Eupelykozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Eupelykozaury (Eupelycosauria) – takson w obrębie rzędu pelykozaurów.

Protoklepsydrops (Protoclepsydrops) – rodzaj owodniowca o niepewnej pozycji filogenetycznej, żyjącego w późnym w późnym karbonie (środkowy pensylwan) na terenie dzisiejszej Ameryki Północnej. Gatunkiem typowym jest P. haplous, którego holotypem jest niekompletny szkielet niedojrzałego osobnika oznaczony RM 3166 z zachowanymi częściami czaszki, 10 kręgami grzbietowymi, miednicą, kością ramienną i kością udową; holotyp odkryto w Joggins w Nowej Szkocji. Oprócz holotypu do przedstawicieli P. haplous należą też inne kości odkryte w Joggins: koniec dalszy kości ramiennej oznaczony BM (NH) R. 5778, oraz pięć kręgów grzbietowych (większych od kręgów okazu holotypowego) oznaczonych RM 12202.Terapsydy, gady ssakokształtne (Therapsida) – rząd synapsydów, który pojawił się we wczesnym permie i stał się dominującą grupą kręgowców lądowych w połowie tego okresu. Zgodnie z zasadami kladystyki do terapsydów, aby były taksonem monofiletycznym należy również zaliczyć wywodzącą się z cynodontów gromadę ssaków.

Eupelycosauria wyróżnił i nazwał Kemp (1982); w jego klasyfikacji eupelykozaury były gradem w randze podrzędu obejmującym rodziny Varanopidae, Ophiacodontidae i Sphenacodontidae. Reisz (1986) utrzymał Eupelycosauria w randze podrzędu, zaliczając do nich dodatkowo rodzinę Edaphosauridae. Część późniejszych autorów przedefiniowała Eupelycosauria, zaliczając do nich dodatkowo terapsydy (w tym ssaki); tak definiowane Eupelycosauria są kladem obejmującym większość synapsydów (tak np. Reisz, Berman i Scott, 1992; Berman, Sumida i Lombard, 1997). Pierwsze eupelykozaury pojawiły się pod koniec karbonu (wczesny pensylwan; np. rodzaj Archaeothyris, a być może także jeszcze wcześniejszy Protoclepsydrops) i reprezentowały zaledwie jeden z wielu etapów upodabniania się do ssaków. Synapomorfiami odróżniającymi je od Caseasauria (również pelykozaurów) były proporcje poszczególnych kości czaszki.

Archaeothyris jest nazwą rodzajową jednego z najstarszych znanych pelykozaurów. Za starszego uważa się jedynie klepsydropsa oraz protoklepsydropsa, ale zły stan zachowania szkieletu tego drugiego nie daje nam pewności.Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.

Caseasauria generalnie są klasyfikowane jako grupa siostrzana do kladu obejmującego wszystkie pozostałe synapsydy. Z badań Bensona (2012) wynika jednak, że taka ich pozycja filogenetyczna (i tym samym istnienie tradycyjnie rozumianych Eupelycosauria) jest niepewna. Analiza kladystyczna uwzględniająca tylko cechy budowy czaszki potwierdziła, że Caseasauria były najbardziej bazalnymi synapsydami; natomiast z analizy uwzględniającej tylko cechy budowy szkieletu pozaczaszkowego oraz analizy uzwględniającej cechy zarówno czaszki, jak i szkieletu pozaczaszkowego, wynikło, że najbardziej bazalny był klad obejmujący rodziny Varanopidae i Ophiacodontidae. Benson zwrócił uwagę, że w budowie szkieletu pozaczaszkowego synapsydów z rodzin Caseidae i Edaphosauridae występują podobieństwa, które mogą wpływać na wynik analiz kladystycznych. Nie był jednak pewien, czy podobieństwa te istotnie wynikają z pokrewieństwa tych rodzin, czy też są jedynie skutkiem przystosowania się przedstawicieli obu tych rodzin do roślinożerności. Według Bensona wątpliwość tę mogłyby wyjaśnić szkielety pozaczaszkowe przedstawicieli Caseasauria innych niż Caseidae, ale ci byli wówczas znani wyłącznie z czaszek. Późniejsze analizy Brocklehursta, Fröbischa i Reisza (2014) oraz Brocklehursta i współpracowników (2016), w której uwzględnieni zostali dwaj wcześni przedstawiciele Caseasauria, u których znane są również kości szkieletu pozaczaszkowego (tj. należący do Caseidae Eocasea oraz należący do Eothyrididae Vaughnictis smithae), potwierdziły, że Caseasauria są siostrzane do kladu obejmującego wszystkie pozostałe synapsydy, tj. do eupelykozaurów.

Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.

Ewolucja[ | edytuj kod]

Większość eupelykozaurów nienależących do terapsydów była dominującymi zwierzętami lądowymi od późnego karbonu do końca wczesnego permu. Ofiakodonty były pospolite odkąd się pojawiły – od pensylwanu do wczesnego permu – lecz stopniowo ich rozmiary zmniejszały się. Zróżnicowane pod względem wielkości Edaphosauridae i Caseidae były głównymi roślinożercami wczesnego permu. Najlepiej poznanym edafozaurydem jest osiągający 3 m długości Edaphosaurus, cechujący się wysokim żaglem rozpiętym na wyrostkach kolczystych kręgosłupa, służącym prawdopodobnie do regulacji ciepłoty ciała. Rodzina Sphenacodontidae obejmowała drapieżne eupelykozaury, m.in. dimetrodona, również mającego charakterystyczny żagiel na grzbiecie i będącego największym lądowym drapieżnikiem swoich czasów. Przedstawiciele rodziny Varanopseidae przypominali żyjące dziś warany i być może prowadzili podobny tryb życia.

Grad ewolucyjny – sztucznie wyróżniona grupa organizmów. Najczęściej jest parafiletyczna, w niektórych przypadkach może być polifiletyczna, reprezentuje jednak pewien etap rozwoju ewolucyjnego, uorganizowania lub adaptacji. Przykładami tak rozumianych gradów są m.in. gady (nieobejmujące ptaków) oraz robaki.Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Terapsydy wykształciły się z form blisko spokrewnionych ze Sphenacodontidae. Stały się dominującymi lądowymi zwierzętami przez resztę permu i dużą część triasu, a także dały początek ssakom. Wszystkie nienależące do terapsydów eupelykozaury wyginęły podczas wymierania permskiego.

Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.Varanopidae (syn. Varanopsidae, Varanopseidae) – rodzina drapieżnych synapsydów z grupy pelykozaurów. Żyły od wczesnego permu, aż po początki późnego permu, przeżywając inne drapieżne pelykozaury. Nazwa związana jest z faktem, że swoim wyglądem i trybem życia przypominały współczesne waranowate, niebędące jednak z nimi blisko spokrewnione.

Filogeneza[ | edytuj kod]

Kladogram synapsydów z zaznaczeniem pozycji Eupelycosauria

Synapsida
|--Caseasauria
`--Eupelycosauria
   |--Varanopseidae
   `--+--Ophiacodontidae
      `--+--Edaphosauridae
         `--Sphenacodontia
            |--Sphenacodontidae
            `--Therapsida

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Thomas S. Kemp: Mammal-like Reptiles and the Origin of Mammals. New York: Academic Press, 1982.
  2. Robert R. Reisz: Pelycosauria. W: Peter Wellnhofer (red.): Handbuch der Palaeoherpetologie. Stuttgart: Gustav Fischer Verlag, 1986, s. 102. ISBN 3-89937-032-5.
  3. Michel Laurin i Robert R. Reisz: Autapomorphies of the main clades of synapsids (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 15 listopada 2008].
  4. Robert R. Reisz, David S. Berman i Diane Scott. The cranial anatomy and relationships of Secodontosaurus, an unusual mammal-like reptile (Synapsida: Sphenacodontidae) from the early Permian of Texas. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 104 (2), s. 127-184, 1992. DOI: 10.1111/j.1096-3642.1992.tb00920.x (ang.). 
  5. David S. Berman, Stuart S. Sumida, R. Eric Lombard: Biogeography of primitive amniotes. W: Stuart S. Sumida, Karen L. M. Martin (red.): Amniote origins: completing the transition to land. San Diego, Londyn, Boston, Nowy Jork, Sydney, Tokio, Toronto: Academic Press, 1997, s. 85-139. ISBN 0-126-76460-3.
  6. David S. Berman, Robert R. Reisz, John R. Bolt i Diane Scott. The cranial anatomy and relationships of the synapsid Varanosaurus (Eupelycosauria: Ophiacodontidae) from the Early Permian of Texas and Oklahoma. „Annals of Carnegie Museum”. 64 (2), s. 99-133, 1995 (ang.). 
  7. Roger B. J. Benson. Interrelationships of basal synapsids: cranial and postcranial morphological partitions suggest different topologies. „Journal of Systematic Palaeontology”. 10 (4), s. 601–624, 2012. DOI: 10.1080/14772019.2011.631042 (ang.). 
  8. Neil Brocklehurst, Jörg Fröbisch i Robert R. Reisz. A re-description of “Mycterosaurus” smithae, an Early Permian eothyridid, and an examination the phylogeny of pelycosaurian-grade synapsids. „The Annual Symposium of Vertebrate Palaeontology and Comparative Anatomy”, 2014 (ang.). 
  9. Neil Brocklehurst, Robert R. Reisz, Vincent Fernandez i Jörg Fröbisch. A Re-Description of ‘Mycterosaurus’ smithae, an Early Permian Eothyridid, and Its Impact on the Phylogeny of Pelycosaurian-Grade Synapsids. „PLoS ONE”. 11 (6), s. e0156810, 2016. DOI: 10.1371/journal.pone.0156810 (ang.). 
  10. Synapsida: Varanopseidae (ang.). Palaeos. [dostęp 27 lutego 2012].
  11. Synapsida. Pelycosauria (ang.). Palaeos. [dostęp 27 lutego 2012].
Caseasauria – jeden z dwóch kladów synapsydów (obok Eupelycosauria). Najstarszy znany przedstawiciel grupy, jeszcze nienazwany, żył w późnym karbonie (późny pensylwan); inne znane formy żyły w permie. Obejmuje dwie rodziny, niewielkie owadożerne lub mięsożerne Eothyrididae i duże roślinożerne Caseidae, oraz rodzaj Phreatophasma.Pelykozaury (Pelycosauria) – parafiletyczna grupa synapsydów (gadów ssakokształtnych), które pojawiły się w późnym karbonie i osiągnęły szczyt rozwoju we wczesnym permie. W zapisie kopalnym znane do środkowego permu.




