Emma Goldman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Emma Goldman (ur. 27 czerwca 1869 w Kownie, zm. 14 maja 1940 w Toronto) – anarchistyczna działaczka polityczna, aktywistka, mówczyni i pisarka. Odegrała kluczową rolę w rozwoju anarchistycznej filozofii politycznej w Ameryce Północnej i Europie w pierwszej połowie XX wieku.

Jednym z końcowych akcentów wojny domowej w Rosji były wydarzenia w Kronsztadzie. Przez samych marynarzy z Kronsztadu powstanie było określane jako "trzecia rewolucja", zaś przez bolszewików jako kontrrewolucja.George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – pisarz i publicysta angielski, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Motihari w Bengalu, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Jego dzieła odznaczają się inteligencją i dowcipem oraz wrażliwością na nierówności społeczne. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych, zwolennik socjalizmu demokratycznego.

Urodziła się w Kownie w Imperium Rosyjskim (obecnie Litwa) w rodzinie żydowskiej, ale wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych w 1885. Zainteresowała się myślą anarchistyczną po aferze Haymarket w Chicago, aby z czasem zostać pisarką i wykładowczynią filozofii anarchistycznej, praw kobiet i kwestii społecznych, przyciągając wielotysięczne tłumy. Wraz z anarchistycznym pisarzem Aleksandrem Berkmanem – jej dożywotnim kochankiem i przyjacielem – planowała zamordować przemysłowca i finansistę Henry'ego Claya Fricka w ramach propagandy czynu. Frick przeżył zamach na swoje życie, a Berkman został skazany na 22 lata więzienia. W następnych latach Goldman była kilkakrotnie więziona za „podżeganie do zamieszek” i nielegalne rozpowszechnianie informacji o kontroli urodzeń. W 1906 założyła anarchistyczne czasopismo „Mother Earth”.

Paul Avrich (ur. 4 sierpnia 1931 w Nowym Jorku, zm. 16 lutego 2006 tamże) – amerykański historyk oraz nauczyciel akademicki specjalizujący się w historii anarchizmu rosyjskiego oraz amerykańskiego XIX oraz XX w. Internacjonalizm (łac. inter - między + natio - naród) – ideologia wyrażająca dążenie do równouprawnienia i współpracy wszystkich narodów.

W 1917 Goldman i Berkman zostali skazani na dwa lata więzienia za spiskowanie w celu „nakłaniania osób do nierejestrowania się” do nowo wprowadzonego poboru. Po wyjściu z więzienia zostali aresztowani – wraz z 248 innymi osobami – i deportowani do Rosji. Początkowo popierająca rewolucję październikową, która wyniosła do władzy bolszewików, Goldman zmieniła zdanie w następstwie buntu w Kronsztadzie; potępiła Związek Radziecki za brutalne tłumienie głosów sprzeciwu. Opuściła państwo i w 1923 opublikowała książkę o swoich doświadczeniach My Disillusionment in Russia. Mieszkając w Anglii, Kanadzie i Francji, napisała autobiografię zatytułowaną Living My Life. Ukazała się w dwóch tomach, w 1931 i 1935. Po wybuchu hiszpańskiej wojny domowej, Goldman udała się do Hiszpanii, aby wesprzeć tamtejszą rewolucję anarchistyczną. Zmarła 14 maja 1940 w Toronto w Kanadzie.

Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim.Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.

W czasie swojego życia Goldman była doceniana przez wielbicieli jako wolnomyślicielka, a przez krytyków potępiana jako zwolenniczka politycznie motywowanych morderstw i gwałtownej rewolucji. Jej pisma i wykłady dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień, w tym więziennictwa, ateizmu, wolności słowa, militaryzmu, kapitalizmu, małżeństwa, wolnej miłości i homoseksualizmu. Chociaż zdystansowała się od feminizmu pierwszej fali i jego wysiłków w kierunku uzyskania praw wyborczych dla kobiet, rozwinęła nowe sposoby włączenia polityki płci do anarchizmu. Po dziesięcioleciach zapomnienia, Goldman zyskała status ikony w latach 70., dzięki ożywieniu zainteresowania jej życiem, kiedy to feministyczni i anarchistyczni badacze oraz badaczki na nowo rozbudzili powszechne nią zainteresowanie.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Filadelfia (ang. Philadelphia wymowa: /ˌfɪləˈdɛlfiə/) – miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania, u ujścia rzeki Delaware do Atlantyku. Największe pod względem liczby ludności miasto w Pensylwanii i szóste w kraju.

Życiorys[ | edytuj kod]

Rodzina[ | edytuj kod]

Emma Goldman urodziła się w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej w Kownie w Imperium Rosyjskim, które obecnie znane jest jako Kaunas na Litwie. Matka Goldman, Taube Binowitz, była wcześniej zamężna z mężczyzną, z którym miała dwie córki – Helenę w 1860 i Lenę w 1862. Kiedy jej pierwszy mąż zmarł na gruźlicę, Taube była zdruzgotana. Goldman napisała w późniejszym czasie: „Jakakolwiek miłość, którą w sobie miała, umarła wraz z młodym mężczyzną, za którego wyszła za mąż w wieku piętnastu lat”.

Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.Demonstracja (łac. demonstratio - wskazanie, inaczej manifestacja) – wystąpienie zbiorowe, zgromadzenie, mające na celu wyrażenie protestującej przeciw czemuś lub popierającej coś części opinii publicznej. Jest to publiczne okazywanie uczuć, postawy wobec czegoś lub kogoś przez jednostkę lub grupę.

Drugie małżeństwo Taube zostało zaaranżowane przez jej rodzinę i, jak to ujęła Goldman, „nie pasowało w porównaniu do pierwszego”. Jej drugi mąż, Abraham Goldman, zainwestował spadek Taube w biznes, który szybko upadł. Wynikające z tego trudności, w połączeniu z emocjonalnym dystansem między mężem a żoną, sprawiły, że dom był dla dzieci miejscem pełnym napięć. Kiedy Taube zaszła w ciążę, Abraham miał rozpaczliwą nadzieję na syna; córka, jak sądził, byłaby jeszcze jednym znakiem porażki. Ostatecznie dorobili się trzech synów, ale ich pierwszym dzieckiem była Emma.

Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła mienszewikami.Clarence Seward Darrow (ur. 18 kwietnia 1857, zm. 13 marca 1938) – amerykański prawnik, agnostyk. Ukończył Michigan Law School.

Emma urodziła się 27 czerwca 1869. Jej ojciec stosował przemoc wobec swych dzieci, bijąc je, gdy były nieposłuszne. Na Emmie, najbardziej zbuntowanej z nich, używał pejcza. Jej matka nie potrafiła zapewnić jej zbyt wielkiego pocieszenia, sporadycznie przekonując Abrahama do złagodzenia bicia. Goldman spekulowała później, że wściekły temperament ojca był przynajmniej częściowo wynikiem frustracji seksualnej.

Nihilizm (od łac. nihil - nic) – pogląd filozoficzny całkowicie lub częściowo negujący istnienie pewnych bytów. Rozróżnia się kilka kategorii tego pojęcia:Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.

Relacje Goldman ze starszymi przyrodnimi siostrami, Heleną i Leną, były studium kontrastów. Helena, najstarsza, dawała dzieciom pocieszenie, którego brakowało im ze strony matki; wypełniała dzieciństwo Goldmanów „dowolną radością”. Lena natomiast była zdystansowana i nieprzyjazna. Do trzech sióstr dołączyli bracia: Louis (zmarł w wieku sześciu lat), Herman (ur. w 1872) i Moishe (ur. w 1879).

Partia Republikańska (ang. Republican Party) – amerykańska konserwatywna partia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych w USA, obok Partii Demokratycznej. Potocznie nazywana „Grand Old Party” (GOP).Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek.

Okres dorastania[ | edytuj kod]

Rodzina Emmy Goldman w Petersburgu w Rosji w 1882. Od lewej do prawej: Emma stojąca; Helena siedząca z Morrisem na kolanach; Taube; Herman; Abraham.

