieloryb tak zwany") zostało błędnie przetłumaczone jako ὁ μυστικῆτος (ο mustikētos), co D. W. Rice z Society for Marine Mammalogy w swej pracy z 1998 podsumował jako ironiczne odniesienie do wielkiego rozmiaru tych zwierząt. Alternatywna nazwa "Mystacoceti" również pochodzi z greki, od μύσταξ "wąs" + κῆτος, "wieloryb"). Choć w oczywisty sposób właściwsza i okazjonalnie używana w przeszłości, została wyparta przez "Mysticeti" jako młodszy synonim.

    Anisakis – rodzaj nicieni z rodziny Anisakidae, będących kosmopolitycznymi pasożytami spotykanymi w morzach i oceanach półkuli północnej. Dorosłe osobniki pasożytują w żołądkach ssaków morskich, głównie waleni. Żywicielami pośrednimi nicieni Anisakis są ryby, u których pasożyt ten wystepuje w 3 stadium larwalnym, inwazyjnym dla człowieka. Spożycie ryb zawierających żywe larwy może stanowić zagrożenie dla zdrowia, ze względu na zdolność tych pasożytów do penetracji błony śluzowej przewodu pokarmowego człowieka. Skutkiem penetracji mogą być uszkodzenia ściany żołądka i jelita. Chorobę wywołaną przez nicienie z rodzaju Anisakis określono mianem anisakiozy. Opisano także przypadki wystąpienia reakcji alergicznych po spożyciu ryb zawierających larwy Anisakis, manifestujących się jako pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, astma, kontaktowe zapalenie skóry a nawet zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny.Przewód słuchowy wewnętrzny (łac. meatus acusticus internus) – kanał wewnątrz kości skroniowej o długości 1 cm znajdujący się w tylnej części piramidy. Łączy on tylny dół czaszki z błędnikiem. Kończy się przyśrodkowo otworem słuchowym wewnętrznym (łac. porus acusticus internus). Przez przewód przechodzą z jamy czaszki do ucha nerw przedsionkowo-ślimakowy oraz nerw twarzowy. Wewnątrz przewodu znajdują się także naczynia błędnikowe (łac. vasa labyrinthi). Dno przewodu stanowi jednocześnie ścianę przyśrodkową błędnika i jest zamknięte płytką kostną z licznymi otworkami dla nerwów, które przechodzą przez przewód. W płytce dna przewodu znajduje się grzebień poprzeczny (łac. crista transversa), który biegnie poziomo, dzieląc dno przewodu na dwa wgłębione obszary: górny (mniejszy) i dolny (większy). Wgłębienie górne posiada leżące bardziej ku przodowi pole nerwu twarzowego (łac. area nervi facialis) oraz leżące ku tyłowi pole przedsionkowe górne (łac. area vestibularis superior). Jest ono perforowane licznymi otworkami, które tworzą plamkę sitkowatą górną (łac. macula cribrosa superior), która zawiera nerw łagiewkowo-bańkowy (łac. nervus utriculoampullaris), który zmierza do przedsionka. Nerw łagiewkowo-bańkowy dzieli się w przewodzie na: nerw łagiewkowy (łac. nervus utricularis), który unerwia łagiewkę, nerw bańkowy przedni (łac. nervus ampullaris anterior), który dociera do bańki przewodu półkolistego przedniego oraz nerw bańkowy boczny (łac. nervus ampullaris lateralis), który zmierza do bańki przewodu półkolistego bocznego. Wgłębienie dolne znacznie większe od zagłębienia górnego zawiera leżące ku przodowi pole ślimaka (łac. area cochleae), w którym znajduje się podstawa ślimaka. Pole ślimaka posiada liczne otworki dla przechodzących tędy włókien nerwu ślimakowego (łac. nervus cochlearis). Otworki te skupione na wąskiej przestrzeni tworzą spiralę, która zatacza półtora zakrętu. Jest to pasmo spiralne dziukowane (łac. tractus spiralis foraminosus). Jest on najbardziej zanaczony u noworodka. Ku tyłowi od pola ślimaka leży pole przedsionkowe dolne (łac. area vestibularis inferior). W polu tym znajdują się także liczne małe otworki dla przechodzącego tędy nerwu woreczkowego (łac. nervus saccularis), który unerwia woreczek. Poniżej i ku tyłowi od pola przedsionkowego dolnego znajduje się otwór pojedynczy (łac. foramen singulare), przez który przechodzi nerw bańkowy tylny (łac. nervus ampullaris posterior), który unerwia bańkę przewodu półkolistego tylnego.

