Episkopat Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Episkopat Polski – ogół biskupów katolickich pracujących w Polsce lub, w czasach średniowiecznych i nowożytnych, ogół biskupów należących do polskiej prowincji kościelnej.

List biskupów polskich do niemieckich z 1965, nazywany później orędziem, uważany jest za jeden z najważniejszych etapów pojednania polsko-niemieckiego po II wojnie światowej. Z listu pochodzi cytat: ...przebaczamy i prosimy o wybaczenie [dosłownie: udzielamy wybaczenia i prosimy o nie].Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) – organ bezpieczeństwa wewnętrznego o statusie ministerialnym, zorganizowany w czasie budowy dyktatury komunistycznej w powojennej Polsce na polecenie i pod dyktando władz radzieckich. Obok tzw. Informacji Wojskowej, odpowiedzialne za masowe krwawe represje na obywatelach w okresie stalinizmu. W terenie Ministerstwo reprezentowały podległe mu Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego, dlatego potocznie te instytucje były określane skrótem UB.

Biskupi w Polsce zrzeszają się w konferencje. Od roku 1918 ogół biskupów polskich tworzy plenarną konferencję episkopatu, a od roku 1963 biskupi pomocniczy otrzymali takie same uprawnienia, jak biskupi ordynariusze. Powstanie krajowej Konferencji Episkopatu Polski zbiegło się w czasie z wejściem w życie kodeksu prawa kanonicznego.

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.
Książęta kościoła pośród Senatu i króla Aleksandra

Historia[ | edytuj kod]

Kościół polski otrzymał swoją organizację w roku 1000 na zjeździe gnieźnieńskim cesarza Ottona III z księciem Bolesławem Chrobrym. Przed tym okresem na obszarze współczesnej Polski istniały tylko biskupstwa misyjne niepodlegające związkowi metropolitalnemu z siedzibą władzy księcia.

Prokulf (lat. Proculphus, pontyfikat 986-1014) – wzmiankowany w Roczniku kapitulnym krakowskim z XIII wieku (Haec sunt nomina pontificum cracoviensium Prohorius, Proculphus, Poppo, Gompo, Rachelinus, Aaron archiepiscopus quintus, Sula cognominatus Lamberlus, beatus Stanislaus Martyr) prawdopodobnie jeden z pierwszych biskupów misyjnych w Małopolsce obrządku słowiańskiego, na co wskazuje jego greckie imię. Wymieniany jest wraz z innym biskupem - Prohorem - w  najstarszych (datowanych na XIII w.) katalogach biskupów krakowskich. Wiązany z biskupstwem morawskim lub też ołomunieckim, ponieważ w okresie jego działania prawdopodobnie biskupstwo w Krakowie jeszcze nie istniało.Ivor Norman Richard Davies (ur. 8 czerwca 1939 w Bolton) – brytyjski historyk walijskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Londyńskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Akademii Brytyjskiej, autor prac dotyczących historii Europy, Polski i Wysp Brytyjskich. Kawaler Orderu Orła Białego.

W południowej Polsce po roku 850 nieznany z imienia książę pogański, silny bardzo, siedzący w Wiślech miał przyjąć chrześcijaństwo. W żywocie św. Metodego znajduje się wzmianka, że książę Wiślan po zajęciu jego kraju przez Świętopełka wielkomorawskiego, przyjął z rąk św. Metodego przed rokiem 885 chrzest w rycie bizantyjskim. Wtedy też powstać miało pierwsze krakowskie biskupstwo chrześcijańskie obrządku bizantyjskiego, wymienieni są dwaj biskupi krakowscy tego obrządku z X wieku o greckich imionach Prohor i Prokulf.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.Karol Mieczysław Radoński (ur. 7 października 1883 w Kociałkowej Górkce, zm. 15 marca 1951) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1927–1929, biskup diecezjalny włocławski w latach 1929–1951.

Do początku XI wieku ta część Polski należała do biskupstwa misyjnego podległego kościelnej jurysdykcji biskupa Pragi.