Kiedy Emma była małą dziewczynką, rodzina Goldmanów przeniosła się do wsi Papilė, gdzie jej ojciec prowadził gospodę. Gdy siostry pracowały, zaprzyjaźniła się ze służącym Petruszką, który wzbudził w niej „pierwsze erotyczne doznania”. Później, w Papilė, była świadkinią bicia chłopa batem na ulicy. Wydarzenie to stanowiło dla niej traumatyczne przeżycie i na całe życie przyczyniło się do jej niechęci wobec brutalnej władzy.

Rochester – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, nad jeziorem Ontario i rzeką Genesee pomiędzy Buffalo i Syracuse. Miasto ma 219 773 mieszkańców, obszar metropolitalny 1,04 mln mieszkańców (dane z 2000 roku).Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.

W wieku siedmiu lat Goldman przeniosła się wraz z rodziną do pruskiego Królewca (dziś Kaliningrad, wówczas część Cesarstwa Niemieckiego), gdzie została zapisana do szkoły realnej. Jeden z nauczycieli karał nieposłusznych uczniów – w szczególności Goldman – biciem linijką po rękach. Inny próbował molestować swoje uczennice i został zwolniony, gdy Goldman się wybroniła. Znalazła życzliwego opiekuna w swoim nauczycielu języka niemieckiego, który pożyczył jej książki i zabrał do opery. Jako zaangażowana uczennica, zdała egzamin wstępny do gimnazjum, ale jej nauczyciel religii odmówił wystawienia świadectwa dobrego zachowania i nie mogła uczęszczać do szkoły.

Rewolucja październikowa w Rosji (według terminologii sowieckiej Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa) – określenie, stosowane na:Roosevelt Island znana dawniej jako Welfare Island (między 1921 a 1973), a jeszcze wcześniej Blackwell’s Island – wąska wyspa (3,2 km długości na 240 m szerokości) w Nowym Jorku, położona na rzece East River, pomiędzy Manhattanem od zachodu, a dzielnicą Queens od wschodu.

Rodzina przeniosła się do stolicy Rosji – Petersburga, gdzie ojciec otwierał jeden nieudany sklep za drugim. Bieda zmusiła dzieci do pracy, a Goldman podejmowała różne prace, w tym jedną w sklepie z gorsetami. Jako nastolatka Goldman błagała ojca, by pozwolił jej wrócić do szkoły, ale ten wrzucił jej książkę od francuskiego do ognia i miał przy tym krzyknąć: „Dziewczyny nie muszą się wiele uczyć! Wszystko, co żydowska córka musi wiedzieć, to jak przygotować karpia po żydowsku, drobno pokroić makaron i dać mężczyźnie dużo dzieci”.

New York World - gazeta ukazująca się w Nowym Jorku od 1860 do 1931 roku. Od 1883 do 1911 jej wydawcą był Joseph Pulitzer.Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.

Goldman kontynuowała jednak niezależną edukację na własną rękę i wkrótce zaczęła obserwować polityczne zawirowania w jej otoczeniu, a w szczególności nihilistów odpowiedzialnych za zamach na Aleksandra II w Rosji. Powstałe zamieszanie zaintrygowało Goldman, choć nie do końca je wtedy rozumiała. Kiedy przeczytała powieść Nikołaja Czernyszewskiego Co robić? (1863), znalazła w bohaterce Verze, która przyjmuje nihilistyczną filozofię i ucieka od represyjnej rodziny, by żyć swobodnie i zorganizować spółdzielnię krawiecką, wzór do naśladowania. Książka zachwyciła Goldman i pozostała źródłem inspiracji przez całe jej życie.

Piotr Aleksiejewicz Kropotkin, ros. Пётр Алексеевич Кропоткин (ur. 9 grudnia 1842 w Moskwie, zm. 8 lutego 1921 roku w Dmitrowie) – rosyjski uczony i rewolucjonista, z racji arystokratycznego pochodzenia i znaczenia dla ruchu anarchistycznego przełomu wieków zwany anarchistycznym księciem.Narodowa Agencja Detektywistyczna Pinkertona – amerykańska firma zajmująca się ochroną mienia i osób oraz wykonująca usługi detektywistyczne. Założona przez Allana Pinkertona w 1850 r. Pinkerton stał się sławny, gdy odkrył spisek zmierzający do zamordowania prezydenta elekta Abrahama Lincolna. W czasie apogeum swej działalności agencja posiadała większą liczbę ludzi niż ówczesna armia amerykańska. Ten fakt sprawił, że m.in. stan Ohio zakazał jej działalności na swoim terytorium, obawiając się, iż może być ona użyta jako prywatna milicja.

Tymczasem ojciec nadal nalegał na zapewnienie jej przyszłości w gospodarstwie domowym i starał się, by wyszła za mąż w wieku piętnastu lat. Ciągle się o to kłócili; on narzekał, że staje się „niezdyscyplinowana”, ona zaś upierała się, że wyjdzie za mąż wyłącznie z miłości. W sklepie z gorsetami musiała odpierać niepożądane zaloty rosyjskich oficerów i innych mężczyzn. Jeden z nich zabrał ją do pokoju hotelowego i dopuścił się tego, co Goldman opisała jako „przemocowy kontakt”; dwóch biografów nazwało to gwałtem. Była oszołomiona tym doświadczeniem, ogarnięta „szokiem odkrycia, że kontakt między mężczyzną a kobietą może być tak brutalny i bolesny”. Goldman czuła, że to spotkanie na zawsze zepsuło jej interakcje z mężczyznami.

Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie. Saloon (fr. salon, z łac. sala) – termin używany dla określenia pomieszczenia, gdzie sprzedawany jest w USA alkohol z przeznaczeniem do spożycia na miejscu.

Rochester i Nowy Jork[ | edytuj kod]

W 1885 jej siostra Helena zaplanowała przeprowadzkę do Nowego Jorku w Stanach Zjednoczonych, aby dołączyć do siostry Leny i jej męża. Goldman chciała dołączyć do siostry, ale ich ojciec nie wyraził na to zgody. Mimo propozycji Heleny, by zapłacić za podróż, Abraham nie usłuchał ich próśb. Zrozpaczona Goldman zagroziła, że jeśli nie uda jej się wyjechać, rzuci się do Newy. Ich ojciec w końcu się zgodził i 29 grudnia 1885 Helena i Emma przybyły do nowojorskiego Castle Garden, stacji dla imigrantów.

Theodore Dreiser (ur. 27 sierpnia 1871 roku w Terre Haute, stan Indiana, zm. 28 grudnia 1945 roku w Hollywood), amerykański powieściopisarz z nurtu naturalizmu i dziennikarz.Rewolucja hiszpańska 1936 roku – przemiany ekonomiczne i społeczne, w republikańskiej części Hiszpanii w czasie hiszpańskiej wojny domowej.

Osiedlili się na północy stanu, mieszkając w domu w Rochester, który Lena zbudowała wraz z mężem Samuelem. Uciekając przed rosnącym antysemityzmem w Petersburgu, rok później dołączyli do nich rodzice i bracia. Goldman zaczęła pracować jako szwaczka, szyjąc płaszcze przez ponad dziesięć godzin dziennie i zarabiając dwa i pół dolara tygodniowo. Kiedy poprosiła o podwyżkę, spotkała się z odmową; następnie odeszła i podjęła pracę w pobliskim, mniejszym sklepie.

Iberyjska Federacja Anarchistyczna (Federación Anarquista Ibérica) – organizacja utworzona w 1927 w El Saler w Walencji, jako kontynuacja dwóch organizacji anarchistycznych, Unión Anarquista Portuguesa (Portugalskiego Związku Anarchistycznego) oraz Federación Nacional de Grupos Anarquistas de España (Federacji Krajowej Hiszpańskich Grup Anarchistycznych); terenem jej działania miał być Półwysep Iberyjski.Pobór obejmuje całokształt przedsięwzięć związanych z oceną zdolności fizycznej i psychicznej (realizowane przez powiatowe komisje lekarskie "cywilne" powoływane przez wojewodów na czas trwania poboru) młodych ludzi do służby wojskowej oraz ujęciem ich w ewidencji wojskowej. Nie należy mylić poboru z powołaniem, kiedy to otrzymuje się kartę powołania (tzw. bilet) nakładającą obowiązek stawienia się w określonym miejscu i czasie do odbycia czynnej służby wojskowej.