    Anglojęzyczna nazwa zwyczajowa baleen whales odwołuje się do obecności fiszbin, wykorzystywanych przez te zwierzęta do odcedzania planktonu i innych drobnych organizmów z wody. Sam angielski termin "baleen" (z średnioangielskiego baleyn, ballayne, ballien, bellane, etc.) stanowi archaiczne słowo oznaczające wieloryba, pochodzące z łaciny od balæna. Również po polsku stosuje się zwyczajową nazwę fiszbinowce.

    Gatunek zagrożony – w znaczeniu ogólnym to gatunek w większym lub mniejszym stopniu zagrożony wyginięciem, w wąskim znaczeniu to jedna z kategorii zagrożenia stosowanych do klasyfikacji gatunków zagrożonych wyginięciem.Jednopółkulowy sen wolnofalowy (ang. Unihemispheric slow-wave sleep, USWS) – stan, w którym jedna połowa mózgu śpi, podczas gdy druga czuwa. Różni się tym od zwykłego snu, w czasie którego przy zamkniętych obu oczach obie półkule mózgu wykazują zredukowaną świadomość. W USWS jedna z półkul mózgu pogrążona jest w śnie głębokim (rodzaj snu NREM), a odpowiadające tej półkuli oko jest zamknięte, podczas gdy drugie oko pozostaje otwarte. Elektroencefalografia niskonapięciowa wykazuje charakterystyczne cechy snu wolnofalowego po jednej stronie głowy, podczas gdy po drugiej obecne są cechy czuwania. Fenomen ten obserwowano u licznych zwierząt lądowych, morskich i latających.

    Różnice pomiędzy rodzinami[ | edytuj kod]

    Fiszbinowce wykazują znaczne różnice w rozmiarze i sylwetce. Odmienności biorą się z różnic w odżywianiu się. Kolorami zaznaczono następujące walenie: płetwal błękitny, płetwal zwyczajny, wal grenlandzki, waleń, długopłetwiec oceaniczny, pływacz szary, płetwal czerniakowy

    Płetwalowate wykorzystują fałdy gardła do zwiększenia objętości jamy ustnej, co pozwala im efektywniej pobierać pokarm. Muszą one w tym celu wytworzyć ciśnienie. Taka metoda odżywiania się nazywana jest lunge-feeding. Polega na tym, że wieloryb uderza w ławicę małych ryb z wielką prędkością. Płetwalowate ogólnie są opływowe, co redukuje opór wody.

    Fizjologia (gr. φυσιολογία, od φύσις - natura + λόγος - nauka) – nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów.Mózg (cerebrum) – narząd ośrodkowego układu nerwowego, złożony ze zwojów mózgowych (cerebralnych, głowowych) występujący u większości zwierząt dwubocznie symetrycznych.

    Walowate wykorzystują swoją wielką głowę, zdobywając pożywienie inaczej niż płetwalowate. Efektywny sposób żerowania pozwala im na osiągnięcie olbrzymich rozmiarów i masywnej budowy, bez konieczności zachowania opływowego kształtu ciała. Mają nagniotki, nie występujące u innych waleni. Wyjątek stanowi wal grenlandzki. Płetwalowate charakteryzuje wyższy odsetek tkanki mięśniowej i tendencja do wyporności mniejszej od wody, natomiast walowate cechują się wyższym odsetkiem tkanki tłuszczowej i większą wypornością. Pływacza szarego łatwo odróżnić od innych współczesnych waleni po szarawej barwie, grzebieniu grzbietowym i szarobiałych bliznach po pasożytach. Jak u płetwalowatych, fałdy gardła zwiększają pojemność jamy ustnej, co pozwala zwierzęciu na filtrowanie większych objętości wody za jednym zamachem. Pływacz szary żywi się u dna morskiego, przeczesując piasek w poszukiwaniu pokarmu. Zazwyczaj układa się na boku i zagarnia osad do swych ust, odfiltrowując organizmy bentosowe, jak obunogi, co pozostawia rzucające się w oczy znaczenie na jego głowie. Walenika małego łatwo pomylić z płetwalem karłowatym bądź płetwalem antarktycznym, gatunkami o podobnych cechach. Mają one niewielkie rozmiary, fałdy w gardle, ciemnoszary grzbiet, jasnoszarą brzuszną stronę ciała i jaśniejsze paski w okolicy oczu.