Pierwszymi biskupami w państwie Mieszka I i Bolesława byli biskupi niemieccy Jordan i Unger. Ustalone podczas zjazdu w Gnieźnie arcybiskupstwo podlegało początkowo arcybiskupowi magdeburskiemu i objęło prowincję kościelną z biskupami sufraganami w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu obsadzonego przez biskupa Reinberna. Po śmierci biskupa Ungera metropolia stopniowo powiększała się o biskupstwo płockie, włocławskie, chełmińskie, utraciła natomiast wpływy w biskupstwie lubuskim. Organizacja kościelna na Pomorzu nie utrzymała się długo, dopiero zwycięstwa Krzywoustego zmusiły księcia Warcisława do przyjęcia chrześcijaństwa. W roku 1209 dwaj mnisi Chrystian i Filip podjęli się misji w Prusach, wskutek czego na soborze laterańskim w 1215 papież konsekrował Christiana biskupem pruskim. Pomimo misji za panowania księcia Konrada wzmogły się wyprawy krzyżowe przeciwko Prusom, które dla obrony swych granic powołały zakon krzyżowców. Nie powiodły się również misje między Jaćwingami najeżdżającymi Mazowsze. Misji tej podjął się dominikanin Herman, który został nawet biskupem misyjnym Jaćwieży w roku 1248.

Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

Z powodu schizmy na Rusi biskup krakowski Mateusz prosił Bernarda z Clairvaux, żeby ten prowadził propagandę „wśród schizmatyckiej Rusi”. W roku 1248 roku arcybiskup Pełka bezskutecznie konsekrował dominikanina Wita na biskupa litewskiego. Dominikanie polscy osiedli w Kijowie w roku 1228, lecz już w 1233 zostali z niego wyrzuceni. W tym samym czasie cysters Gerard został wyświęcony na biskupa ruskiego z siedzibą w Opatowie. Nominacja ta została oprotestowana przez biskupa lubuskiego, który wcześniej posiadał prawa do tych stron. W 1364 roku arcybiskup Janusz Suchywilk został właścicielem klucza kobylańskiego, w skład którego wchodziła Dukla i zachodnie pogranicze Rusi Czerwonej. W 1366 roku przekazał swoje dobra bratankom z wyłączeniem linii żeńskiej, ustanowił w ten sposób pierwszą ordynację na ziemiach polskich. 13 kwietnia 1377 franciszkanin Eryk z Winsen został mianowany przez papieża Grzegorza XI biskupem przemyskim i tej części czerwonej Rusi. Nominacja franciszkanina związana była z dużym udziałem tego zakonu, zdominowanego przez Niemców, w organizacji administracji tworzonej wówczas metropolii halickiej. Jej powstanie wspierał Kazimierz III Wielki, a później Ludwik Andegaweński. Dzięki jego interwencjom w Awinionie papież utworzył w 1375 roku metropolię w Haliczu podporządkowując jej diecezje w Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie. W ten sposób definitywnie rozstrzygnął spory biskupów lubuskich o zwierzchnictwo nad kościołami łacińskimi na tym terenie.

Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny lubelski w latach 1946–1948, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski oraz prymas Polski w latach 1948–1981, kardynał prezbiter od 1953. Zwany Prymasem Tysiąclecia, sługa Boży Kościoła katolickiego.Zjazd gnieźnieński – inaczej nazywany też synodem gnieźnieńskim. Była to pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha, a także spotkanie z księciem Polski Bolesławem w ówczesnej stolicy państwa – Gnieźnie.

Kilka wieków później do prowincji polskiej włączono biskupstwo litewskie, inflanckie oraz prowincję halicko-lwowską, a także sufraganię w Kamieniu Podolskim i Kijowie. Kościół polski po zawarciu Unii z Litwą zwalczał pogaństwo oraz wyparł z Wilna i Litwy szerzący się od wieków ruski Kościół prawosławny.