W nowej pracy Goldman poznała współpracownika Jacoba Kershnera, który podzielał jej miłość do książek, tańca i podróży, a także frustrację z powodu monotonii pracy w fabryce. Po czterech miesiącach pobrali się w lutym 1887. Jednak po zamieszkaniu z rodziną Goldman ich związek się rozpadł. W noc poślubną Emma odkryła, że jej mąż jest impotentem; oddalili się od siebie emocjonalnie i fizycznie. Wkrótce Jackob miał stać się zazdrosny i podejrzliwy. Emma Goldman tymczasem coraz bardziej angażowała się w polityczne zawirowania wokół siebie – zwłaszcza w następstwa egzekucji związanych z zamieszkami w Haymarket w Chicago w 1886 i antyautorytarną filozofię polityczną anarchizmu

Theodore Roosevelt (ur. 27 października 1858 w Nowym Jorku, zm. 6 stycznia 1919 w Oyster Bay) – dwudziesty szósty prezydent USA (1901-1909), laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1906.San Diego – miasto w Stanach Zjednoczonych w stanie Kalifornia położone nad Oceanem Spokojnym oraz siedziba hrabstwa o tej samej nazwie.

W niecały rok po ślubie para rozwiodła się; Kershner błagał Goldman o powrót i groził, że się otruje, jeśli tego nie zrobi. Ponownie się spotkali, ale po trzech miesiącach znów rozeszli. Rodzice uznali zachowanie Emmy za „rozwiązłe” i nie wpuścili jej do domu. Niosąc w jednej ręce maszynę do szycia, a w drugiej torbę z pięcioma dolarami, opuściła Rochester i udała się na południowy wschód, do Nowego Jorku.

Homofobia – silna niechęć, nieufność, nienawiść, wrogość lub dyskryminacja homoseksualizmu lub homoseksualistów, definiowane także jako "irracjonalny strach, awersja lub dyskryminacja" ich. Termin "homofobia" został wprowadzony do dyskursu naukowego przez psychologa i aktywistę gejowskiego George’a Weinberga w 1972 w książce Society and the Healthy Homosexual, stając się ważnym narzędziem dla działaczy LG, ich zwolenników i sojuszników. W 1969 roku został użyty przez amerykański tygodnik "Time". W rozumieniu Weinberga, homofobia to irracjonalny lęk o podłożu socjalnym i religijnym.Syndykalizm − powstały w XIX wieku kierunek w ruchu robotniczym, który zakładał prymat celów ekonomicznych nad politycznymi w walce proletariatu o swoje prawa. Zasadniczym narzędziem tej walki miały być związki zawodowe, a nie partie polityczne. W jego obrębie wyróżnić można dwa nurty: reformistyczny oraz rewolucyjny.
Goldman była przez większą część swojego życia związana z Aleksandrem Berkmanem. Zdjęcie z okresu 1917–1919.

Most and Berkman[ | edytuj kod]

Pierwszego dnia w mieście Goldman poznała dwóch mężczyzn, którzy mieli odmienić jej życie. W Sachs's Café, miejscu spotkań radykałów, została przedstawiona Aleksandrowi Berkmanowi, anarchiście, który zaprosił ją na publiczne wystąpienie tego wieczoru. Udali się na występ Johanna Mosta, redaktora radykalnego „Freiheit” i zwolennika „propagandy czynu” – stosowania przemocy w celu wywołania zmian. Była pod wrażeniem jego płomiennej przemowy; Most wziął ją pod swoje skrzydła, ucząc ją sztuki oratorskiej. Zachęcał ją, mówiąc, że ma „zająć moje miejsce, kiedy mnie już nie będzie”. Jedno z jej pierwszych publicznych wystąpień na rzecz „Sprawy” miało miejsce w Rochester. Przekonawszy Helenę, by nie mówiła rodzicom o jej przemówieniu, Goldman wspominała później, co udało jej się zapamiętać:

Prawo wyborcze dla kobiet oznacza, że pełnoletnie obywatelki danego kraju mają co najmniej możliwość oddawania głosu w wyborach, w szerszym znaczeniu, że mają te same prawa wyborcze, co mężczyźni.Wolnomyślicielstwo – ideologia, ruch społeczny okresu Oświecenia odwołujący się do idei liberalizmu politycznego, społecznego i wyznaniowego, a zasadzający się na poglądzie, iż sądy należy formułować na podstawie wiedzy naukowej i rozumowania logicznego, bez odwoływania się do argumentów religijnych czy tradycji.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Stało się coś dziwnego. W mgnieniu oka zobaczyłam to – każde zdarzenie z moich trzech lat w Rochester: fabrykę Garsona, jej nędzę i upokorzenie, klęskę mojego małżeństwa, zbrodnię w Chicago... Zaczęłam mówić. Słowa, których nigdy wcześniej nie słyszałam, wypływały coraz szybciej i szybciej. Pojawiały się z pasjonującą intensywnością... Publiczność zniknęła, zniknęła sama sala; byłam świadoma tylko własnych słów, mojego ekstatycznego śpiewu.

Szkoła realna – koncepcja systemu oświaty, której autorem był Jan Juliusz Hecker, zakładająca uwzględnienie w procesie kształcenia walorów wychowawczych, położenia nacisku na zdobywanie praktycznych umiejętności oraz głosząca potrzebę edukacji szerokiego grona ludności, także mas chłopskich. Założenia te miały być spełnione przez wprowadzenie 6-letniej szkoły. Narodziny tej idei wiązały się z reformami oświaty w Prusach za rządów Fryderyka II Wielkiego, gdzie też została ona po raz pierwszy wprowadzona w życie, a pierwsza berlińska szkoła została oddana do użytku w 1747 roku.Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.
Emma Goldman, Living My Life
Witryna lodziarni w Worcester w stanie Massachusetts prowadzona przez Goldmana, Berkmana i Steina. Fotografia z 2017.

Podekscytowana tym doświadczeniem, Goldman udoskonalała swoją sceniczną osobowość podczas kolejnych spotkań. Szybko jednak zaczęła się kłócić z Mostem o swoją niezależność. Po doniosłym przemówieniu w Cleveland miała wrażenie, że stała się „papugą powtarzającą poglądy Mosta” i postanowiła wyrazić siebie na scenie. Kiedy wróciła do Nowego Jorku, Most wpadł w furię i powiedział jej: „Kto nie jest ze mną, jest przeciwko mnie!”. Opuściła „Freiheit” i dołączyła do innego magazynu, „Die Autonomie.

Cicely Isabel Fairfield (21 grudnia 1892 w Londynie – 15 marca 1983 tamże), znana pod pseudonimem Rebecca West, Dama Orderu Imperium Brytyjskiego, była autorką brytyjską pochodzenia szkocko-irlandzkiego, dobrze znaną ze swoich powieści, artykułów dziennikarskich, krytyki literackiej i relacji z podróży.Antykoncepcja (anty "przeciw", łac. conceptio "poczęcie") – zbiór różnorodnych metod mających na celu niedopuszczenie do zapłodnienia przez plemnik komórki jajowej, lub implantacji zarodka w jamie macicy. Podział sposobów zapobiegania ciąży opiera się na mechanizmach ich działania. Wykorzystanie zmian fizjologicznych podczas cyklu miesiączkowego kobiety charakteryzuje tzw. metody naturalne. Hamowanie owulacji stanowi cel antykoncepcji hormonalnej. Uniemożliwienie kontaktu gamet – metod mechanicznych i chirurgicznych. Z kolei uniemożliwienie implantacji już zapłodnionej komórki jajowej jest domeną niektórych metod antykoncepcji hormonalnej.