    Biofilm (z ang. film - warstwa) zwany także błoną biologiczną (ang. biological membrane) – złożona wielokomórkowa struktura bakterii (i innych organizmów) otoczona warstwą substancji organicznych i nieorganicznych, produkowanych przez te drobnoustroje, wykazująca adhezję zarówno do powierzchni biologicznych jak i abiotycznych. Błona biologiczna może odkładać się na granicy faz niezależnie od ich rodzaju. Drobnoustroje wolno żyjące nazywane są planktonem.Oko – narząd receptorowy umożliwiający widzenie. W najprostszym przypadku chodzi o zdolność wykrywania pewnego zakresu promieniowania elektromagnetycznego. Bardziej skomplikowane oczy są w stanie dostarczyć informacje o kierunku padania światła, jego intensywności oraz kształtach obiektów.
    Walenik mały, walenikowate

    Przedstawiciele[ | edytuj kod]

    Lista fiszbinowców (krzyżykiem oznaczono taksony wymarłe).

  • Parworząd Mysticeti, fiszbinowce
  • Rodzina †Aetiocetidae
  • † Aetiocetus
  • † Ashorocetus
  • Chonecetus
  • † Fucaia
  • † Morawanocetus
  • † Willungacetus
  • † Rodzina Llanocetidae
  • † Llanocetus
  • † Rodzina Mammalodontidae
  • † Janjucetus
  • Mammalodon
  • Klad Chaeomysticeti
  • Nadrodzina Eomysticetoidea
  • † Rodzina Cetotheriopsidae
  • † Cetotheriopsis
  • † Rodzina Eomysticetidae
  • † Eomysticetus
  • † Micromysticetus
  • † Tohoraata
  • † Tokarahia
  • Waharoa
  • † Yamatocetus
  • Klad Balaenomorpha
  • Nadrodzina Balaenoidea
  • Rodzina Balaenidae, walowate
  • Balaena, wal
  • † Balaenella
  • † Balaenotus
  • † Balaenula
  • Eubalaena, waleń
  • † Idiocetus
  • † Morenocetus
  • † Peripolocetus
  • Klad Thalassotherii
  • † Hibacetus
  • † Isocetus
  • Rodzina Cetotheriidae
  • † Brandtocetus
  • † Cephalotropis
  • Cetotherium
  • † Eucetotherium
  • † Herentalia
  • † Herpetocetus
  • † Joumocetus
  • † Kurdalagonus
  • † Metopocetus
  • † Nannocetus
  • † Otradnocetus
  • † Palaeobalaena?
  • † Piscobalaena
  • † Titanocetus?
  • † Vampalus
  • † Zygiocetus
  • Podrodzina Neobalaeninae
  • Caperea, walenik
  • † Miocaperea
  • Nadrodzina Balaenopteroidea
  • † Eobalaenoptera
  • † Mauicetus
  • † Tiphyocetus
  • Rodzina †Aglaocetidae
  • † Aglaocetus
  • † Isanacetus
  • † Pinocetus
  • Rodzina Balaenopteridae, płetwalowate
    Szkielet płetwalowatego z niepołączoną prawą i lewą kością zębową żuchwy
  • † Archaebalaenoptera
  • Balaenoptera
  • † Burtinopsis (nomen dubium)
  • † Cetotheriophanes
  • † Diunatans
  • Megaptera, długopłetwiec
  • † Notiocetus
  • † Parabalaenoptera
  • † Plesiobalaenoptera
  • † Plesiocetus
  • † Praemegaptera
  • † Protororqualus
  • † Rodzina Diorocetidae
  • † Amphicetus
  • † Diorocetus
  • † Plesiocetopsis
  • † Thinocetus
  • † Uranocetus
  • Podrodzina Eschrichtiinae
  • † Archaeschrichtius
  • † Eschrichtioides
  • Eschrichtius, pływacz
    Szkielet pływacza szarego
  • † Gricetoides
  • † Megapteropsis (nomen dubium)
  • † Rodzina Pelocetidae (niepewna)
  • † Cophocetus
  • † Halicetus
  • † Parietobalaena
  • † Pelocetus
  • † Rodzina Tranatocetidae
  • † Mesocetus
  • † Mixocetus
  • † Tranatocetus
  • incertae sedis
  • Amphiptera (istnienie niepotwierdzone)
  • † Horopeta
  • † Imerocetus
  • † Mioceta (nomen dubium)
  • † Piscocetus
  • † Siphonocetus (nomen dubium)
  • † Tretulias (nomen dubium)
  • † Ulias (nomen dubium)
  • Fiszbinowce obejmują następujące współczesne gatunki, wedle klasyfikacji PAN:

    JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych. Płetwal tropikalny, płetwal równikowy (Balaenoptera edeni) – gatunek ssaka z rodziny płetwalowatych (Balaenopteridae). Wieloryb ten mieszka w tropikalnych i subtropikalnych wodach wszystkich oceanów. Długość ciała 12-14 m, masa ciała 13,6-15 ton. Nieznane są szczegóły dotyczące jego zachowania, gdyż badania były prowadzone głównie na padłych okazach. Prawdopodobnie żyje w małych grupach i żywi się głównie rybami.
  • Podrząd fiszbinowce
  • Rodzina walowate
  • wal
  • wal grenlandzki
  • waleń
  • waleń biskajski
  • waleń południowy
  • waleń japoński
  • Rodzina płetwalowate
  • płetwal
  • płetwal karłowaty
  • płetwal antarktyczny
  • płetwal czerniakowy
  • płetwal tropikalny
  • płetwal błękitny
  • płetwal skryty
  • płetwal zwyczajny
  • długopłetwiec
  • długopłetwiec oceaniczny
  • Rodzina pływaczowate
  • pływacz
  • pływacz szary
  • Rodzina walenikowate
  • walenik
  • walenik mały
  • Ewolucja[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Ewolucja waleni.
    Rekonstrukcja Janjucetus hunderi

    Marx i Fordyce dzielą ewolucję fiszbinowców na 3 fazy po powstaniu tej grupy przed 38 milionami lat. Pierwsza z nich, sprzed 36-30 milionów lat, obejmuje gwałtowną radiację adaptacyjną, druga – wykształcenie specyficznego sposobu odżywiania się poprzez filtrację, co wydarzyło się 30-23 miliony lat temu, w końcu zaś przed 3 milionami lat różnorodność tych zwierząt spadła na skutek zmian klimatycznych.

    Błona odblaskowa, makata odblaskowa (tapetum lucidum) – odbijająca światło warstwa w oku wielu gatunków zwierząt kręgowych. Błona odblaskowa jest położona pomiędzy blaszką naczyniową a blaszką naczyń włosowatych. Zbudowana – w zależności od gatunku – z delikatnych włókien kolagenowych (błona odblaskowa włóknista – tapetum lucidum fibrosum) lub z komórek zawierających kryształy guaniny (błona odblaskowa komórkowa – tapetum lucidum cellulosum). Odbite od nich światło kierowane jest do fotoreceptorów, przez co zwiększa się skuteczność widzenia w warunkach słabego oświetlenia.Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS), w wersji angielskiej International Court of Justice (ICJ), w wersji francuskiej Cour Internationale de Justice (CIJ) – główny organ sądowy ONZ. Został ustanowiony w 1945 do rozstrzygania sporów między państwami. Trybunał działa według swego Statutu, który opiera się na Statucie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej i stanowi integralną część Karty Narodów Zjednoczonych. Wszyscy członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych są ipso facto stronami Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Państwo nienależące do Organizacji Narodów Zjednoczonych może przystąpić do Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na warunkach, które w każdym przypadku ustali Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa.

    Marx i Fordyce po przeanalizowaniu 272 cech morfologicznych oraz 37646 genetycznych zaproponowali następujący kladogram (uproszczono):


