Facelia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black;background:#d3d3a4}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black;background:#90ee90}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black;background:#add8e6}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black;background:#f0e68c}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black;background:#adff2f}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black;background:#f0e68c}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black;background:#ffc8a0}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black;background:#e0d0b0}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black;background:Moccasin}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black;background:#d3d3d3}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black;background:#f3e0e0}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black;background:#faf0e6}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white;background:red}

Facelia (Phacelia Juss.) – rodzaj roślin z rodziny faceliowatych (Hydrophyllaceae). Obejmuje ok. 200 gatunków, rosnących dziko w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej. Obszarem, gdzie rodzaj jest najbardziej zróżnicowany jest zachodnia część kontynentu północnoamerykańskiego – tylko w Kalifornii rośnie 90 gatunków. Zasiedlają one tereny pustynne suche i wilgotne siedliska wśród zarośli i w widnych lasach. Niektóre gatunki, zwłaszcza jednoroczne, uprawiane są jako rośliny ozdobne, popularne zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Duże znaczenie użytkowe ma facelia błękitna uprawiana jako roślina miododajna, pastewna i na nawóz zielony. Uprawiana i przejściowo dziczejąca jest ona także w Polsce.

Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Morfologia[ | edytuj kod]

Facelia Bolandera
Pokrój Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny osiągające do 80 cm wysokości, ale często o pędach niskich, płożących się. Liście Pojedyncze, klapowane albo nieparzyście pierzasto złożone, na ogół skrętoległe. Kwiaty Zebrane w zwinięte lub jednostronne skrętki. Kwiaty 5-krotne. Kielich z działkami rozciętymi do nasady i z rozpostartymi przydatkami. Korona kwiatu kształtu dzwonkowatego, lejkowatego lub kolista, o średnicy do 1 cm, barwy niebieskiej, fioletowej lub białej, czasem żółtej, wyraźnie skręcona w pąku. Pręciki równej długości, dłuższe lub krótsze od korony, z nitkami u nasady z dwoma wyrostkami. Zalążnia powstaje z dwóch owocolistków, z pojedynczą szyjką słupka, podobnej długości jak pręciki. Owoce Cienkie torebki z licznymi nasionami.

Systematyka[ | edytuj kod]

Phacelia crenulata
Phacelia cryptantha
Phacelia distans
Phacelia formosula
Phacelia hastata var. charlestonensis
Phacelia linearis

Jeden z rodzajów rodziny faceliowatych Hydrophyllaceae, alternatywnie też rodzina ta włączana jest w randze podrodziny do ogórecznikowatych (Boraginaceae) w szerokim ujęciu.

Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).
Wykaz gatunków
  • Phacelia adenophora J.T. Howell
  • Phacelia affinis A. Gray
  • Phacelia alba Rydb.
  • Phacelia alpina Rydb.
  • Phacelia amabilis Constance
  • Phacelia ambigua M.E. Jones
  • Phacelia anelsonii J.F. Macbr.
  • Phacelia argentea A. Nelson & J.F. Macbr.
  • Phacelia argillacea N.D. Atwood
  • Phacelia artemisioides Griseb.
  • Phacelia austromontana J.T. Howell
  • Phacelia austrotexana (J.A.Moyer) B.L. Turner
  • Phacelia bakeri (Brand) J.F. Macbr.
  • Phacelia barnebyana J.T. Howell
  • Phacelia beatleyae Reveal & Constance
  • Phacelia bicolor Torr. ex S. Watson
  • Phacelia bipinnatifida Michx.
  • Phacelia bolanderi A. Gray – facelia Bolandera
  • Phacelia brachyantha Benth.
  • Phacelia brachyloba (Benth.) A. Gray
  • Phacelia breweri A. Gray
  • Phacelia californica Cham.
  • Phacelia calthifolia Brand
  • Phacelia campanularia A. Gray – facelia dzwonkowa
  • Phacelia carmenensis B.L. Turner
  • Phacelia cephalotes A. Gray
  • Phacelia cicutaria Greene
  • Phacelia ciliata Benth.
  • Phacelia coerulea Greene
  • Phacelia congdonii Greene
  • Phacelia congesta Hook. – facelia zwarta
  • Phacelia constancei N.D. Atwood
  • Phacelia cookei Constance & Heckard
  • Phacelia corymbosa Jeps.
  • Phacelia coulteri Greenm.
  • Phacelia crassifolia Torr. ex S. Watson
  • Phacelia crenulata Torr. ex S. Watson
  • Phacelia cryptantha Greene
  • Phacelia cumingii (Benth.) A. Gray
  • Phacelia curvipes Torr. ex S. Watson
  • Phacelia dalesiana J.T. Howell
  • Phacelia davidsonii A. Gray
  • Phacelia demissa A. Gray
  • Phacelia denticulata Osterh.
  • Phacelia dissecta (A. Gray) Small
  • Phacelia distans Benth.
  • Phacelia divaricata (Benth.) A. Gray
  • Phacelia douglasii (Benth.) Torr.
  • Phacelia dubia (L.) Trel. & Small
  • Phacelia egena (Brand) Greene ex J.T. Howell
  • Phacelia eisenii Brandegee
  • Phacelia eremophila Greene
  • Phacelia exilis (A. Gray) G.L. Lee
  • Phacelia filiformis Brand
  • Phacelia fimbriata Michx.
  • Phacelia floribunda Greene
  • Phacelia formosula Osterh.
  • Phacelia franklinii (R. Br.) A. Gray
  • Phacelia fremontii Torr.
  • Phacelia geraniifolia Brand
  • Phacelia gilioides Brand
  • Phacelia glaberrima (Torr. ex S. Watson) J.T. Howell
  • Phacelia glabra Nutt.
  • Phacelia glandulifera Piper
  • Phacelia glandulosa Nutt.
  • Phacelia glechomifolia A. Gray
  • Phacelia grandiflora (Benth.) A. Gray
  • Phacelia greenei J.T. Howell
  • Phacelia grisea A. Gray
  • Phacelia gymnoclada Torr. ex S. Watson
  • Phacelia gypsogenia I.M. Johnst.
  • Phacelia hardhamiae Munz
  • Phacelia hastata Douglas ex Lehm.
  • Phacelia heterophylla Pursh
  • Phacelia hintoniorum B.L. Turner
  • Phacelia hirsuta Nutt.
  • Phacelia howelliana N.D. Atwood
  • Phacelia hubbyi (J.F. Macbr.) Garrison
  • Phacelia humilis Torr. & A. Gray
  • Phacelia hydrophylloides Torr. ex A. Gray
  • Phacelia idahoensis L.F. Hend.
  • Phacelia imbricata Greene
  • Phacelia incana Brand
  • Phacelia inconspicua Greene
  • Phacelia indecora J.T. Howell
  • Phacelia infundibuliformis Torr.
  • Phacelia insularis Munz
  • Phacelia integrifolia Torr.
  • Phacelia intermedia Wooton
  • Phacelia inundata J.T. Howell
  • Phacelia inyoensis (J.F. Macbr.) J.T. Howell
  • Phacelia ivesiana Torr.
  • Phacelia ixodes Kellogg
  • Phacelia keckii Munz & I.M. Johnst.
  • Phacelia laxa Small
  • Phacelia leibergii Brand
  • Phacelia lemmonii A. Gray
  • Phacelia lenta Piper
  • Phacelia leonis J.T. Howell
  • Phacelia leptosepala Rydb.
  • Phacelia linearis (Pursh) Holz.
  • Phacelia lobata (Davidson) Jeps.
  • Phacelia longipes Torr. ex A. Gray
  • Phacelia lutea (Hook. & Arn.) J.T. Howell
  • Phacelia lyallii (A.Gray) Rydb.
  • Phacelia lyonii A. Gray
  • Phacelia maculata Alph. Wood
  • Phacelia malvifolia Cham.
  • Phacelia marcescens Eastw. ex J.F. Macbr.
  • Phacelia marshal-johnstoni i N.D. Atwood & Pinkava
  • Phacelia menziesii (R. Br.) Torr. ex S. Watson