Biskupi poznańscy – biskupi misyjni, biskupi diecezjalni i biskupi pomocniczy diecezji, a od 1821 archidiecezji poznańskiej.Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki funkcjonariusz narodowosocjalistyczny, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).

W XVII wieku odłączyło się biskupstwo wrocławskie.

Początkowo głową kościoła krajowego był arcybiskup, który zwoływał synody raz na trzy lata, konsekrował nowych biskupów, wizytował ich diecezje i dozorował kapituły. Początkowo biskupów do nominacji papieżowi przedstawiał książę lub król, jednak od XIII wieku wybierały ich kapituły. Powszechne dla episkopatu polskiego w okresie dzielnicowym było pochodzenie biskupów ze stanu rycerskiego. Z rodzin tych wywodziło się ponad 90% przedstawicieli hierarchii kościelnej. W XV wieku powrócono do starej zasady, że to król przedstawiał biskupów, a papież potwierdzał nominacje. Od roku 1417 pierwsze miejsce w episkopacie Polski przypadało Prymasowi. 8 stycznia 1440 Zbigniew Oleśnicki, jako pierwszy Polak, został wyniesiony do godności kardynalskiej, wcześniej funkcje te obejmowali w Polsce głównie biskupi niemieccy.

Biskupi lwowscy − biskupi diecezjalni, biskupi koadiutorzy i biskupi pomocniczy diecezji a następnie (od 1412) archidiecezji lwowskiej.Teodor Kubina (ur. 16 kwietnia 1880 w Świętochłowicach, zm. 13 lutego 1951 w Częstochowie) – polski biskup rzymskokatolicki, pierwszy biskup częstochowski w latach 1926–1951.

Do prominentnych książąt Kościoła w XVI wieku należeli Oleśnicki, Łaski, Tomicki, Krzycki, Maciejowski, Hozjusz, Kromer, Karnkowski, którzy dorównywali poziomem wykształcenia kardynałom Kurii rzymskiej. Biskupstwa polskie były nierównej wielkości i dzieliły się na archidiakonaty, te z kolei dzieliły się na dziekanaty obejmujące po kilkanaście kościołów parafialnych. Władza biskupów początkowo była ograniczona, a ich dobra, pochodzące z nadań książęcych i królewskich, podlegały wszelkim powinnościom. Po śmierci biskupa, wszystkie jego nieruchomości zwracane były władzy książęcej. Uchylenie tego prawa i zrzeczenie się władzy świeckiej do własności nastąpiło na pierwszym walnym synodzie łęczyckim w 1170 roku.

Diecezja włodzimierska – diecezja Kościoła rzymskokatolickiego powstała w 1375. Podporządkowana pod metropolię halicką a po jej likwidacji w 1414 pod metropolię lwowską. Przestała istnieć w 1425, kiedy jej terytorium włączono do diecezji łuckiej.Halicz (ukr. Галич, łac. Halicia gr. Halia Ὑλαίη) – miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim Ukrainy, nad Dniestrem.

Pierwszym soborem, w którym uczestniczyli biskupi polscy był laterański z roku 1215. Zasiedli na nim arcybiskup Kietlicz oraz biskup krakowski, wrocławski, kujawski i lubuski.

Następstwo duchownych w Senacie koronnym w kolejności było następujące: pierwszeństwo miał arcybiskup, następnie biskupi krakowski, wrocławski, włocławski (kujawski), poznański, płocki, lubuski. Za panowania Kazimierza IV dostali się do Senatu arcybiskup lwowski (który zajął miejsce po gnieźnieńskim), przemyski, chełmski, kamieniecki; po roku 1466 biskupi pruscy, przy czym warmiński zasiadał po płockim, ale przed przemyskim, chełmiński po przemyskim, ale przed chełmskim. Za rządów Stefana Batorego w skład Izby wszedł biskup wendeński oraz smoleński za Zygmunta III, a także metropolita unicki w roku 1790.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").Grzegorz XI (łac. Gregorius XI, właśc. Pierre Roger de Beaufort; ur. w 1329 w Maumont koło Limoges, zm. 27 marca 1378 w Rzymie) – papież w okresie od 30 grudnia 1370 do 27 marca 1378. Ostatni z papieży "niewoli awiniońskiej.

