Fandom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fanziny z lat 70.

Fandom – określenie społeczności fanów, zwykle używane w odniesieniu do fanów fantastyki, ale nie tylko – używane jest także m.in. przez fanów mangi i anime, RPG, creepypasty oraz często przez fanów youtuberów, piosenkarzy i aktorów, a także kreskówek (np. bronies). Jako fandom określa się zwykle ludzi aktywnie uczestniczących w klubach fanowskich, konwentach fantastyki lub w internetowych zdarzeniach, dyskusjach. Członkowie fandomu piszą, rysują i kręcą filmy. Dzięki nim powstają takie dzieła jak fanfik, fanart, fan comic czy fan video. Za prekursora fandomu należy uznać fandom Sherlocka Holmesa, przejawiający się głównie poprzez żałobę oraz protesty fanów po uśmierceniu bohatera przez Arthura Conan Doyle'a.

Konwent (od ang. convention; pot. kon) – zjazd fanów fantastyki, gier fabularnych, mangi i anime. Zwykle konwenty trwają trzy dni - od piątku do niedzieli, niekiedy są krótsze (w tym jednodniowe) lub dłuższe (m.in. w trakcie długich weekendów). Konwenty nie zawsze są monotematyczne. Zagadnienia, na przykład, z działów literackich, turniejowych, mangowych bywają łączone. Zazwyczaj konwent przebiega według wcześniej przygotowanego programu, który obejmuje prelekcje przedmiotowe, spotkania ze znanymi osobistościami danej zbiorowości, wydarzenia artystyczne i inne atrakcje.Relax – polski magazyn komiksowy, wydawany w latach 1976–1981. Ukazało się 31 numerów. Autorami komiksów byli znani rysownicy tacy jak Janusz Christa, Grzegorz Rosiński, Jerzy Wróblewski, Tadeusz Baranowski, Marek Szyszko, jak również Andrzej Mleczko, Edward Lutczyn, Szymon Kobyliński, Bogusław Polch.

Historia[ | edytuj kod]

Początki fandomu na świecie oraz Ameryce[ | edytuj kod]

Za symboliczną datę początku fandomu w Ameryce uznaje się 11 grudnia 1929 roku, gdy po raz pierwszy spotkali się fani zrzeszeni w klubie The Scienceers z Nowego Jorku.

Dynamiczny rozwój działalności fandomowej rozpoczął się w latach 20. XX wieku w USA. W 1928 Aubery Clements pracujący w Albama Journal stworzył Science Correspondence Club. W tym samym roku Sydney Gerson i Walter Dennis w czasopiśmie Amazing Stories Quarterly zaproponowali pomysł stworzenia klubu korespondencyjnego, w celu rozpowszechniania myśli naukowej. Wkrótce obydwa kluby połączyły się, w sumie posiadając czterdziestu dziewięciu członków.

Hugo Gernsback (ur. 16 stycznia 1884 w Luksemburgu, zm. 19 sierpnia 1967 w Nowym Jorku) – wynalazca, wydawca, radiowiec, pionier rozwoju telewizji, pisarz science fiction, zwany "Ojcem fantastyki naukowej", uważany jest za pioniera krótkofalarstwa.Sherlock Holmes (/ˈʃɜrlɒk ˈhoʊmz/, ur. 6 stycznia 1854 lub 17 czerwca 1854 w Hutton Hall, zm. 23 czerwca 1929 w Downs Sussex) – postać fikcyjna, bohater powieści i opowiadań kryminalnych sir Arthura Conana Doyle’a.

Hugo Gernsback w 1934 stworzył w czasopiśmie Wonder Stories kolumnę zatytułowaną Science Fiction League, prowadzoną ku pogłębieniu i doskonaleniu science fiction. Dała ona początek klubowi fantastyki. Do jego założycieli można zaliczyć takie osoby jak Forrest J. Ackerman, czy Jack Darrow. Aby dołączyć do stowarzyszenia należało wypełnić formularz, zaznaczając jedną z czterech klas przynależności.