    Fiszbinowce oddzieliły się od zębowców 34 miliony lat temu, w eocenie. Forma przejściowa prowadząca od dawnych uzębionych prawaleni pozostawała nieznana aż do odkrycia Janjucetus hunderi w ostatniej dekadzie XX wieku w australijskiej Wiktorii. Jak współczesne fiszbinowce, Janjucetus miał fiszbiny i bardzo słabą umiejętność echolokacji. Jednak posiadał także zęby. Siekacze i kły służyły kłuciu, przedtrzonowce i trzonowce zaś do rozdzierania. Te wczesne fiszbinowce były bardzo małe w porównaniu z ich współczesnymi krewnymi. Mammalodon nie przekraczał 3 m długości. Sądzi się, że ich wielkość rosła wraz z zależnością od fiszbin. Odkrycie Janjucetus i tym podobne sugerują, że ewolucja fiszbin przebiegała przez kilka faz przejściowych. Gatunki takie jak Mammalodon colliveri miały mało fiszbin bądź nie miały ich wcale. Formy późniejsze jak Aetiocetus weltoni, miały zarówno fiszbiny, jak i zęby, co wskazuje na ograniczone zdolności filtrowania. Późniejsze rodzaje, jak Cetotherium, nie miały już zębów, co oznacza pełną zależność od fiszbin i możliwość spożywania żywności jedynie odfiltrowanej

    Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologiaZęby trzonowe (łac. dentes molares) – rodzaj zębów występujących u ssaków, w tym człowieka – w uzębieniu stałym. Położone są najbardziej z tyłu ze wszystkich zębów jamy ustnej. Górne i dolne zęby trzonowe różnią się znacznie. Posiadają 2 lub 3 korzenie i wiele guzków. Ostatni trzonowiec, często niewystępujący i bardzo zmienny, to tzw. ząb mądrości.
    Archaeomysticetes, jak Janjucetus, miały zęby

    Fucaia buelli to najwcześniejszy z fiszbinowców, datowany na 33 miliony lat temu. Mierząc tylko 2 m, jest najmniejszym z fiszbinowców. Znany jest tylko z zębów, sugerujących zasysanie pokarmu, jak to czynią dziś zyfiowate. Jak inne wczesne uzębione fiszbinowce zwane "archaeomysticetes", F. buelli cechowała się uzębieniem heterodontycznym. Archaeomysticetes z oligocenu obejmują Mammalodontidae (Mammalodon i Janjucetus) z Australii. Były małe ze skróconym dziobem i prymitywną formułą zębową (3.1.4.3, 3.1.4.3). U fiszbinowców powiększone jamy ustne zaadaptowane do zasysania pokarmu wyewoluowały przed specjalizajcami w kierunku filtracji. Uzębiony oligoceński Janjucetus, miał powiększoną jamę ustną i krótkie spojenie żuchwy, szeroki dziób i cienkie brzegi kości zębowej, co wskazuje na przystosowanie do zasysania. U przedstawiciela Aetiocetidae Chonecetus cały czas występowały zęby, ale obecność grzebienia na wewnętrznej stronie każdej kości zębowej wskazuje na elastyczne spojenie, pozwalające na rotację każdej z kości zębowych, co stanowi wstępną adaptację do sposobu żywienia współczesnych fiszbinowców.

    Sen – stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, cyklicznie pojawiający się i przemijający w rytmie okołodobowym, podczas którego następuje zniesienie świadomości (z wyjątkiem świadomego snu) i bezruch. Sen charakteryzuje się ustępowaniem pod wpływem czynników zewnętrznych (zob. śpiączka).John Edward Gray (ur. 12 lutego 1800, zm. 7 marca 1875) – brytyjski zoolog. Był starszym bratem George’a Roberta Graya.

    Linie ewolucyjne płetwalowatych i walowatych rozdzieliły się prawie 20 milionów lat temu. Nie wiadomo, gdzie nastąpił podział, ale uważa się ogólnie, że – jak ich potomkowie – zwierzęta te podążały za planktonem. Te prymitywne fiszbinowce utraciły swe heterodontyczne uzębienie na korzyść fiszbin. Przyjęły wyspecjalizowaną dietę składającą się z bentosu, planktonu i widłonogów, charakteryzującą też współczesne fiszbinowce. Pierwsza radiacja ewolucyjna nastąpiła w środkowym miocenie. Płetwalowate osiągały wtedy coraz znaczniejsze rozmiary, tak gatunki jak Balaenoptera sibbaldina mogły rywalizować w tych kategoriach z dzisiejszym płetwalem błękitnym. Sądzi się, że radiację wywołała globalna zmiana klimatu i znaczna aktywność tektoniczna (Prąd Wiatrów Zachodnich).

    Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).Filogenetyka molekularna, zwana też klasyfikacją molekularną lub systematyką molekularną – rodzaj systematyki filogenetycznej, w której klasyfikację organizmów przeprowadza się na podstawie stopnia pokrewności określonej na podstawie badań struktur DNA, RNA i białek.
    Mioceńskie fiszbinowce często padały ofiarami megalodonta (na rycinie wyżej) i Zygophyseter

    Pierwsze bezzębne fiszbinowce pojawiły się przed pierwszą radiacją w późnym oligocenie. Eomysticetus i inne nie wykazywały żadnych oznak zdolności echolokacji, co sugeruje, że w znacznym stopniu polegał w nawigacji na wzroku. Zwierzęta te miały długie, płaskie pyski bez zębów, nozdrza zewnętrzne lokowały się w połowie drogi na grzbiecie pyska. Podniebienie nie zachowało się dobrze, ale uważa się, że walenie te miały fiszbiny i odfiltrowywały pokarm. Mioceńskie fiszbinowce padały ofiarami większych drapieżników, jak Zygophyseter czy Megalodon.

    Przyłów (ang. by-catch) – wszystkie zwierzęta niestanowiące celu, a złapane podczas odłowów lub połowów konkretnych gatunków użytkowych. Termin ten stosowany jest zwykle w rybołówstwie w odniesieniu do zwierząt złapanych w sieci lub na haki. Główną przyczyną dużego przyłowu jest stosowanie nieselektywnych metod łowienia.Błona bębenkowa (łac. membrana tympani; tympanon - bęben; typto - biję lub myrinx) – błona koloru perłowoszarego oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego. Znajduje się ona w kości skroniowej. Grubość błony bębenkowej wynosi 0,1 mm. Jest kształtu eliptycznego o wymiarach 10-11x9 mm. Barwa prawidłowej błony bębenkowej jest perłowoszara, lekko połyskująca i nieco przezroczysta. U płodu błona bębenkowa jest położona prawie pionowo. Po urodzeniu przyjmuje położenie skośne. Kąt jej nachylenia do płaszczyzny poziomej wynosi 40-60° i jest otwarty ku przodowi (kąt inklinacji), z płaszczyzną pionową tworzy kąt 50° otwarty do tyłu (kąt deklinacji). Składa się ona z 2 części: - część napięta (łac. pars tensa) - większa część błony bębenkowej. Przymocowana jest ona do części bębenkowej kości skroniowej pierścieniem włóknisto-chrząstkowym (łac. anulus fibrocartilagineus);


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Megalodon (Carcharodon megalodon lub Carcharocles megalodon) – wymarły gatunek ryby chrzęstnoszkieletowej, prehistoryczny rekin, największa ze znanych ryb drapieżnych. Żył 25–1,5 mln lat temu w morzach oligocenu, miocenu, pliocenu i plejstocenu.
    Ciepło w fizyce – jeden z dwóch, obok pracy, sposobów przekazywania energii wewnętrznej układowi termodynamicznemu. Jest to przekazywanie energii chaotycznego ruchu cząstek (atomów, cząsteczek, jonów).
    Człowiek rozumny (Homo sapiens) – gatunek ssaka z rodziny człowiekowatych (Hominidae), jedyny występujący współcześnie przedstawiciel rodzaju Homo. Występuje na wszystkich kontynentach.
    Mesonychidae ("średnie szpony") – wymarła rodzina z rzędu Mesonychia. Zaliczane są do niej średniej wielkości i duże mięsożerne ssaki, najbliższymi żyjącymi ich krewnymi prawdopodobnie są parzystokopyne.
    Sardynka, sardyna, pilchard – zbiorcze nazwy grupy jadalnych ryb z rodziny śledziowatych (Clupeidae), początkowo odnoszone do sardynki europejskiej (Sardina pilchardus), z czasem objęły inne, blisko z nią spokrewnione i bardzo podobne gatunki. Obecnie nazwy sardynki, sardyny lub pilchardy stosowane są dla ryb z rodzajów:
    Cetartiodactyla – rząd (lub nadrząd) ssaków łożyskowych, który został utworzony w wyniku najnowszych badań genetycznych i molekularnych gromady ssaków. Grupa ta nie ma aktualnie nazwy w języku polskim. Podział na poszczególne klady przedstawia się następująco:
    Melon – u waleni poduszeczka z płynnego tłuszczu (spermacet), która pełni funkcję soczewki skupiającej i nakierowującej sygnał echolokacyjny.

    Reklama