Filamenty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Filamenty – włókna białkowe znajdujące się w cytoplazmie. Odpowiadają za rozmieszczenie organelli w komórce.

Aktyna – kurczliwe białko budujące filamenty cienkie miofibryli oraz mikrofilamenty. Wraz z miozyną tworzy aktomiozynę. Występuje w dwóch postaciach: Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.

Wyróżniamy:

Mikrotubula (microtubuli cellulares) – włóknista rurkowata sztywna struktura o średnicy 20 – 27 nm, powstająca w wyniku polimeryzacji białka tubuliny. Mikrotubule wraz z innymi strukturami pełnią funkcję cytoszkieletu nadając komórce kształt, a nawet przyczyniając się do jego zmiany. Biorą udział w transporcie wewnątrzkomórkowym stanowiąc szlak, po którym przemieszczają się białka motoryczne, biorą udział w czasie podziału komórki tworząc wrzeciono kariokinetyczne, które rozdziela chromosomy do komórek potomnych. Mikrotubule mogą również tworzyć stałe struktury, takie jak rzęski lub wici, umożliwiające ruch komórki.Keratyny – grupa nierozpuszczalnych w wodzie białek fibrylarnych wytwarzanych przez keratynocyty. Występują w formie miękkiej lub twardej. W komórkach nabłonkowych człowieka zidentyfikowano dwadzieścia izoform cytokeratyn o masie cząsteczkowej od 40 do 70 kDa, natomiast w komórkach innych ssaków wykazano około dziesięciu izoform tzw. keratyn twardych, obecnych w wytworach skóry: piórach, wełnie, rogach, paznokciach i innych. Z keratyny zbudowany jest zrogowaciały naskórek ssaków.
  • mikrofilamenty (filamenty aktynowe) - odpowiedzialne za ruch cytoplazmy, zmianę kształtu komórki i jej ruch pełzakowaty dzięki pseudopodiom (nibynóżkom) oraz endocytozę. Zbudowane są ze splecionych łańcuchów aktyny (białko odpowiedzialne za skurcz mięśni). Zlokalizowane tuż pod błoną komórkową.
  • filamenty pośrednie - zbudowane są z różnych białek, w nabłonku zbudowane głównie z keratyn. Zapewniają wytrzymałość mechaniczną.
  • mikrotubule - są bardzo istotne podczas podziałów komórkowych, zbudowane z białka - tubuliny, której polimeryzacja rozpoczyna się od centrosomu. Są to szlaki transportowe białek (dyneiny i kinezyny), budują rzęski i wici oraz centriole. Centriole tworzą wrzeciona kariokinetyczne (podziałowe) zbudowane również z mikrotubul.
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • komórka
  • cytoszkielet
  • Mikrofilamenty (filamenty aktynowe, mikrowłókienka) (microfibrillae cellulares) – cienkie włókna białkowe zbudowane z białka aktyny znajdujące się w cytoplazmie. Są odpowiedzialne za ruch cytoplazmy, zmianę kształtu komórki i jej ruch pełzakowaty dzięki pseudopodiom (nibynóżkom) oraz endocytozę. Zbudowane są ze splecionych łańcuchów aktyny (białko odpowiedzialne za skurcz mięśni). Zlokalizowane są tuż pod błoną komórkową.Ruch pełzakowaty, ruch ameboidalny, ruch pseudopodialny – sposób poruszania się polegający na skurczach i przelewaniu się protoplazmy, co powoduje tworzenie charakterystycznych wypustek – nibynóżek. Ruch ten występuje m.in. u korzenionóżek, śluzowców i wielu pierwotniaków, a także u niektórych pojedynczo występujących komórek wielokomórkowców, jak np. leukocyty.