W wyniku rozbiorów kościelna prowincja polska została podzielona na trzy niezależne administracje. Sześć diecezji na terenie Galicji przypadło metropolicie lwowskiemu, sześć diecezji wcielonych do Rosji podporządkowano metropolicie Mohylewa, a pięć diecezji wcielono do Prus.

W okresie zaborów[ | edytuj kod]

W okresie zaborów oraz ostatnim dziesięcioleciu I Rzeczypospolitej większość biskupów opłacana była przez carycę Katarzynę II. W czasie insurekcji kościuszkowskiej skazani zostali na śmierć przez powieszenie, z natychmiastowym wykonaniem kary biskupi Józef Ankwicz, Józef Kazimierz Kossakowski oraz Ignacy Jakub Massalski. Aż do drugiej połowy XIX hierarchię kościelną ściśle wiązały z panującą administracją carską więzy społeczne i rodzinne. Wówczas do godności Prymasa Polski z nadania Katarzyny II wyniesiony został Gabriel Podolski. Kilkadziesiąt lat później Mikołaj I mianował „niepohamowanego karierowicza” Józefa Siemaszko na unickiego biskupa Wilna i naczelnego administratora Kolegium Unickiego. W roku 1875 carat uchylił oficjalnie Unię brzeską. Na obszarze Prus udało się osiągnąć swoisty kompromis z panującą władzą polityczną. Ignacy Krasicki biskup warmiński, a następnie prymas Polski, skutecznie dzielił wpływy na dworze Stanisława Augusta, jak i na dworze pruskich królów w Berlinie, gdzie gościł.

Tadeusz Bohdan Isakowicz-Zaleski, orm. Թադևոս Վարդապետ Իսահակյան-Զալեսկին, Tatewos Wartapet Isahakian-Zaleski, ps. Jacek Partyka, Jan Kresowiak, Ksiądz Robak (ur. 7 września 1956 w Krakowie) – polski Ormianin, duchowny katolicki obrządków ormiańskiego i łacińskiego, działacz społeczny, historyk Kościoła, wieloletni uczestnik opozycji antykomunistycznej w PRL, poeta. Syn filologa Jana Zaleskiego.Henryk Przeździecki (ur. 17 lutego 1873 w Warszawie, zm. 9 maja 1939 w Ortelu Królewskim) – biskup podlaski w latach 1918-1924, biskup siedlecki w latach 1924-1939

Rolę metropolii gnieźnieńskiej przejęła nowo utworzona w 1818 metropolia warszawska, której arcybiskup, na polecenie cara, został głową kościoła w Królestwie Kongresowym. Metropolie wrocławska oraz warmińska podlegały bezpośrednio Kurii rzymskiej. Po śmierci prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego w 1794, urząd prymasowski pozostawał nieobsadzony. W latach 1806–1818 godność prymasowską sprawował hrabia Ignacy Raczyński. W latach 1818 do 1829 urząd przekazano jego następcom w Warszawie. W Galicji prymasem był arcybiskup Andrzej Alojzy Ankwicz.

Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.Jan Kanty Lorek (ur. 20 października 1886 w Błażejowicach, zm. 4 stycznia 1967 w Sandomierzu) – polski biskup rzymskokatolicki, lazarysta, administrator apostolski diecezji sandomierskiej w latach 1936–1946, biskup diecezjalny sandomierski w latach 1946–1967.

Po 1918 urząd Prymasa Polski powrócił do metropolii gnieźnieńskiej.

II Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

10 lutego 1925 podpisano w Rzymie konkordat pomiędzy Stolicą Apostolska i Rzeczpospolitą Polską. Niektórzy biskupi, zwłaszcza powiązani politycznie z endecją, występowali przeciwko konkordatowi, dopatrując się w nim niedostatecznego zagwarantowania praw Kościoła. Zastrzeżenia tych biskupów dotyczyły między innymi projektowanej reformy rolnej w dobrach kościelnych, postanowień finansowych oraz zbyt małego zdaniem niektórych, wpływu Kościoła na oświatę i wychowanie. Erygowano również bullą Piusa XI Vixdum Poloniae unitas z 28 października 1925 odrębne biskupstwo katowickie (diecezję śląską) w ramach metropolii krakowskiej. Pierwszym biskupem śląskim został dotychczasowy administrator apostolski ks. August Hlond. Konkordat został ratyfikowany 30 maja 1925 roku, a dokumenty ratyfikacyjne wymieniono w Warszawie 2 czerwca 1925.

Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Do głównych oponentów rządzącej Sanacji należeli arcybiskupi Józef Teodorowicz, Adam Sapieha i Romuald Jałbrzykowski z Wilna oraz biskupi Stanisław Gall, Stanisław Łukomski oraz Henryk Przeździecki.

II wojna światowa[ | edytuj kod]

17 września 1939 prymas Polski wraz z rządem II Rzeczypospolitej opuścili granice Polski. Uchodźczym szlakiem we wrześniu 1939 podążyli z Polski na emigrację August Hlond oraz Karol Radoński – ordynariusz włocławski. W Kraju Warty pozostał Michał Kozal, który zmarł na tyfus jako więzień polityczny obozu Dachau 26 stycznia 1943.

Jaćwingowie lub Jaćwięgowie – wymarły w XVI wieku lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami (czasem uważany za jedno z plemion pruskich), zamieszkujący Jaćwież (Sudowię). Posługiwali się językiem jaćwińskim (jaćwieskim) lub dialektem języka pruskiego.Archidiecezja katowicka − jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce ustanowiona w 1925 roku. Od 25 marca 1992 archidiecezja tworzy metropolię katowicką wraz z sufraganiami: diecezją gliwicką i diecezją opolską.

Kardynał metropolita Sapieha dwukrotnie doprowadził do konferencji plenarnych episkopatu Polski Generalnego Gubernatorstwa, które odbyły się w Krakowie 5 maja 1942 roku i 8 czerwca 1943. W 1943 na konferencję do Krakowa przybyli biskupi ze wszystkich diecezji znajdujących się w granicach Generalnego Gubernatorstwa, w tym ks. biskup Teodor Kubina – ordynariusz częstochowski, ks. biskup Franciszek Barda – ordynariusz przemyski, bp Jan Kanty Lorek, bp Edward Komar, bp Czesław Sokołowski, bp Stanisław Rospond, bp Eugeniusz Baziak – sufragan lwowski i biskup Juliusz Bieniek. Ordynariusze diecezji warszawskiej, kieleckiej i lubelskiej nadesłali na konferencję swe upoważnienia do podpisania orędzia w ich imieniu. Episkopat zwrócił się do gubernatora Franka z memoriałem poruszającym ogólnie kwestię nieludzkiego traktowania Polaków wywożonych na przymusowe roboty do Niemiec, z zaznaczeniem braku dostatecznej nad nimi opieki religijnej. Do oficjalnego, długo przygotowywanego spotkania Franka z Sapiehą doszło dopiero 5 kwietnia 1944 na Wawelu, gdzie rezydował generalny gubernator.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, błogosławiony Kościoła katolickiego.Zbigniew Oleśnicki herbu Dębno (ur. 5 grudnia 1389 w Siennie, zm. 1 kwietnia 1455 w Sandomierzu) – biskup krakowski w latach 1423-1455, od 1449 pierwszy kardynał narodowości polskiej, doradca Władysława II Jagiełły i Władysława III Warneńczyka, mówca.