  • Phacelia minor (Harv.) Thell. ex F. Zimm. – facelia mniejsza
  • Phacelia minutissima L.F. Hend.
  • Phacelia mohavensis A. Gray
  • Phacelia mollis J.F.Macbr.
  • Phacelia monoensis Halse
  • Phacelia mustelina Coville
  • Phacelia mutabilis Greene
  • Phacelia nana Wedd.
  • Phacelia nashiana Jeps.
  • Phacelia neffii B.L. Turner
  • Phacelia neglecta M.E. Jones
  • Phacelia nemoralis Greene
  • Phacelia neomexicana Thurb. ex Torr.
  • Phacelia novenmillensis Munz
  • Phacelia oreopola Heckard
  • Phacelia orogenes Brand
  • Phacelia pachyphylla A. Gray
  • Phacelia pallida I.M. Johnst.
  • Phacelia palmeri Torr. ex S. Watson
  • Phacelia parishii A. Gray
  • Phacelia parryi Torr. – facelia Parr'ego
  • Phacelia patuliflora (Engelm. & A. Gray) A. Gray
  • Phacelia pauciflora S. Watson
  • Phacelia peckii J.T. Howell
  • Phacelia pedicellata A. Gray
  • Phacelia pediculoides (J.T. Howell) Constance
  • Phacelia peirsoniana J.T. Howell
  • Phacelia perityloides Coville
  • Phacelia phacelioides (Benth.) Brand
  • Phacelia pinnatifida Griseb. ex Wedd.
  • Phacelia platycarpa (Cav.) Spreng.
  • Phacelia platyloba A. Gray
  • Phacelia popei Torr. & A. Gray
  • Phacelia pringlei A. Gray
  • Phacelia procera A. Gray
  • Phacelia pulchella A. Gray
  • Phacelia pulcherrima Constance
  • Phacelia purpusii Brandegee
  • Phacelia purshii Buckley
  • Phacelia quickii J.T. Howell
  • Phacelia racemosa (Kellogg) A. Heller
  • Phacelia rafaelensis N.D. Atwood
  • Phacelia ramosissima Douglas ex Lehm.
  • Phacelia ranunculacea (Nutt.) Constance
  • Phacelia rattanii A. Gray
  • Phacelia robusta (J.F. Macbr.) I.M. Johnst.
  • Phacelia rotundifolia Torr. ex S. Watson
  • Phacelia rupestris Greene
  • Phacelia sabulonum (J.T. Howell) N.D. Atwood
  • Phacelia salina (A. Nelson) J.T. Howell
  • Phacelia saxicola A. Gray
  • Phacelia scariosa Brandegee
  • Phacelia scopulina (A. Nelson) J.T. Howell
  • Phacelia secunda J.F.Gmel.
  • Phacelia sericea (Graham) A. Gray
  • Phacelia serrata J.W. Voss
  • Phacelia setigera Phil.
  • Phacelia sinuata Phil.
  • Phacelia splendens Eastw.
  • Phacelia stebbinsii Constance & Heckard
  • Phacelia stellaris Brand
  • Phacelia strictiflora (Engelm. & A. Gray) A. Gray
  • Phacelia suaveolens Greene
  • Phacelia submutica J.T. Howell
  • Phacelia suffrutescens Parry
  • Phacelia tanacetifolia Benth. – facelia błękitna
  • Phacelia tetramera J.T. Howell
  • Phacelia texana J.W. Voss
  • Phacelia thermalis Greene
  • Phacelia umbrosa Greene
  • Phacelia utahensis J.W. Voss
  • Phacelia vallicola Congdon ex Brand
  • Phacelia vallis-mortae J.W. Voss
  • Phacelia verna Howell
  • Phacelia viscida (Benth.) Torr.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-02] (ang.).
    3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
    4. Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 249. ISBN 0-333-74890-5.
    5. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 702. ISBN 978-1-107-11502-6.
    6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
    7. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 211-212. ISBN 83-7079-779-2.
    8. Genus: Phacelia Juss.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-01-10].
    9. Phacelia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-10].
    10. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 139. ISBN 978-83-925110-5-2.
    Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.




    Warto wiedzieć że... beta

    Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.
    Halina Maria Piękoś-Mirek, również Halina Piękoś-Mirkowa (ur. 15 lipca 1939 w Cieszynie, zm. 7 kwietnia 2013) – polska botaniczka, profesor dr hab. specjalizująca się w fitogeografii, ochronie przyrody i taksonomii. Wraz z mężem Zbigniewem autorka licznych publikacji naukowych, w tym podstawowych dzieł dotyczących flory Polski i jej ochrony.
    Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim.
    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

    Reklama