Figura retoryczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Figura retoryczna (figura stylistyczna, postać mowy) – środek ekspresji językowej wzmacniający emocjonalność, obrazowość języka, polegający na stosowaniu ozdobnych zwrotów lub wyrażeń.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Opuszczenie, pominięcie, paralipsa, praeteritio - figura retoryczna polegające na zwróceniu uwagi na obiekt poprzez pozorne pominięcie go.

Ze względu na pełnione funkcje wyróżniane są:

  • figurae ad delectandum – figury retoryczne, które urozmaicając styl mają sprawiać przyjemność odbiorcy; należą do nich: apostrofa, hypotypoza, prozopopeja, etopeja
  • figurae ad docendum – figury retoryczne pouczające; należą do nich: sustenatio, communicatio, correctio
  • figurae sententiarum – figury retoryczne służące kwiecistości stylu; należą do nich: repetitio, conversio, complexio, conduplicatio, gradatio, synonimia, traductio, polisyndeton, reticentia, adiunctio, disiunctio, paronomasia, similiter cadens, similiter desinens.
  • Inny podział to:

    Totum pro parte, (łac. całość zamiast części) - figura retoryczna, odmiana synekdochy, polegająca na zastąpieniu nazwy części przez nazwę całości np. policja zamiast kilku policjantów.Homoioteleuton (gr. ὁμοιοτέλευτον homoióteleuton, łac. similiter desinens, pol. podobieństwo zakończeń) – figura retoryczna, która uwypukla identyczne końcówki gramatyczne tak samo odmieniających się części mowy (dwóch czasowników, dwóch rzeczowników, rzeczownika i określającego go przymiotnika itp.).
  • figury myśli, polegające na zmianie znaczeń
  • figury słowne, zestawiające brzmienia wyrazów
  • figury namiętności, mające wywoływać emocje
  • gramatyczne, modyfikujące składnię
  • zwroty retoryczne, stosowane w celu wzmocnienia wyrazu wypowiedzi
  • Podział ten nie jest ścisły, ponieważ ta sama figura może pełnić równocześnie różne funkcje.

    Gra słów - figura stylistyczna polegająca na użyciu tych samych lub podobnie brzmiących wyrazów celem uzyskania odmiennych znaczeń, nastrojów i funkcji. Gra słów bywa stosowana dla osiągnięcia efektów dramatycznych lub żartobliwych.Przysięga – uroczysta wypowiedź o ustalonym uprzednio tekście (np. rota przysięgi). Złożenie przysięgi stanowi gwarancję przestrzegania umowy, dotrzymania zobowiązania, wywiązania się z powinności. Przysięga to również uroczystość złożenia przysięgi wojskowej.

    Przegląd figur retorycznych[ | edytuj kod]

  • adiunctio = (przyłączenie)
  • alegoria
  • aliteracja
  • aluzja = napomknienie
  • brzmieniowa
  • historyczna
  • literacka
  • mitologiczna
  • amplifikacja = rozszerzenie
  • communicatio = gr. anakoinosis = odwołanie się do słuchaczy
  • anakolut
  • anantopodon
  • anastrofa = epanastrofa
  • animizacja = ożywienie
  • annominacja
  • antygradacja = antyklimaks
  • antymetabola = anatylepsja = łac. commutatio
  • antyteza
  • antymetateza = odwrotnia = łac. reversio
  • aporia (gr.) = łac. dubitatio = powątpiewanie
  • apostrofa = metabaza
  • asyndeton
  • brachylogia = brewilokwencja
  • chiazm
  • correctio (łac.) = poprawienie się = gr. epanortesis = sprostowanie
  • deprecatio = błaganie
  • dialogizm
  • dysjunkcja = łac. disiunctio
  • elipsa = wyrzutnia
  • emfaza
  • enallage
  • enumeracja = wyliczenie
  • epanodos = epanodus
  • epexegesis = apozycja
  • epifonem
  • epifraza
  • epitet = określenie poetyckie
  • erotema
  • eufemizm
  • eufuizm
  • gra słów
  • gradacja = stopniowanie
  • klimaks
  • hendiadys
  • hiperbola = łac. superlatio = przesadnia
  • homoioteleuton = łac. similiter desinens = podobieństwo zakończeń
  • hypallage
  • hyperbaton
  • hysteron-proteron = histerologia = uwcześnienie
  • inwersja = hiperteza = metateza = przestawnia = szyk przestawny
  • inwokacja = wezwanie
  • ironia = łac. dissimulatio
  • katachreza
  • litota = gr. litotes
  • metabola
  • metafora = gr. metaphora = łac. translatio = przenośnia
  • metalepsja
  • metonimia = łac. denominatio = zamiennia
  • antonomazja = łac. pronominatio
  • morfizacja = upostaciowienie
  • nagromadzenie = accumulatio = congeries
  • niedomówienie = niedopowiedzenie
  • oksymoron = antylogia = epitet sprzeczny
  • onomatopeja = dźwiękonaśladownictwo = harmonia naśladowcza
  • opisanie = hypotypoza = gr. hypotyposis = łac. descriptio
  • opuszczenie = paralipsa = pominięcie = łac. praeteritio
  • paronomazja
  • personifikacja = uosobienie
  • peryfraza = omówienie
  • pleonazm = tautologia
  • polisyndeton
  • porównanie = łac. comparatio
  • powtórzenie
  • anadiploza = łac. geminatio, conduplicatio = palilogia = podwojenie
  • anafora = epanafora = łac. repetitio
  • diafora
  • epanalepsa = gr. epanalepsis = powtórzenie bezpośrednie
  • epifora = epistrofa = łac. conversio
  • poliptoton = figura etymologiczna
  • symploka = łac. complexio
  • prolepsis = łac. anteoccupatio = antycypacja, uprzedzenie kontrargumentacji
  • przejścia = łac. transitiones
  • przekleństwo = łac. imprecatio
  • przysięga = łac. obsecratio
  • retardacja = opóźnienie
  • similiter cadens
  • sustenatio = napięcie
  • syllepsis
  • symbol
  • synekdocha = łac. comprehensio = ogarnienie
  • pars pro toto
  • totum pro parte
  • synonimia
  • tapeinoza = łac. deminutio
  • wyznanie = łac. confessio
  • zaklęcie = łac. obsecratio
  • zamilknięcie = aposjopeza = łac. reticentia
  • zeugma
  • zezwolenie = łac. concessio
  • zwroty retoryczne
  • wykrzyknienie retoryczne = gr. eophonesis = łac. exclamatio
  • pytanie retoryczne = łac. interrogatio
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • figury retoryczne w muzyce
  • środki stylistyczne
  • chwyt literacki
  • Antygradacja (antyklimaks, gradacja opadająca) – figura retoryczna, odmiana gradacji, w której składniki uszeregowane są w taki sposób, że ich wartość znaczeniowa lub emocjonalna stopniowo maleje. Termin odnosi się także do nieoczekiwanego obniżenia tonu, przejścia od podniosłości do trywialności, pospolitości.Syllepsis - brak odpowiedniości między logiczną a gramatyczną budową wypowiedzi, często towarzyszy zeugmie. Prowadzi do powstania albo wyrażeń zbliżonych do anakolutu prawidłowych logicznie, ale niepoprawnych gramatycznie np. a w nawałnicy przyszła chmura sroga i tuman ognia" (J. Żuławski, Widzenie wozu), albo poprawnych gramatycznie, ale (przynajmniej na pozór) nielogicznych. Ta druga konstrukcja często służy pokazaniu poetyckiej wieloznaczności słów np. Zapuścili motor, brody. (M. Białoszewski, Ballada od rymu).