    Warto wiedzieć że... beta

    Endocytoza – jeden ze sposobów transportowania większych cząsteczek (np. cholesterolu) do wnętrza komórki. Cząsteczki te są zbyt duże, żeby mogły być transportowane za pomocą przenośników białkowych. Dlatego przenikają do komórki w wyniku tworzenia się wakuol. Przedostają się do komórki wraz z fragmentami błony komórkowej. Przez endocytozę odbywa się transport cieczy i cząsteczek. Endocytoza dzieli się na pinocytozę, fagocytozę, potocytozę oraz transcytozę (transcytoza jest także zaliczana do egzocytoz).
    Tubulina - białko globularne tworzące protofilament mikrotubul. Białka te w mikrotubulach występują w postaci heterodimerów składających się z tubuliny alfa i tubuliny beta, z kolei każda z podjednostek składa się z trzech domen. Podjednostka alfa ma masę cząsteczkową 55-57 kDa, a beta ok. 53 kDa. Heterodimer tubuliny ma wymiary 3,5x4 nm. Istnieje też tubulina gama zlokalizowana w centrosomach, stanowiąca miejsce nukleacji (podstawę do dobudowywania kolejnych cząsteczek) mikrotubul. W centrosomach odkryto również tubuliny delta i epsilon mogące odgrywać rolę w formowaniu mitotycznego wrzeciona podziałowego.
    Filamenty pośrednie (ang. intermediate filaments) – grupa białek włókienkowych (średnica 10 nm) stanowiących jeden z głównych komponentów cytoszkieletu komórkowego oprócz mikrotubul (średnica 24 nm) i mikrofilamentów aktynowych bądź miozynowych (średnica odpowiednio 7 i 15 nm). Są one bardzo wytrzymałe, przez co chronią komórkę przed mechanicznymi uszkodzeniami na skutek rozciągania. Znajdują się one w cytoplazmie, gdzie otaczają jądro komórki i rozciągają do jej krańców.
    Kinezyny (gr. kinein – poruszyć) - rodzina białek motorycznych (tzw. białek kroczących) obecna w komórkach eukariotycznych, wykazująca powinowactwo do mikrotubul i mająca zdolność do poruszania się w kierunku ich dodatniego bieguna. Wraz z dyneinami, które poruszają się w kierunku końca ujemnego, biorą udział w wielu ważnych procesach zachodzących w komórce, m.in. podziale komórkowym, transporcie wewnątrzkomórkowym (transport pęcherzykowy, transport organelli) oraz poruszaniu się. Podobnie jak wszystkie białka motoryczne, kinezyny są ATPazami, poprzez hydrolizę ATP uwalniają energię niezbędną do ruchu (zmiany konformacji). Cząsteczka kinezyny ma masę ok. 360 kDa i długość ok. 80 nm.
    Nibynóżki (pseudopodia) – specjalne wypustki plazmatyczne o zmiennym kształcie, powstające w wyniku nacisku cytoplazmy na otaczającą ją błonę komórkową. Występują u niektórych pierwotniaków, np. korzenionóżek, a także w niektórych komórkach eukariotycznych, np. leukocytach i monocytach, pełniąc funkcję organelli ruchu oraz służąc do zdobywania pokarmu na drodze fagocytozy.
    Centriola - organellum komórkowe zbudowane z filamentów mikrotubulowych ułożonych w formę cylindra. Dwie ułożone prostopadle do siebie centriole, otoczone amorficzną substancją pericentrioralną, tworzą strukturę centrosomu. Centriole są obecne w komórkach zwierzęcych, ale nie ma ich w komórkach grzybów, ani u większości roślin wyższych.
    Organellum − każda oddzielona od cytozolu błoną komórkową struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji. Komórka prokariotyczna nie zawiera organelli komórkowych, co odróżnia ją od komórki eukariotycznej. Genofor, Nukleoid czy rybosomy nie są organellami, gdyż nie są oddzielone od otoczenia błoną komórkową. Komórki eukariotyczne zawierają podstawowy zestaw organelli błonowych.

    Reklama