W międzyczasie Goldman zaprzyjaźniła się z Berkmanem, którego czule nazywała Saszą. Wkrótce zostali kochankami i wprowadzili się do wspólnego mieszkania z jego kuzynem Modestem „Fedią” Steinem i przyjaciółką Goldman, Helen Minkin, na 42nd Street. Chociaż ich związek napotykał na liczne trudności, Goldman i Berkman dzielili bliską więź przez dziesięciolecia, zjednoczeni przez ich anarchistyczne zasady i zaangażowanie w osobistą równość. W 1892 Goldman wraz z Berkmanem i Steinem otworzyli lodziarnię w Worcester w Massachusetts. Po kilku miesiącach prowadzenia sklepu, drogi Goldman i Berkmana rozeszły się z powodu następstw strajku w Homestead w zachodniej Pensylwanii w pobliżu Pittsburgha.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Patriarchat –1.(z łac.)pater, patris -ojciec, oraz greckiego arche, czyli władza. Jest to typ rodowej organizacji społecznej bazującej na dominującej roli mężczyzn, podkreślanej i wyrażającej się w patrylokalnym małżeństwie i patrylinearnych grupach krewniaczo–pochodzeniowych, w których dziedziczenie następuje po linii męskiej. 2.Ostatni okres ustroju wspólnoty pierwotnej, w którym dominujące stanowisko zajmuje mężczyzna stojący na czele rodu,. U starożytnych Latynów nazwa systemu funkcjonowania rodziny, w której ojciec jest głową oraz właścicielem rodziny, ma prawo decydować o życiu i śmierci pozostałych członków rodziny. Taki model rodziny i społeczeństwa (społeczeństwo patriarchalne) obowiązywał w starożytnym Rzymie w okresie królestwa i wczesnej republiki. W późniejszym okresie patriarchat jako model funkcjonowania rodziny występował w wielu społeczeństwach Europy i świata.

Zdarzenia w Homestead[ | edytuj kod]

Berkman i Goldman dołączyli do wydarzeń w Homestead. W czerwcu 1892 huta stali w Homestead w Pensylwanii należąca do Andrew Carnegiego znalazła się w centrum uwagi całego kraju, gdy rozmowy między Carnegie Steel Company a Amalgamated Association of Iron and Steel Workers (Zjednoczone Zrzeszenie Hutników) uległ pogorszeniu. Kierownikiem fabryki był Henry Clay Frick, zagorzały przeciwnik związków zawodowych. Kiedy pod koniec czerwca ostatnia tura rozmów zakończyła się fiaskiem, kierownictwo zamknęło zakład i zablokowało pracowników, którzy natychmiast rozpoczęli strajk. Sprowadzono łamistrajków, a do ich ochrony firma wynajęła strażników Pinkertona. 6 lipca wybuchła bójka między 300 strażnikami Pinkertona a tłumem uzbrojonych pracowników związkowych. Podczas dwunastogodzinnej strzelaniny zginęło siedmiu strażników i dziewięciu strajkujących.

Francisco Franco Bahamonde, właśc. Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo (wym. [fɾanˈθisko ˈfɾaŋko]; ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol, zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator wojskowy. Przywódca nacjonalistów w czasie hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939), szef Państwa Hiszpańskiego (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936–1975), premier rządu, naczelny dowódca sił zbrojnych i przewodniczący Falangi (FET y JONS, od 1958 Ruch Narodowy), tytułowany Przywódcą Ostatecznej Krucjaty i Hiszpańskiej Schedy, Liderem Wojny Wyzwoleńczej przeciw Komunizmowi i jego Współsprawcom (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices). Nikołaj Gawriłowicz Czernyszewski, (ros. Николай Гаврилович Чернышевский (ur. 24 (12) lipca 1828 w Saratowie; zm. 29 (17) października 1889 tamże) – rosyjski filozof, socjalista, przez niektórych postrzegany jako socjalista-utopista, rewolucjonista, redaktor, krytyk literacki, publicysta i pisarz. Był liderem rewolucyjnego demokratycznego ruchu lat 1860. Jego filozofia wywarła wpływ na ideologię Włodzimierza Lenina i Emmy Goldman.

Kiedy większość gazet w kraju wyraziła poparcie dla strajkujących, Goldman i Berkman postanowili zamordować Fricka, licząc że zainspiruje to robotników do buntu przeciwko systemowi kapitalistycznemu. Berkman zdecydował się na przeprowadzenie zamachu, a Goldma kazał zostać z tyłu, aby wyjaśniła motywy działania po tym, jak pójdzie do więzienia. On miał być odpowiedzialny za „czyn”; ona za związaną z nim propagandę. Berkman wyruszył do Pittsburgha w drodze do Homestead, gdzie planował zastrzelić Fricka.

Louise Michel, pseud. Enjolras, znana też jako Czerwona Dziewica Montmartru lub Dobra Louise (ur. 29 maja 1830 roku w Vroncourt-la-Côte, zm. 9 stycznia 1905 roku w Marsylii) – francuska działaczka anarchistyczna, bojowniczka Komuny Paryskiej, pionierka feminizmu we Francji, nauczycielka, poetka i pisarka, członkini loży masońskiej.Wolna miłość – ruch społeczny, który odrzuca małżeństwo, które jest postrzegane jako społeczna i finansowa niewola. Jego pierwotnym celem było odsunięcie rządu od spraw związanych z seksem, takich jak małżeństwo, kontrola urodzin czy cudzołóstwo. Według zwolenników wolnej miłości te sprawy dotyczą wyłącznie osób zamieszanych.

Goldman natomiast zdecydowała się pomóc w finansowaniu projektu poprzez prostytucję. Pamiętając postać Sonii z powieści Fiodora Dostojewskiego Zbrodnia i kara, myślała: „Została prostytutką, aby utrzymać swoich braci i siostry [...] Wrażliwa Sonia mogła sprzedać swoje ciało; dlaczego nie ja?”. Pewnego razu na ulicy Goldman wpadła w oko mężczyźnie, który zaprowadził ją do saloonu, postawił piwo, dał jej dziesięć dolarów, poinformował, że nie ma ona „wprawy” i kazał jej zrezygnować z interesu. Była „zbyt zdumiona, by mówić”. Napisała do Heleny, powołując się na chorobę, i poprosiła ją o piętnaście dolarów (w przeliczeniu na 2021, to ok. 430 dolarów).

Prokurator generalny Stanów Zjednoczonych stoi na czele Departamentu Sprawiedliwości. Jest on jedynym członkiem gabinetu Stanów Zjednoczonych, który nie nosi tytułu sekretarza. Pełni funkcję podobną do ministra sprawiedliwości i w mniejszym stopniu prokuratora generalnego. Prokurator generalny jest siódmy w linii sukcesji prezydenckiej. Obecnym prokuratorem generalnym Stanów Zjednoczonych jest Eric Holder, który piastuje tę funkcję od 3 lutego 2009 roku.PM Press – amerykańskie wydawnictwo książkowe, muzyczne oraz filmowe. Specjalizuje się w publikacji materiałów o tematyce anarchistycznej, marksistowskiej i lewicowej.

23 lipca Berkman wszedł do biura Fricka, mając przy sobie ukrytą broń ręczną; postrzelił Fricka trzy razy i dźgnął go nożem w nogę. Grupa robotników – daleka od przyłączenia się do jego zamachu – pobiła zamachowca do nieprzytomności, a następnie został wyniesiony przez policję. Berkman został skazany za usiłowanie zabójstwa i skazany na 22 lata więzienia. Dla Goldman skazanie jej partnera na tak długi wyrok stanowiło duży cios emocjonalny.

Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

Policja, która była przekonana o zamieszaniu Goldman w spisek, dokonała nalotu na jej mieszkanie. Mimo że nie znaleźli żadnych dowodów, wywierali presję na właścicielu, aby ją eksmitował. Co gorsza, zamach nie zdołał pobudzić mas: zarówno robotnicy, jak i anarchiści potępili akcję Berkmana. Johann Most, ich dawny mentor, zajadle krytykował Berkmana i sam zamach. Wściekła z powodu tych ataków Goldman przyniosła na publiczny wykład zabawkową szpicrutę i zażądała na scenie, by Most wyjaśnił swoją zdradę. On zaczął ją wypraszać, a ona uderzyła go szpicrutą, złamała ją na kolanie i rzuciła w niego kawałkami. Później żałowała swojej napaści, zwierzając się przyjaciółce: „W wieku dwudziestu trzech lat brakuje rozsądku”.

Edgar Lee Masters (ur. 23 sierpnia 1868 roku w Garnett, Kansas, zm. 5 marca 1950 roku w Melrose Park, Pensylwania) – amerykański poeta (21 tomików), biograf (sześć pozycji), dramaturg (12 sztuk), powieściopisarz (6 książek).Kontrrewolucja - określenie działań stanowiących reakcję w stosunku do rewolucji. Pierwszy raz użyte podczas rewolucji francuskiej, rozpowszechnione także podczas rewolucji w Rosji.