Amazing Stories Quarterly – amerykańskie czasopismo pulpowe o tematyce fantastycznonaukowej. Istniało w latach 1928-1934. Zostało założone przez Hugo Gernsbacka jako dodatek do magazynu Amazing Stories, pierwszego magazynu o tematyce science fiction, założonego przez niego w 1926. Amazing Stories odniósł wystarczający sukces, aby Gernsback był w stanie wydać jeden numer Amazing Stories Annual w 1927. Dzięki wysokiej sprzedaży zmienił tytuł magazynu na Amazing Stories Quartely i zaczął wydawać go co kwartał. Pierwszy numer magazynu ukazał się zimą 1928 i zawierał przedrukowaną wersję utworu z 1899 autorstwa H.G. Wellsa Kiedy śpiący budzi się. Krakon – Ogólnopolski Konwent Miłośników Fantastyki odbywający się od 1993 do 2007 roku w Krakowie. Był to jeden z największych i jeden z posiadających najdłuższą tradycję konwentów w Polsce. Przed regularnymi Krakonami, pod nazwą "Cracon" odbył się w Krakowie również połączony z Polconem Eurocon w roku 1991. W 2011 roku został reaktywowany.

Pod koniec lat 30. XX wieku doszło do rozłamu Science Fiction League. W ten sposób powstały kolejne kluby, w tym The Los Angeles Science Fantasy Society – stowarzyszenie powstałe w 1940 i funkcjonujące do dzisiaj, tym samym będąc jedną z najstarszych działających organizacji tego typu. W latach 1939–1945 powstawały liczne kluby zrzeszające fanów fantastyki w różnych stanach USA.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,Eurocon najważniejszy europejski konwent miłośników literatury, filmu, Internetu i gier dotyczących science fiction i technologii przyszłości, fantasy i mitologii, horroru, kosmonautyki i astronomii, UFO i tajemnic, historii i przyszłości. Konwent ten odbywa się co roku, w różnych miastach Europy.

Za pierwsze drukowane źródło dotyczący fanowskiej działalności w Wielkiej Brytanii uważany jest list Waltera Gillingsa oraz Leonarda A. Kippina opublikowany na łamach gazety Ilford Recorder z 1930, informujący o założeniu Ilford Science League, brytyjskiego klubu zrzeszającego fanów fantastyki naukowej.

Ogólnopolski Klub Miłośników Fantastyki i Science Fiction, pierwsza w Polsce organizacja zrzeszająca miłośników fantastyki. Klub powstał w Warszawie, w 1976 r., formalnie jako przybudówka Socjalistycznego Związku Studentów Polskich. Wśród założycieli klubu byli: Andrzej Wójcik, Grażyna Sanojca, Andrzej Krzepkowski, Jacek Rodek, Zbigniew Jonszta, Andrzej Pruszyński, Mieczysław Kurpisz. W OKMFiSF aktywnie działali także: Piotr "Raku" Rak, Wiktor Bukato, Ryszard Piekarczyk oraz pisarze: Krzysztof Boruń, Andrzej Trepka czy Marek Oramus.Forrest James Ackerman (ur. 24 listopada 1916, zm. 4 grudnia 2008) - amerykański kolekcjoner fantastyki naukowej, także pisarz, redaktor, aktor i producent filmowy, popularyzator fantastyki naukowej. Jako pierwszy użył skrótu "sci-fi" na oznaczenie tego gatunku.

Dla członków fandomu prędko zaczęto organizować konwenty, jednak początkowo ich frekwencja była słaba i wynosiła około pięćdziesięciu osób. Dopiero w maju 1938 S. Moskowitz i W. S. Sykora zorganizowali liczący około stu uczestników Pierwszy Konwent Krajowy w Newarku. Organizatorzy wkrótce zorganizowali więc kolejne wydarzenie tego typu, łącząc je ze Światowymi Targami w Nowym Jorku.

Festiwal Gier i Fantastyki Copernicon – konwent odbywający się w latach 1998–1999 (pod nazwą Konwent Miłośników Fantastyki Copernicon) i od roku 2010 w Toruniu.Fenix – polskie czasopismo poświęcone literaturze fantastycznej, założone w 1990 roku przez Jarosława Grzędowicza, Krzysztofa Sokołowskiego, Rafała A. Ziemkiewicza, Andrzeja Łaskiego i Dariusza Zientalaka Jr.

