Eucelofyz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Eucelofyz (Eucoelophysis) – rodzaj gada należącego do taksonu Dinosauriformes. Żył w późnym triasie (noryk) na terenie dzisiejszego stanu Nowy Meksyk w Stanach Zjednoczonych. Jego nazwa oznacza „prawdziwie wydrążona forma”.

Pterozauromorfy (Pterosauromorpha) – klad archozauromorfów, prawdopodobnie archozaurów z grupy Ornithodira. Zdefiniowany przez Kevina Padiana (1997) jako obejmujący wszystkie archozaury z grupy Ornithodira bliżej spokrewnione z pterozaurami niż z dinozaurami.Zauropodomorfy (Sauropodomorpha) – grupa długoszyjnych, roślinożernych dinozaurów z rzędu gadziomiednicznych wśród których były największe zwierzęta jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi.

Początkowo został uznany za przedstawiciela rodziny celofyzów (Coelophysidae), jednak badania Nesbitta, Irmisa i Parkera w 2005 wykazały, że jest blisko spokrewniony z silezaurem. Hipotezę tę wsparły niezależne badania Ezcurry z 2006, w których określił on eucelofyza jako takson siostrzany do Dinosauria i silezaurem jako następnym najbardziej bazalnym taksonem.

Dinozaury ptasiomiedniczne (Ornithischia) – rząd dinozaurów, u których budowa miednicy była podobna do budowy miednicy u ptaków, gdzie część kości łonowej biegnie ukośnie do tyłu, równolegle do kości kulszowej czyli inaczej niż u innych gadów.Marazuch (Marasuchus) – rodzaj niewielkiego triasowego archozaura z kladu Dinosauriformes, blisko spokrewnionego z dinozaurami. Nazwa Marasuchus wywodzi się od słów: mara – nazwy gryzoni żyjących w Ameryce Południowej – i od greckiego słowa souchos, oznaczającego krokodyla. Marasuchus był małym, smukłym, długoogoniastym archozaurem. Miał długi tułów i esowato wygiętą szyję i mierzył około 40 cm długości. Występował w okresie środkowego triasu, około 230 milionów lat temu, na obszarze dzisiejszej Argentyny.

Relacje eucelofyza i silezaura nie są jednak ostatecznie ustalone, gdyż Jerzy Dzik uznał rodzaj Silesaurus za należący do Dinosauriformes, jednak nie wykluczył możliwości, że jest to prymitywny przedstawiciel dinozaurów ptasiomiednicznych (Ornithischia).

Filogeneza[ | edytuj kod]

Uproszczony kladogram za Ezcurra, 2006

Dinosauriformes – klad archozaurów obejmujący dinozaury i ich najbliższych krewnych. Wszystkie należące do niego zwierzęta cechowały się skróconymi kończynami przednimi i przynajmniej częściowo perforowaną panewką stawu biodrowego (acetabulum) – otworem w kości miednicznej używanym tradycyjnie do definiowania dinozaurów.Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).

Kladogram za Ezcurra, 2006

Ornithodira
|--Pterosauromorpha
|  |
|  `--Pterosauria
`--Dinosauromorpha
      |--Lagerpeton
      `--Dinosauriformes
           |--Marasuchus
           `--+--Pseudolagosuchus
              `--+--Silesaurus
                 `--+--Eucoelophysis
                    `--Dinosauria
                         |--Saurischia
                         |   |--Herrerasauridae
                         |   `--Eusaurischia
                         |       |--Theropoda
                         |       `--Sauropodomorpha
                         `--Ornithischia

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. R. M. Sullivan, S. G. Lucas. Eucoelophysis baldwini, a new theropod dinosaur from the Upper Triassic of New Mexico, and the status of the original types of Coelophysis. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 19 (1), s. 81–90, 1999 (ang.). 
  2. S. J. Nesbitt, R. B. Irmis, W. G. Parker: A critical review of the Triassic North American dinosaur record. W: A. W. A. Kellner, D. D. R. Henriques, T. Rodrigues (red.): II Congresso Latino-Americano de Paleontologia de Vertebrados, Boletim de Resumos. Rio de Janeiro: Museum Nacional, s. 139.
  3. M. D. Ezcurra. A review of the systematic position of the dinosauriform archosaur Eucoelophysis baldwini Sullivan & Lucas, 1999 from the Upper Triassic of New Mexico, USA. „Geodiversitas”. 28 (4), s. 649–684, 2006 (ang.). 
  4. J. Dzik. A beaked herbivorous archosaur with dinosaur affinities from the early Late Triassic of Poland. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 23 (3), s. 556–574, 2003 (ang.). 
Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.