„Podżeganie do zamieszek”[ | edytuj kod]

Goldman (na zdjęciu na Union Square w Nowym Jorku w 1916) wzywała bezrobotnych do podjęcia działań bezpośrednich, zamiast polegać na dobroczynności lub pomocy rządowej.

Kiedy w następnym roku (1893) wybuchła panika, Stany Zjednoczone doświadczyły jednego z najgorszych kryzysów gospodarczych. Pod koniec roku stopa bezrobocia przekraczała 20%, a „demonstracje głodowe” niekiedy przeradzały się w zamieszki. Goldman zaczęła przemawiać do tłumów sfrustrowanych mężczyzn i kobiet w Nowym Jorku. 21 sierpnia przemawiała do tłumu blisko 3 tys. osób na Union Square, gdzie zachęcała bezrobotnych pracowników do podjęcia natychmiastowych działań. Jej dokładne słowa są niejasne: tajniacy utrzymują, że nakazała tłumowi „wziąć wszystko (…) siłą”, ale Goldman później relacjonowała: „Więc demonstrujcie przed pałacami bogaczy; żądajcie pracy. Jeśli nie dadzą wam pracy, zażądajcie chleba. Jeśli odmówią ci obu, weź chleb”. Później w sądzie, sierżant Charles Jacobs zasugerował jeszcze inną wersję jej wypowiedzi.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

Tydzień później Goldman została aresztowana w Filadelfii i wróciła do Nowego Jorku na proces, oskarżona o „podżeganie do zamieszek”. Podczas podróży pociągiem Jacobs zaproponował, że odstąpi od oskarżenia jej, jeśli będzie informować o innych radykalnych aktywistach w okolicy. W odpowiedzi rzuciła mu w twarz szklankę z lodowatą wodą. W oczekiwaniu na proces, Goldman odwiedziła Nellie Bly, reporterkę „New York World”, która spędziła z nią dwie godziny na rozmowie, na podstawie której napisała pozytywny artykuł o kobiecie, którą określiła jako „współczesną Joannę d'Arc”.

Barcelona (katal. [bərsəˈɫonə], hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, około 110 km na południe od grzbietu Pirenejów i granicy hiszpańsko-francuskiej. Stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii, z liczbą mieszkańców wynoszącą 1 620 809 wewnątrz centrum administracyjnego. Zespół miejski Barcelony wykracza poza centrum administracyjne, z liczbą ludności wynoszącą 4 588 000, jest piątym co do wielkości zespołem miejskim w Unii Europejskiej. Cała metropolia ma około 5 milionów mieszkańców. Dramat (z gr. δρᾶμα – dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.

Pomimo tego pozytywnego rozgłosu, ława przysięgłych została przekonana zeznaniami Jacobsa i przestraszona polityką Goldman. Asystent prokuratora okręgowego wypytywał Goldman o jej anarchizm, a także o ateizm; sędzia mówił o niej jako o „niebezpiecznej kobiecie”. Została skazana na rok więzienia w zakładzie karnym na Blackwell's Island. Pewnego razu dostała ataku reumatyzmu i została odesłana do szpitala; tam zaprzyjaźniła się z przyjezdnym lekarzem i rozpoczęła studia medyczne. Przeczytała też dziesiątki książek, w tym dzieła amerykańskich aktywistów-pisarzy Ralpha Waldo Emersona i Henry'ego Davida Thoreau; powieściopisarza Nathaniela Hawthorne'a; poety Walta Whitmana i filozofa Johna Stuarta Milla. Kiedy po dziesięciu miesiącach została zwolniona, w Thalia Theater w Nowym Jorku przywitał ją rozentuzjazmowany tłum blisko 3 tys. osób. Wkrótce została zasypana prośbami o wywiady i wykłady.

Przemoc – wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku przyzwolenia tej osoby na taki wpływ, przy czym wyróżnia się dwa zjawiska: przemoc fizyczną i przemoc psychiczną.Zbrodnia i kara (ros. Преступле́ние и наказа́ние) – powieść Fiodora Dostojewskiego napisana w 1866 i w tym samym roku opublikowana w odcinkach w czasopiśmie "Russkij Wiestnik". W formie książkowej ukazała się w 1867, a w Polsce wydano ją po raz pierwszy w latach 1887–1888.

Aby zarobić pieniądze, Goldman postanowiła zająć się pracą medyczną, której uczyła się w więzieniu. Jednak preferowane przez nią kierunki specjalizacji – położnictwo i masaż – nie były dostępne dla studentów pielęgniarstwa w USA. Popłynęła do Europy, wykładała w Londynie, Glasgow i Edynburgu. Spotkała się ze znanymi anarchistami, takimi jak Errico Malatesta, Louise Michel i Piotr Kropotkin. W Wiedniu otrzymała dwa dyplomy z zakresu położnictwa i natychmiast wyjechała do USA.

Teizm (gr. θεoς „bóg”) – wiara w istnienie Boga, bogów lub bogiń, którzy są osobami ingerującymi w losy świata lub jest on ich dziełem; czuwającymi nad biegiem wydarzeń lub podtrzymującymi świat w istnieniu oraz pogląd filozoficzno-religijny głoszący, że tacy bogowie istnieją.1. Masaż – zabieg fizjoterapeutyczny polegający na sprężystym (nie plastycznym) odkształcaniu tkanek. 2. Masaż – jest to zespół ruchów wywierających ucisk na tkanki i polega on na wykorzystaniu przez masażystę określonych ruchów w określonym tempie i z odpowiednią siłą zgodnie z przebiegiem mięśni, tkanek, naczyń krwionośnych i limfatycznych, od ich obwodu do serca. Masaż powinien być wykonywany rytmicznie, bez rozciągania skóry nieuzbrojoną ręką.

Na przemian wykładając i zajmując się położnictwem, Goldman prowadziła pierwsze ogólnokrajowe tournee anarchistycznych przemówień. W listopadzie 1899 powróciła do Europy, aby wygłosić przemówienie, gdzie w Londynie spotkała czeskiego anarchistę Hipolita Havla. Pojechali razem do Francji i pomogli zorganizować Międzynarodowy Kongres Anarchistyczny 1900 na obrzeżach Paryża. Następnie Havel wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, podróżując z Goldman do Chicago. Mieszkali tam razem z przyjaciółmi.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych (ang. United States Department of Justice) – jeden z departamentów Gabinetu Stanów Zjednoczonych. Na jego czele stoi prokurator generalny Stanów Zjednoczonych. Zadaniem departamentu sprawiedliwości jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości oraz przestrzegania prawa w Stanach Zjednoczonych.

Zabójstwo McKinleya[ | edytuj kod]

Zdjęcie Emmy Goldman zrobione w 1901, z okresu, kiedy była oskarżona o zamieszanie w zabójstwo prezydenta Williama McKinleya.

6 września 1901 Leon Czolgosz, bezrobotny pracownik fabryki i republikanin, mający problemy psychiczne, dwukrotnie postrzelił prezydenta USA Williama McKinleya podczas publicznego wystąpienia w Buffalo. McKinley został trafiony w mostek i żołądek, zmarł osiem dni później. Czolgosz został aresztowany i był przesłuchiwany przez całą dobę. Podczas przesłuchania mówił, że jest anarchistą i powiedział, że został zainspirowany do działania po wysłuchaniu przemówienia Goldman. Władze wykorzystały to jako pretekst do oskarżenia Goldman o planowanie zamachu na McKinleya. Namierzyli ją w rezydencji w Chicago, którą dzieliła z Havlem, jak również z Mary i Abe Isaak, anarchistyczną parą i ich rodziną. Goldman została aresztowana, wraz z Isaakiem, Havlem i dziesięcioma innymi anarchistami.

Spółdzielnia – podmiot gospodarczy posiadający osobowość prawną, prowadzący przedsiębiorstwo, ustanowiony na zasadach prawa spółdzielczego, odmiennego nieco od prawa spółek handlowych.Leon Frank Czolgosz (ur. w maju 1873 w Detroit, zm. 29 października 1901 w Auburn) – amerykański sympatyk anarchizmu, zabójca prezydenta Williama McKinleya.