Warto wiedzieć że... beta

Edofozaury (Edaphosauridae, Edaphosauria) – grupa najczęściej dużych (do 3 metrów i więcej) zaawansowanych pelykozaurów, żyjących od późnego pensylwanu do wczesnego permu.
Varanopidae (syn. Varanopsidae, Varanopseidae) – rodzina drapieżnych synapsydów z grupy pelykozaurów. Żyły od wczesnego permu, aż po początki późnego permu, przeżywając inne drapieżne pelykozaury. Nazwa związana jest z faktem, że swoim wyglądem i trybem życia przypominały współczesne waranowate, niebędące jednak z nimi blisko spokrewnione.
DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
Dimetrodon – mięsożerny synapsyd zamieszkujący we wczesnym i środkowym permie około 280 – 265 mln lat temu tereny dzisiejszej Ameryki Północnej i Europy (większość jego skamieniałości odkryto na obszarze USA, w Teksasie, Oklahomie i fragmentaryczne w Nowym Meksyku; skamieniałości jednego gatunku D. teutonis odkryto w środkowych Niemczech).
Klad (z gr. ο κλάδος – gałąź) – w kladystyce, grupa organizmów mających wspólnego przodka, obejmująca wszystkie wywodzące się z niego grupy potomne (linie rozwojowe). W ujęciu ścisłym klady rozdzielają się dychotomicznie, tworząc dychotomiczne drzewo pokrewieństw. Diagramy przedstawiające drzewa pokrewieństw konstruowane metodami kladystycznymi nazywane są kladogramami. Ponieważ klady obejmują organizmy wszelkich rang systematycznych i mogą dotyczyć grup organizmów opisywanych w systemach klasyfikacyjnych w ramach zróżnicowanych kategorii systematycznych (lub ich części) – zwykle organizmy należące do określonego kladu nazywa się mianem "grupy".
Waranowate, warany (Varanidae) – rodzina jaszczurek. Obejmuje w zależności od przyjmowanej definicji filogenetycznej (patrz niżej) 1 lub 2 współczesne rodzaje i blisko 70 gatunków – wśród nich największe ze współcześnie żyjących jaszczurek: waran z Komodo, waran papuaski, waran paskowany i waran wielki – oraz kilka rodzajów wymarłych.
Wymieranie permskie – masowe wymieranie gatunków pod koniec permu, ok. 245-250 mln lat temu, określane czasem mianem "matki wielkich wymierań". W ciągu ostatnich milionów lat permu wymarło blisko 90% gatunków organizmów morskich (m. in. koralowce czteropromienne oraz trylobity), przeszło 60% rodzin gadów i płazów i 30% rzędów owadów. Wymarły w tym czasie również drzewiaste widłaki, skrzypy i paprocie. W wyniku wymierania permskiego pojawiło się wiele nowych linii ewolucyjnych. Samo wymieranie stało się punktem przełomowym między dwiema erami paleozoiczną i mezozoiczną.

Reklama