PRL[ | edytuj kod]

Godność prymasowską po 1945 zachowało trzech kardynałów: August Hlond, Stefan Wyszyński oraz Józef Glemp. Ci trzej biskupi byli zarazem metropolitami Gniezna i Warszawy. We wrześniu 1949 w okresie stalinizacji Polski przy organizacji kombatanckiej ZBoWiD powstała Główna Komisja Księży, na której czele stanęli duchowni znajdujący się w konflikcie z biskupami i działający z inspiracji MBP, względnie innych ośrodków komunistycznego aparatu władzy. 18 listopada 1965 roku polscy biskupi wysłali do niemieckiego episkopatu orędzie z okazji zbliżającego się milenium Polski, które wywołało irytację władz PRL. W roku 1978 Karol Wojtyła, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), został wybrany głową Kościoła katolickiego. W 2007 roku, na fali rozliczeń z komunistyczną przeszłością, przy nieukrywanej niechęci części Episkopatu, ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski w książce Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej pisał między innymi o kontaktach z SB biskupów katowickiego Wiktora Skworca, rzeszowskiego Kazimierza Górnego, warszawskiego Jerzego Dąbrowskiego oraz arcybiskupa Juliusza Paetza.

Stanisław Gall, właśc. Stanisław Gała (ur. 21 kwietnia 1865 w Warszawie, zm. 11 września 1942 tamże) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor filozofii, generał dywizji, biskup polowy Wojska Polskiego w latach 1919–1933, biskup pomocniczy warszawski w latach 1918–1919 i 1933–1940, administrator apostolski archidiecezji warszawskiej w latach 1940–1942.Adam Stefan Sapieha, Adam Stefan Stanisław Bonifacy Józef Sapieha herbu Lis (ur. 14 maja 1867 w Krasiczynie, zm. 23 lipca 1951 w Krakowie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny krakowski w latach 1911–1951 (od 1926 arcybiskup metropolita), kardynał prezbiter od 1946, senator I kadencji w II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1922–1923. Przez historyków uznawany za jedną z czołowych postaci w dziejach Kościoła polskiego I połowy XX wieku. Nazywany Księciem Niezłomnym.

III Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

W 2017 r. biskupi skomentowali pogorszenie stosunków polsko-niemieckich. Ostrzegali kierownictwo w Warszawie, że wartość polsko-niemieckiego pojednania łatwo „utracić przez nieprzemyślane decyzje, a nawet przez zbyt pochopnie wypowiadane słowa”.