    Warto wiedzieć że... beta

    Katachreza, abusio (z gr. κατάχρησις, nadużycie) – odmiana metafory, którą odbiorca odczytuje jako nadużycie językowe lub metaforę pozbawioną przekonującej motywacji. Katachrezy występują tak w literaturze, jak i w języku potocznym. Katachrezy na gruncie literatury powstają najczęściej jako rezultat nadmiernej ekspresywności sformułowań, na gruncie języka potocznego jako efekt poślizgu językowego (np. "od tej chwili wszystko jest w rękach konia" wypowiedziane na wyścigach konnych). Niektóre katachrezy mogą na skutek zatarcia dawnego znaczenia wyrazu nie być odczuwane jako błędy stylistyczne (np. "kolorowa bielizna", wyrażenie stanowiące oksymoron, jako że przy dawnym znaczeniu słowa bielizna bielizna może być wyłącznie biała).
    Epifonem (gr. epiphonema, łac. acclamatio) – figura retoryczna, wyrazista sentencja podsumowująca poprzednio wyrażone treści.
    Synekdocha (gr. synekdoche) – odmiana metonimii, wyraźnie wskazująca na jakieś zjawisko przez użycie nazwy innego zjawiska, zawierającego to pierwsze lub zawierającego się w pierwszym. Retoryka antyczna rozróżniała parę odmian synekdochy: części zamiast całości, materiału zamiast przedmiotu zeń wykonanego, rodzaju zamiast gatunku (i odwrotnie), liczby określonej zamiast nieokreślonej, liczby mnogiej zamiast pojedynczej (pluralis pro singulari), np. włos mi się zjeżył na głowie (używamy liczby pojedynczej – włos zamiast liczby mnogiej – włosy). W Biblii (zarówno w części hebrajskiej, jak i greckiej) oraz literaturze autorów łacińskich odnajdujemy przykłady tego typu retoryki:
    Metalepsja (z gr. metálēpsis – zmiana) – figura stylistyczna i retoryczna, która polega na zmianie opisu czasu, ciągu przyczynowo-skutkowego lub relacji jakiegoś zdarzenia poprzez:
    Similiter cadens (gr. homoioptoton, pol. podobieństwo kadencji) – figura retoryczna, użycie tych samych przypadków rzeczowników zastosowanych w tym samym wypowiedzeniu.
    Polisyndeton (gr. polysýnthetos = wielokrotnie złożony) – konstrukcja składniowa zaliczana do figur retorycznych, polegająca na połączeniu współrzędnych członów zdania lub zdań takimi samymi spójnikami.
    Anafora (także epanafora, gr. anaphorá "podniesienie") – lit. celowe powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych segmentów wypowiedzi. Stosowana jest w poezji i oratorstwie.

    Reklama