Początki fandomu w Polsce[ | edytuj kod]

Początki Fandomu w Polsce to PRL oraz lata 70-te. W różnych miastach (głównie w Warszawie) zaczęły pojawiać się kluby miłośników fantastyki. Reklamy tych klubów (głównie tych z Warszawy) można było znaleźć m.in. na okładkach książek, czy w magazynach komiksowych (np. Relax). Członkowie klubów zostawiali także ulotki w książkach z fantastyką, aby zachęcić więcej czytelników fantastyki, do dołączenia do formujących się klubów. Jednym z głównych celów klubów było zapraszanie redaktorów wydawnictw, aby zachęcić ich do wydawania więcej fantastyki, której wtedy było bardzo mało w Polsce. Władze PRL prawdopodobnie zgodziły się na tworzenie klubów oraz na ich działalność z powodu tego, że tego typu Kluby istniały już w Związku Radzieckim.

Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (ur. 22 maja 1859 w Edynburgu, zm. 7 lipca 1930 w Crowborough) – szkocki pisarz, wolnomularz, spirytysta, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, w których głównym bohaterem jest Sherlock Holmes.Manga (jap. 漫画, Manga) – komiks, obraz, rysunek, szkic, karykatura. Japońskie słowo wywodzące się ze sposobu ozdabiania rycin i innych form sztuki użytkowej. Współcześnie używane poza Japonią oznacza japoński komiks.

Rodzący się Fandom był środowiskiem towarzyskim i miejscem, gdzie można było zdobyć książki, czy porozmawiać o fantastyce. Dawał także świadomość bycia częścią większej wspólnoty. W Polsce wydawano głównie autorów zza żelaznej kurtyny, było to spowodowane tym, że aby wydać w Polsce autora z zachodu, musiał się on zgodzić na wypłatę honorarium w złotówkach, bo przydziały dewiz dla wydawnictw były bardzo ograniczone. Autor musiał także odebrać i wydać pieniądze w Polsce, ponieważ transfer tych pieniędzy za granicę był praktycznie niemożliwy. Niektórzy pisarze godzili się jednak na te warunki. Przykładem może być Brian Aldiss, który postanowił wydać całe honorarium podczas Euroconu zorganizowanego w Poznaniu w 1976 roku. Rok 1976, czyli datę Poznańskiego Euroconu, uznaje się za początek Polskiego fandomu, ponieważ to w tym roku powstał Ogólnopolski Klub Miłośników Fantastyki i Science Fiction.

Jacek Piekara (ur. 19 maja 1965 w Krakowie) – polski pisarz fantasy i dziennikarz czasopism o grach komputerowych ("Świat Gier Komputerowych", "Gambler", "Click!", "GameRanking", pseudonim: Randall), a także redaktor naczelny czasopisma "Fantasy". Studiował psychologię i prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Emigrował do Wielkiej Brytanii. Obecnie mieszka w Polsce.Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.

W ramach Polskiego Fandomu swoją działalność pisarską rozpoczynało wiele znanych później pisarzy. W 1985 roku przy PSMF-ie utworzono Kulub Twórców czasami nazywany Klubem Tfurcuf'. Jego członkami byli m.in. Jacek Piekara czy Rafał Ziemkiewicz, którzy wcześniej należeli do grupy Trust w klubie SFAN. Jednym z dzieci klubu Twórców był fanzin Fantom, ukazujący się z przerwami do końca lat 90., kiedy to powstało czasopismo Fenix, które z kolei było kontynuacją fanzinu Feniks. Polski fandom początkowo mało liczny, skupiał się tylko na klubach, ale już w latach 90. zaczął rosnąc, gdy członkowie fandomu zaczęli spotykać się na zlotach, które później tak jak w Amerykańskim Fandomie nazywano konwentami (od angielskiego convention). Takimi zlotami były np. Pyrkon, Krakon, Copernicon czy Silcon.

Feniks - fanzin, kwartalnik literacko-krytyczny PSMF (Polskiego Stowarzyszenia Miłośników Fantastyki). W latach 1985-1986 wyszło osiem numerów, w tym jeden podwójny.YouTube – serwis internetowy, stworzony w lutym roku 2005, który umożliwia bezpłatne umieszczanie, oglądanie filmów oraz live streaming. Używa technologii FLV do wyświetlania szerokiego wyboru filmów zamieszczonych przez użytkowników (tzw. user-generated content), takich jak zwiastuny filmowe lub telewizyjne, teledyski, jak i dzieła amatorskie: wideoblogi i krótkie własne filmy. Większość materiałów została załadowana na YouTube przez prywatne osoby, ale wiele firm (na przykład Columbia Broadcasting System, BBC, Universal Music Group, w Polsce Polska Agencja Prasowa, Grupa TVN, CD Projekt), różne instytucje i organizacje oferują część swoich materiałów przez YouTube jako część programu partnerskiego.


Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Małgorzata Lisowska-Magdziarz, Fandom dla początkujących, Kraków: Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej, 2017, s. 7-8, ISBN 978-83-945105-7-2.
  2. Definition of FANDOM, merriam-webster.com [dostęp 2018-08-09] (ang.).
  3. Pindel 2019 ↓, s. 41–42.
  4. Pindel 2019 ↓, s. 37–38.
  5. Pindel 2019 ↓, s. 42.
  6. Artur Nowak, Fanzin SF. Artyści, wydawcy, fandom, Poznań: Instytut Kultury Popularnej, 2017, s. 15-36, 42, ISBN 978-83-945698-1-5.
  7. „Wonder Stories”, 5 (10), 1934, s. 1061.
  8. Newark Convention - Fancyclopedia 3, fancyclopedia.org [dostęp 2019-05-21] (ang.).
  9. Piotr Staniewski, Fanowie, fanziny, fandom, „Fantastyka”, 11 (38), 1985, s. 65, ISSN 35839.
  10. Pindel 2019 ↓, s. 15–17.
  11. Pindel 2019 ↓, s. 20.
  12. Pindel 2019 ↓, s. 45–46.
  13. Pindel 2019 ↓, s. 23.
  14. Pindel 2019 ↓, s. 27.
  15. Pindel 2019 ↓, s. 35–36.
  16. Pindel 2019 ↓, s. 47.
  17. Pindel 2019 ↓, s. 78.
  18. Pindel 2019 ↓, s. 77–78.
  19. Pindel 2019 ↓, s. 79.
  20. Pindel 2019 ↓, s. 82–83.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Tomasz Pindel: Historie fandomowe. Wydawnictwo Czarne, 2019. ISBN 83-8049-886-0.
  • Klub fantastyki to formalna bądź nieformalna grupa, a często nawet stowarzyszenie skupiające osoby o zainteresowaniach związanych z szeroko pojętą fantastyką. W wielu krajach, w tym w Polsce, znaczna część klubów fantastyki deklaruje swoją przynależność do fandomu.Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.




    Warto wiedzieć że... beta

    Rafał Aleksander Ziemkiewicz (ur. 13 września 1964 w Piasecznie) – polski dziennikarz, publicysta, komentator polityczny i ekonomiczny, pisarz science fiction i działacz fandomu.
    Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i jest powszechnie uważany za kulturalną stolicę świata.
    Festiwal Fantastyki Pyrkon (znany w skrócie jako Pyrkon) – ogólnopolski konwent fantastyki, odbywający się corocznie w Poznaniu w pierwszy weekend po równonocy wiosennej. Celem konwentu jest integracja fanów i twórców fantastyki (tzw. fandomu) oraz propagowanie fantastyki w literaturze, komiksie, filmie, serialach oraz w grach: komputerowych, RPG, LARP-owych, planszowych, karcianych i bitewnych.
    Brian Wilson Aldiss OBE (ur. 18 sierpnia 1925) - angielski pisarz science-fiction. Pięciokrotny laureat British SF Award, dwukrotny laureat nagrody Hugo (jedna za książkę non-fiction Thrillion Years Spree, otrzymała także Nagrodę Locusa) oraz Nebuli i Nagrody im. Campbella. Uhonorowany nagrodą Damon Knight Memorial Grand Master Award (1999 r.) za dorobek życia.
    Fan – osoba podziwiająca człowieka, grupę ludzi, dzieło sztuki, bądź ideę. Jest to skrót od słowa fanatyk, jednak jest mniej pejoratywny, a nawet ma pozytywny wydźwięk. Fani określonego zjawiska często organizują się, tworząc tzw. fankluby, lub organizują imprezy z tym związane.
    Dewizy (tylko w l. mnogiej) – według polskiego prawa są to papiery wartościowe i inne dokumenty pełniące funkcję środka płatniczego, wystawione w walutach obcych. Szerszym pojęciem są wartości dewizowe. Nazwa pochodzi z franc. devise – „waluta”.
    Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.

    Reklama