Dukla – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dukla. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. krośnieńskiego. Miasto położone nad Jasiołką, u podnóża góry Cergowej (716 m n.p.m.) na północnym skraju Beskidu Niskiego, 17 km od granicy ze Słowacją.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • polscy biskupi katoliccy
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. „Pierwszy zjazd Episkopatu Polskiego z trzech zaborów. Zabiegi u władz okupacyjnych niemieckich i austriackich o pozwolenie na przyjazd do Warszawy biskupów z Galicji i poznańskiego z powodu stuletniej rocznicy” Aleksander Kokowski. Pamiętniki. 2000.
    2. Za pierwszą oficjalną Konferencję Episkopatu Polski należy uznać zjazd biskupów w Gnieźnie w sierpniu 1919 r. Do 1939 r. zwołano ogółem 36 sesji plenarnych, w trakcie których podejmowano zagadnienia życia religijnego i społecznego. Episkopat katolicki w II Rzeczypospolitej: myśl o ustroju państwa: postulaty, realizacja Krzysztof Krasowski. Redakcja Naukowa, 1992 s. 283.
    3. „To właśnie do jego umęczonego na śmierć ciała, które Bolesław Chrobry ze czcią sprowadził do Gniezna, przybyli zarówno legaci papieża Sylwestra II, jak cesarz Otto III. Polska piastowska, która już od roku 968 coepit habere episcopum w Poznaniu – wcześnie stosunkowo, bo już w 34 lata po chrzcie Mieszka otrzymała własną organizację kościelną: metropolię w Gnieźnie ze stolicami biskupimi w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu.” Jan Paweł II, Pielgrzymka do Ojczyzny 1979. Przemówienie do Konferencji Episkopatu Polski. Częstochowa, 5 czerwca 1979.
    4. „Gerard, opat cysterski z pobliskiego Wąchocka, został misyjnym biskupem Rusi” Dzieje architektury w Polsce. s. 26; Dzieje kościoła w Polsce. Jerzy Rejman. 2008. s. 126.
    5. Episkopat polski doby dzielnicowej, 1180-1320 s. 97.
    6. „Jej członkowie rodzili się z wrogim nastawieniem w stosunku do radykalnej polityki wszelkiego autoramentu, zdając sobie sprawę że otwarte wyrażenie własnego zdania skończy się pozbawieniem wszelkich wpływów” Norman Davies. Boże Igrzysko. Historia Polski, 2002. s. 702.
    7. Norman Davies, Boże Igrzysko. Historia Polski, 2002, s. 702.
    8. Dzieje najnowsze, Tom 20 Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Oddział w Łodzi, 1988 str. 101.
    9. Dzieje Kościoła w Polsce: praca zbiorowa. Andrzej Wiencek, Jerzy Rajman 2008, s. 393.
    10. Nasza przeszłość, t. 38, 1972, s. 244; Chrześcijanin w świecie wyd. 82, s. 33, 1979.
    11. Roman Bogacz. Książę niezłomny: kardynał Adam Stefan Sapieha, 2001, s. 53.
    12. Kościół, Niemcy, reparacje Tygodnik Powszechny, 17 września 2017, s. 5.
    Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD) – organizacja kombatancka utworzona 2 września 1949 roku, w wyniku narzuconego zjednoczenia 11 istniejących w tym czasie, działających od 1945, organizacji kombatantów i więźniów obozów hitlerowskich. Do 1989 politycznie i organizacyjnie podporządkowany PZPR.Archidiecezja przemyska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją ok. 1340, archidiecezją 25 marca 1992 przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus.




    Warto wiedzieć że... beta

    Ignacy Krasicki herbu Rogala, pseud. i krypt.: Antalewicz; Autor "Podstolego"; Frater Blasius Dubecensis; Kloryndowicz; Łykaczewski; Mathuszalski; Mathyasz; Milczyński; Mistrz Błażej Bakałarz; Michał Mowiński; Niegustowski; Politycznicki; Powolnicki; Prawdzicki; Princeps Polonus; Rzetelski; Ignacy Słabski; Starosłużalski; Staruszkiewicz; X. A. G.; X. B. W.; Xiążę JMci B. W.; Yunip(?), (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Koronnego w Lublinie w 1765, poeta, prozaik i publicysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis.
    Biskupi krakowscy − biskupi diecezjalni i biskupi pomocniczy diecezji, a następnie (od 1925) archidiecezji krakowskiej.
    Unger (ur. ?, zm. 9 czerwca 1012 r.) — początkowo biskup Polski z siedzibą w Poznaniu lub Gnieźnie, ewentualnie bez stałej siedziby, a po roku 1000 z pewnością biskup poznański niezależny od metropolii gnieźnieńskiej.
    Józef Ankwicz (ur. ok. 1750, zm. 9 maja 1794) – kasztelan sądecki, poseł ostatniego sejmu I Rzeczypospolitej – sejmu grodzieńskiego 1793. W wyniku działalności w konfederacji targowickiej stał się symbolem zdrady narodowej. w 1778 roku otrzymał austriacki tytuł hrabiowski, podkomorzy (szambelan) dworu austriackiego od 1775 roku.
    Sobór laterański IV – sobór powszechny Kościoła katolickiego, który miał miejsce w 1215 r. w Rzymie, na Lateranie.
    Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
    Eryk z Winsen lub Henryk Mora herbu Mora, niem. Erik von Winsen lub Heinrich, Ericus de Winsen (zm. 8 września 1391) – biskup przemyski, franciszkanin, organizator katolickiej diecezji przemyskiej.

    Reklama