Wcześniej Czolgosz próbował, lecz bezskutecznie, zaprzyjaźnić się z Goldman i jej towarzyszami. Podczas wykładu w Cleveland, Czolgosz podszedł do Goldman i poprosił ją o radę, jakie książki powinien przeczytać. W lipcu 1901 pojawił się w domu Isaaków, zadając serię nietypowych pytań. Założyli, że jest infiltratorem, jak wielu agentów policji wysłanych do szpiegowania grup radykalnych. Zachowali wobec niego dystans, a Abe Isaak wysłał do znajomych zawiadomienie ostrzegające przed „kolejnym szpiegiem”.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Udar mózgu, incydent mózgowo-naczyniowy (ang. cerebro-vascular accident, CVA), dawniej także apopleksja (gr. stgr. ἀποπληξία - paraliż; łac. apoplexia cerebri, insultus cerebri) – zespół objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujący się ponad 24 godziny.

Mimo że Czolgosz wielokrotnie zaprzeczał udziałowi Goldman, policja zatrzymała ją w areszcie śledczym, poddając zabiegom, które sama nazwała „trzecim stopniem”. Tłumaczyła się nieufnością współlokatorów wobec Czolgosza, a policja w końcu uznała, że nie miała żadnego istotnego kontaktu z napastnikiem. Nie znaleziono żadnych dowodów łączących Goldman z atakiem i została zwolniona po dwóch tygodniach aresztu. Przed śmiercią McKinleya Goldman zaoferowała mu opiekę pielęgniarską, określając go jako „jedynie człowieka”. Czolgosz, mimo znacznych dowodów choroby psychicznej, został skazany za morderstwo i stracony.

Wielki kryzys, określany też mianem wielkiej depresji – najprawdopodobniej największy kryzys gospodarczy w XX wieku, który, według większości historyków, miał miejsce w latach 1929-1933 i objął, zgodnie z opinią większości ekspertów, praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.Militaryzacja - działania w zakresie kompleksowych przygotowań obronnych w państwie prowadzone w czasie ogłoszenia mobilizacji, stanu wojennego lub w czasie wojny, polegające na przeniesieniu form i metod organizacji wojskowej do działów administracji państwowej i gospodarki narodowej oraz do określonych jednostek organizacyjnych, a także na stosowaniu w nich wojskowych przepisów i dyscypliny oraz nadaniu im wojskowego charakteru poprzez powołanie do służby w jednostkach zmilitaryzowanych.

Przez cały okres aresztowania i po zwolnieniu Goldman stanowczo odmawiała potępienia działań Czolgosza, pozostając w tym praktycznie osamotniona. Przyjaciele i zwolennicy – w tym Berkman – namawiali ją do porzucenia jego sprawy. Goldman broniła jednak Czolgosza jako „nadwrażliwej istoty” i ganiła innych anarchistów za opuszczenie go. Została oczerniona w prasie jako „arcykapłanka anarchii”, podczas gdy wiele gazet ogłosiło ruch anarchistyczny odpowiedzialnym za morderstwo. Następca McKinleya, Theodore Roosevelt, zadeklarował zamiar rozprawienia się „nie tylko z anarchistami, ale ze wszystkimi aktywnymi i biernymi sympatykami anarchistów”.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

„Mother Earth” i powrót Berkmana[ | edytuj kod]

Po egzekucji Czolgosza Goldman wycofała się z życia publicznego. Pogardzona przez przyjaciół-anarchistów, oczerniana przez prasę i odseparowana od swojej miłości – Berkmana, wycofała się i poświęciła pielęgniarstwu. „Gorzko i ciężko było stawić czoła życiu na nowo” – pisała później.

Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.

Używając nazwiska E. G. Smith, trudniła się prywatnymi pracami pielęgniarskimi. Kiedy jednak Kongres USA uchwalił Anarchist Exclusion Act, podniosła się nowa fala aktywizmu, by się temu przeciwstawić, a Goldman została ponownie wciągnięta do ruchu. Koalicja ludzi i organizacji z lewego krańca politycznego spektrum sprzeciwiła się tej ustawie, uzasadniając to naruszeniem wolności słowa, a Goldman ponownie znalazła się w centrum uwagi publiki.

Krajowa Konfederacja Pracy (Confederación Nacional del Trabajo, CNT) – hiszpańska anarchosyndykalistyczna centrala związków zawodowych należąca do Międzynarodowego Stowarzyszenia Pracowników. Odgrywa istotną rolę w ruchach społecznych związanych z anarchizmem. Koncentruje się na zasadach samorządności, federalizmu i pomocy wzajemnej.Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowanego przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.

Po tym jak angielski anarchista John Turner został aresztowany na mocy Anarchist Exclusion Act i groziła mu deportacja, Goldman połączyła siły z Free Speech League, by bronić jego sprawy. Liga zaciągnęła pomoc znanych adwokatów Clarence'a Darrowa i Edgara Lee Mastersa, którzy skierowali sprawę Turnera do Sądu Najwyższego USA. Chociaż Turner i Liga przegrali, Goldman uznała to za zwycięstwo propagandy. Powróciła do anarchistycznego aktywizmu, ale nie bez wpływu na jej samopoczucie; „Nigdy nie czułam się tak obciążona” – napisała do Berkmana – „Obawiam się, że jestem na zawsze skazana na pozostawanie własnością publiczną i zużywanie swojego życia na troskę o życie innych”.

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.Peggy Guggenheim, właściwie Marguerite Guggenheim (ur. 26 sierpnia 1898 w Nowym Jorku, zm. 23 grudnia 1979 w Padwie) – amerykańska kolekcjonerka i propagatorka sztuki XX wieku.
Goldmana w 1908 naszkicowana przez Marguerite Martyn.

W 1906 Goldman postanowiła rozpocząć wydawanie czasopisma będącego „miejscem wyrazu dla młodych idealistów w sztuce i literaturze”. W „Mother Earth” pracowała kadra radykalnych aktywistów, w tym Hippolyte Havel, Max Baginski i Leonard Abbott. Oprócz publikowania prac swoich redaktorów i anarchistów z całego świata, „Mother Earth” przedrukowywała fragmenty tekstów nie tylko samych anarchistów, ale również m.in. takich postaci jak Fryderyk Nietzsche czy Mary Wollstonecraft. Goldman często pisała o anarchizmie, polityce, kwestiach pracowniczych, ateizmie, seksualności i feminizmie; była pierwszą redaktorką magazynu.

Antyautorytaryzm – sprzeciw wobec autorytaryzmu, który definiowany jest jako „system rządów, w którym władza jest w rękach armii lub jednej partii i nie podlega kontroli społecznej”, „narzucanie swojej woli, poglądów, wymuszanie posłuszeństwa”, a także „system wartości nakazujący bezwzględne podporządkowanie się normom i nakazom osób sprawujących władzę”. Antyautorytaryści zazwyczaj wierzą w pełną równość wobec prawa i pełne swobody obywatelskie. Czasami termin ten używany jest zamiennie z anarchizmem – ideologią, która zakłada sprzeciw wobec władzy lub hierarchicznej organizacji w stosunkach międzyludzkich, w tym również wobec systemu państwowego jako takiego. Popielany (lit. Papilė) – miasteczko na Litwie, położone w okręgu szawelskim i w rejonie okmiańskim, nad rzeką Windawą. Liczy 1 449 mieszkańców (2001).

18 maja tego samego roku Aleksander Berkman został zwolniony z więzienia. Goldman, niosąc bukiet róż, spotkała go na peronie pociągu i – jak potem wspominała – na widok jego bladej, wychudzonej postaci ogarnęło ją „przerażenie i litość”. Żadne z nich nie było w stanie mówić, w milczeniu wrócili do jej domu. Przez wiele tygodni Berkman z trudem przystosowywał się do życia na zewnątrz. W Cleveland kupił rewolwer z zamiarem popełnienia samobójstwa. Powrócił jednak do Nowego Jorku i dowiedział się, że Goldman została aresztowana wraz z grupą aktywistów, którzy spotkali się, by postanowić coś w sprawie Czolgosza. Ożywiony na nowo tym pogwałceniem wolności zgromadzeń, oświadczył: „Moje zmartwychwstanie nadeszło!” i przystąpił do zabezpieczania ich uwolnienia.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Termin Czerwona Panika (ang. Red Scare) odnosi się do dwóch okresów silnego antykomunizmu w historii Stanów Zjednoczonych: pierwszy 1919 – 1920, drugi, związany z zimną wojną, od 1947 do 1957.