Warto wiedzieć że... beta

Pterozaury, gady latające (Pterosauria, z gr. pteron – skrzydło + sauros – jaszczur) – rząd latających archozauromorfów, prawdopodobnie archozaurów (gadów naczelnych), żyjących od późnego triasu do końca kredy (230 do 65,5 mln lat temu). Najczęściej klasyfikowane jako archozaury z kladu Avemetatarsalia (obejmującego ptaki i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z krokodylami) blisko spokrewnione z dinozauromorfami; z niektórych analiz kladystycznych wynika jednak, że mogły być przedstawicielami kladu Archosauriformes nienależącymi do archozaurów lub nawet archozauromorfami nienależącymi do Archosauriformes.
Teropody (Theropoda) – podrząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia); nazwa ("theropod") oznacza "stopa bestii".
Dinozauromorfy (Dinosauromorpha) – klad archozaurów obejmujący grupę Dinosauria i taksony blisko z nią spokrewnione. Bazalnymi dinozauromorfami są m.in. Marasuchus, przypuszczalnie tożsamy z nim Lagosuchus, Lagerpeton z ladynu Argentyny, Dromomeron z noryku Arizony, Nowego Meksyku i Teksasu oraz grupę Silesauridae, obejmującą m.in. silezaura z karniku Polski, eucelofyza z warstw karnickich i noryckich Nowego Meksyku, pseudolagozucha z ladynu Argentyny oraz Sacisaurus z noryku Brazylii i przypuszczalnie technozaura z karniku Teksasu. Tropy odkryte w Stryczowicach w województwie świętokrzyskim, reprezentujące ichnorodzaj Prorotodactylus, dowodzą, że bazalni przedstawiciele Dinosauromorpha żyli już we wczesnym oleneku. Jedynymi żyjącymi dziś dinozauromorfami są ptaki.
Noryk - w stratygrafii piętro górnego triasu w eratemie mezozoicznym, trwające w zależności od przyjmowanego podziału triasu od około 13 milionów lat do prawie 19 mln lat. Dokładny czas jego trwania jest przedmiotem sporów. Do 2012 roku Międzynarodowa Komisja Stratygrafii przyjmowała, że noryk rozpoczął się 216,5 ± 2,0 mln lat temu a zakończył 203,6 ± 1,5 mln lat temu; w roku 2013 Komisja poprawiła datowanie na ok. 227–208,5 mln lat temu. Młodsze piętro od karniku, a starsze od retyku.
Silezaur (Silesaurus) – rodzaj archozaura żyjącego w późnym triasie na terenie współczesnej Europy. Odkrycie skamieniałości co najmniej kilkunastu osobników pozwoliło na stosunkowo dokładną rekonstrukcję morfologii zwierzęcia, a także zbadanie mikrostruktury kości i fizjologii. Analizy te sugerują, że należał do grupy zwierząt zwinnych i aktywnych. Silezaur był prawdopodobnie średniej wielkości czworonożnym roślinożercą prowadzącym stadny tryb życia. Filogenetyczna pozycja rodzaju Silesaurus była przedmiotem intensywnych debat od chwili jego opisania. Niektórzy naukowcy klasyfikowali go jako prawdziwego dinozaura, jednak większość paleontologów uznaje go za bliską grupę zewnętrzną dinozaurów. Wszystkie znane skamieniałości należące bezsprzecznie do przedstawicieli tego rodzaju pochodzą z Krasiejowa w województwie opolskim.
Lagerpeton – rodzaj dinozauromorfa żyjącego w środkowym triasie na terenach współczesnej Ameryki Południowej. Został opisany w 1971 roku przez amerykańskiego paleontologa Alfreda Romera w oparciu o niemal kompletną, połączoną stawowo kończynę tylną (UPLR 06, początkowo MLP-64-XI-14-10) odkrytą w formacji Chañares w Argentynie. Rok później Romer przypisał do rodzaju Lagerpeton dwie kości udowe, strzałkowe, łokciowe, kość piszczelową i liczne kręgi, jednak było to kwestionowane przez późniejszych autorów – Sereno i Arcucci stwierdzili, że zasadne jest przypisanie jedynie dwóch kości udowych, charakteryzujących się hakowatą głową, wydłużonym czwartym krętarzem i powiększonym kłykciem strzałkowym (ang. fibular condyle), które są cechami typowymi dla lagerpetona. Lagerpeton miał długie i smukłe kończyny tylne – palce I i V były zredukowane, II znacznie krótszy od III, a III nieco krótszy od IV. Na podstawie długości kości udowej długość lagerpetona szacuje się na około 70 cm. Archozaur ten był dwunożnym zwierzęciem, prawdopodobnie poruszającym się za pomocą skoków.
Dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia) – rząd dinozaurów, u których budowa miednicy była podobna do budowy u współczesnych gadów, gdzie obie kości łonowe są zwrócone w dół i do przodu, a kości kulszowe w dół i do tyłu. Wśród nich były formy zarówno mięsożerne jak i roślinożerne, tak dwunożne jak i czworonożne. Mięsożerne miały zęby zakrzywione ku tyłowi, ostre, bocznie spłaszczone, o trójkątnym kształcie z ząbkowanymi krawędziami, a u form roślinożernych zęby na ogół były tępe i słupkowate. Niektóre zaawansowane Saurischia były bezzębne. Znane ze wszystkich kontynentów od późnego triasu do końca kredy. Wśród teropodów były największe drapieżne zwierzęta lądowe, a wśród zauropodów największe zwierzęta roślinożerne, jakie kiedykolwiek żyły na ziemi.

Reklama