Berkman przejął funkcję redaktora „Mother Earth” w 1907 podczas gdy Goldman podróżowała po kraju, by zebrać fundusze na wydawanie. Redagowanie magazynu było dla Berkmana ożywczym doświadczeniem. Jednak wówczas jego związek z Goldman rozpadał się, ponadto miał romans z 15-letnią anarchistką Becky Edelsohn. Goldman bolało jego odrzucenie, ale uznała to za konsekwencję jego więziennych doświadczeń. Jeszcze tego samego roku była delegatką z USA na Międzynarodowym Kongresie Anarchistycznym w Amsterdamie. Anarchiści i syndykaliści z całego świata zebrali się, aby uporządkować relacje między tymi dwoma ideologiami, ale nie osiągnięto decydującego porozumienia. Goldman wróciła do USA i nadal przemawiała do dużej publiczności.

Nathaniel Hawthorne (ur. 4 lipca 1804 w Salem, zm. 19 maja 1864 w Plymouth) − pisarz romantyczny, powszechnie uważany za największego i najbardziej wpływowego twórcę literatury amerykańskiej XIX wieku .Johann Most (John Most) (ur. 5 lutego 1846 w Augsburgu, zm. 17 marca 1906 w Cincinnati) – niemiecki socjaldemokrata i anarchista.

Reitman, debiut książkowy i antykoncepcja[ | edytuj kod]

Przez następne dziesięć lat, Goldman podróżowała non stop po kraju, wygłaszając wykłady i agitując na rzecz anarchizmu. Sojusze zawierane w celu przeciwstawienia się Anarchist Exclusion Act dały jej możliwość docierania do osób o innych poglądach politycznych. Kiedy Departament Sprawiedliwości USA wysłał szpiegów na obserwację, donosili oni, że spotkania były „pełne” pisarzy, dziennikarzy, artystów, sędziów i pracowników z całego spektrum. Mówili o jej „magnetycznej mocy”, jej „przekonującej obecności”, jej „sile, elokwencji i zapałowi”.

Pittsburgh – miasto w USA, w stanie Pensylwania, siedziba hrabstwa Allegheny. Miasto ma 327,9 tys. mieszkańców (2002), aglomeracja ma 2,359 mln mieszkańców (2000).Anarchizm feministyczny (anarchofeminizm, feminizm anarchistyczny) – jeden z nurtów anarchizmu, który został wzbogacony o refleksję nad sytuacją kobiet i relacjami między płciami. Głównym wyróżnikiem anarchofeminizmu jest pogląd, głoszący iż tradycyjne związki rodzinne i seksualne mają działanie równie a nawet i bardziej zniewalające niż postawa państwa.

Wiosną 1908 Goldman poznała i zakochała się w Benie Reitmanie, tak zwanym „Hobo doctor”. Wychowując się w chicagowskiej dzielnicy Tenderloin, Reitman spędził kilka lat jako włóczęga, zanim uzyskał dyplom lekarza w College of Physicians and Surgeons w Chicago. Jako lekarz pomagał ludziom cierpiącym z powodu biedy i chorób, zwłaszcza wenerycznych. On i Goldman zaczęli romansować. Łączyło ich przywiązanie do wolnej miłości, przy czym Reitman miał różne kochanki, a Goldman nie. Próbowała pogodzić uczucia zazdrości z wiarą w wolność serca, ale przychodziło jej to z trudem.

Haymarket Riot - zamach dokonany 4 maja 1886 roku na placu Haymarket w Chicago w czasie demonstracji robotniczej, zwany także jako "Haymarket Affair", "Haymarket Massacre".Bertrand Arthur William Russell, 3. hrabia Russell (ur. 18 maja 1872 roku w Ravenscroft (Monmouthshire), zm. 2 lutego 1970 roku w Penrhyndeudraeth, Walia) – brytyjski filozof, logik, matematyk, działacz społeczny i eseista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1950. Zainicjował w 1954 roku kampanię pokojową Pugwash.

Dwa lata później Goldman zaczęła odczuwać frustrację związaną z publicznymi przemówieniami. Pragnęła „dotrzeć do tych nielicznych, którzy naprawdę chcą się uczyć, a nie do wielu, którzy przychodzą dla sensacji”. Zebrała serię przemówień i artykułów, które napisała na potrzeby „Mother Earth” i opublikowała w książce zatytułowanej Anarchizm i inne eseje. Obejmując szeroką gamę tematów, Goldman starała się przedstawić „umysłowe i duchowe zmagania dwudziestu jeden lat”. Oprócz kompleksowego spojrzenia na anarchizm i jego krytykę, książka zawiera eseje na temat patriotyzmu, praw wyborczych kobiet, małżeństwa i więziennictwa.

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy rządem Republiki Hiszpańskiej, wyłonionym przez koalicję Frontu Ludowego i wspierającymi go siłami (liberałami, republikanami, komunistami, socjalistami i anarchistami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, monarchistami, konserwatystami i faszystami), która toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.Robotnicy Przemysłowi Świata (Industrial Workers of the World – IWW) – rewolucyjny związek zawodowy utworzony w 1905 roku w USA. Związek istnieje do dziś i odwołuje się w swych założeniach do taktyki rewolucyjnego syndykalizmu.

Kiedy Margaret Sanger, zwolenniczka dostępu do antykoncepcji, ukuła termin „kontrola urodzeń” i rozpowszechniła informacje o różnych metodach w czerwcowym numerze swojego magazynu „The Woman Rebel” z 1914, otrzymała gorące wsparcie ze strony Goldman. Ta druga już od kilku lat była aktywna w działaniach na rzecz zwiększenia dostępu do kontroli urodzeń. W 1916 została aresztowana za publiczne udzielanie lekcji na temat stosowania środków antykoncepcyjnych. Również Sanger została aresztowana na mocy ustawy Comstock Law, która zabraniała rozpowszechniania „nieprzyzwoitych, lubieżnych lub rozpustnych środków”, do których władze zaliczały informacje dotyczące kontroli urodzeń.

I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.The New York Times – jeden z najważniejszych amerykańskich dzienników o profilu liberalno-lewicowym, wychodzący w Nowym Jorku. Jest trzecią pod względem nakładu gazetą w Stanach Zjednoczonych, po USA Today i The Wall Street Journal. Codzienny nakład wynosi 1,125 mln, a obieg wydania niedzielnego 1,700 mln (dane na 26 grudnia 2004). Właścicielem gazety jest The New York Times Company, która kontroluje również około 40 innych gazet, czasopism i wiele krzyżówek, między innymi The Boston Globe i International Herald Tribune.

Chociaż później się rozstali z powodu niewystarczającego wsparcia, Goldman i Reitman rozdawali kopie broszury Sanger pt. Family Limitation (wraz z podobnym esejem Reitmana). W 1915 Goldman przeprowadziła ogólnokrajową trasę wystąpień, częściowo w celu podniesienia świadomości na temat antykoncepcji. Chociaż naród amerykański wydawał się w tym temacie liberalizować, Goldman została aresztowana 11 lutego 1916, gdy miała wygłosić kolejny publiczny wykład. Została oskarżona o naruszenie Comstock Law. Odmawiając zapłaty 100 dolarów grzywny, Goldman spędziła dwa tygodnie w więziennym domu pracy, który widziała jako „okazję” do ponownego połączenia się z osobami odrzuconymi przez społeczeństwo.

Zamach na Aleksandra II – zamach bombowy na cara Aleksandra II dokonany przez anarchistyczno-rewolucyjną grupę terrorystyczną Narodnaja Wola w dniu 1 marca/13 marca 1881 w Petersburgu. Gruczoł krokowy, stercz (łac. prostata) - nieparzysty narząd mięśniowo-gruczołowy. Jest częścią składową męskiego układu płciowego. Składa się z dwóch płatów: lewego i prawego, połączonych węziną. Niestale występuje płat środkowy. Kształt prostaty jest porównywany do kształtu kasztana jadalnego (spłaszczony stożek). Gruczoł sterczowy jest otoczony mocną torebką z mięśni gładkich, kurczą się one podczas ejakulacji.

I wojna światowa[ | edytuj kod]

Chociaż prezydent Woodrow Wilson został ponownie wybrany w 1916 pod hasłem „Uchronił nas przed wojną”, na początku swojej drugiej kadencji ogłosił, że kontynuowanie przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej jest wystarczającym powodem, by Stany Zjednoczone przystąpiły do Wielkiej Wojny. Niedługo potem Kongres uchwalił Selective Service Act z 1917, który wymagał od wszystkich mężczyzn w wieku 21-30 lat, aby zarejestrowali się do poboru wojskowego. Goldman uważała tę decyzję za ćwiczenie z militarystycznej agresji, napędzanej przez kapitalizm. W „Mother Earth” zadeklarowała zamiar przeciwstawienia się poborowi do wojska i zaangażowania USA w wojnę.

Pielęgniarka (stosownie do art. 8 pkt. 1 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej w odniesieniu do mężczyzn stosuje się formę pielęgniarz) – samodzielny zawód z grupy specjalistów do spraw zdrowia. Sprawuje opiekę medyczną nad pacjentem (m.in. pielęgnacja pacjenta, podawanie leków, wykonywanie iniekcji, wlewów dożylnych), asystuje lekarzowi w czasie zabiegów, operacji, wypełnia zlecenia lekarskie w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, a także zajmuje się szeroko rozumianą edukacją zdrowotną i promocją zdrowia. Dawniej posiadała wykształcenie średnie (liceum medyczne, medyczne studium zawodowe), a obecnie wyższe pierwszego stopnia (licencjat pielęgniarstwa), drugiego stopnia (magister pielęgniarstwa) lub trzeciego stopnia (doktor nauk o zdrowiu) uzyskiwany na wydziałach Zdrowia Publicznego lub Pielęgniarstwa i Położnictwa uczelni medycznych.Anarchizm (od stgr. ἀναρχία anarchia – „bez władcy”) lub wolnościowy socjalizm – doktryna postulująca model społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy, równości społecznej, solidarności międzyludzkiej i poszanowaniu wolności jednostki, odrzucająca potrzebę istnienia instytucji państwa, kapitalizmu oraz innych form władzy, wyzysku, przymusu i hierarchii, a także ruch społeczny dążący do realizacji tych celów.

W tym celu wraz z Berkmanem zorganizowali No Conscription League of New York, której deklaracja głosiła: „Sprzeciwiamy się poborowi do wojska, ponieważ jesteśmy internacjonalistami, antymilitarystami i sprzeciwiamy się wszelkim wojnom prowadzonym przez kapitalistyczne rządy”. Grupa stała się awangardą antymilitarnego aktywizmu, a jej oddziały zaczęły pojawiać się w innych miastach. Kiedy policja zaczęła organizować naloty na publiczne imprezy w poszukiwaniu młodych mężczyzn, którzy nie zarejestrowali się do poboru, Goldman i inni skupili swoje wysiłki na dystrybucji pamfletów i innych pism. W środku patriotycznego ferworu narodu, wiele skrzydeł politycznej lewicy odmówiło wsparcia wysiłków Ligi. Na przykład Kobieca Partia Pokoju zaprzestała sprzeciwu wobec wojny, gdy przystąpiły do niej Stany Zjednoczone. Socjalistyczna Partia Ameryki zajęła oficjalne stanowisko przeciwko zaangażowaniu USA, ale wspierała Wilsona w większości jego działań.

Fiodor Michajłowicz Dostojewski (ros. Фёдор Миха́йлович Достое́вский, Ѳедоръ Михайловичъ Достоевскій) (ur. 11 listopada [30 października st.st.] 1821 w Moskwie, zm. 9 lutego [28 stycznia st.st.] 1881 w Petersburgu) – pisarz rosyjski.Toronto – największe miasto Kanady położone w południowej części prowincji Ontario, której jest stolicą. Miasto pełni funkcję ekonomicznej i kulturalnej stolicy Kanady. W mieście Toronto mieszka 5 915 386 ludzi (2011).

15 czerwca 1917 Goldman i Berkman zostali aresztowani podczas nalotu na ich biura, w których władze skonfiskowały „stos anarchistycznych dokumentów i propagandy”. „The New York Times” donosił, że Goldman poprosiła o możliwość przebrania się w bardziej odpowiedni strój i wyszła w sukni w kolorze „królewskiego fioletu”. Para została oskarżona o spisek w celu „nakłaniania osób do niezarejestrowania się” zgodnie z nowo uchwalonym Espionage Act, i została zatrzymana za kaucją w wysokości 25,000 dolarów na głowę. Broniąc siebie i Berkmana podczas ich procesu, Goldman powołała się na Pierwszą Poprawkę, pytając, jak rząd może twierdzić, że walczy o demokrację za granicą, jednocześnie tłumiąc wolność słowa w kraju:

Międzynarodowy Kongres Anarchistyczny w Amsterdamie miał miejsce od 24 do 31 sierpnia 1907 roku. Przybyli na niego delegaci z 14 różnych krajów, w tym ważne postacie ruchu anarchistycznego, jak Errico Malatesta, Luigi Fabbri, Benoît Broutchoux, Pierre Monatte, Amédée Dunois, Emma Goldman, Rudolf Rocker, Christian Cornélissen itd.Howard Zinn (ur. 24 sierpnia 1922 w Brooklynie, w Nowym Jorku, zm. 27 stycznia 2010 w Santa Monica) – amerykański historyk i weteran wojenny. Pracował jako profesor na Boston University w latach 1964–1988.

Mówimy, że jeśli Ameryka przystąpiła do wojny, aby uczynić świat bezpiecznym dla demokracji, musi najpierw uczynić demokrację bezpieczną w Ameryce. Jak inaczej świat ma traktować Amerykę poważnie, skoro demokracja w kraju jest codziennie burzona, wolność słowa tłumiona, pokojowe zgromadzenia rozbijane przez brutalnych gangsterów w mundurach; gdy wolność prasy jest ograniczana, a każda niezależna opinia kneblowana? Zaprawdę, ubodzy w demokrację, jakże możecie dać ją światu?

Aborcja (łac. abortus lub abortio – poronienie, wywołanie poronienia) – zamierzone i przedwczesne zakończenie ciąży w wyniku interwencji zewnętrznej, np. działań lekarskich, w j. łacińskim abortus provocatus. Przeważnie w efekcie dochodzi do śmierci zarodka lub płodu (łac. nasciturus).Wolność słowa – prawo do publicznego wyrażania własnego zdania oraz poglądów, a także jego poszanowania przez innych. Współcześnie jest uznawana jako standard norm cywilizacyjnych, chociaż często nakładane są na nią pewne ograniczenia, np. w sprawach publicznego obrażania innych osób.

Ława przysięgłych uznała Goldman i Berkmana za winnych. Sędzia Julius Marshuetz Mayer wymierzył im maksymalny wymiar kary: dwa lata więzienia, po 10 tys. dolarów grzywny dla każdego z nich oraz możliwość deportacji po wyjściu z więzienia. Podczas transportu do więzienia stanowego w Missouri Goldman napisała do przyjaciółki: „Dwa lata więzienia za bezkompromisowe opowiedzenie się za swoimi ideałami. To niewielka cena”.

W czasie paniki 1893 roku Stany Zjednoczone zostały wpędzone w kryzys, który w tamtym czasie uważany był za najdotkliwszy, jakiego kiedykolwiek doświadczyły. Była to recesja o zasięgu ogólnoświatowym.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

W więzieniu została przydzielona do pracy jako szwaczka, pod okiem „nędznego rynsztokowego pyskatego 21-latka, któremu płacono za wyniki”. Poznała socjalistkę Kate Richards O'Hare, która również została uwięziona na podstawie Espionage Act. Chociaż różniły się w kwestii strategii politycznej – O'Hare wierzyła w głosowanie w celu osiągnięcia władzy państwowej – obie kobiety zbliżyły się do siebie, aby agitować na rzecz lepszych warunków wśród więźniów. Goldman poznała i zaprzyjaźniła się również z Gabrielą Segatą Antolini, anarchistką i zwolenniczką Luigiego Galleaniego. Antolini została aresztowana, gdy przewoziła torbę z dynamitem w pociągu jadącym do Chicago. Odmówiła współpracy z władzami i została wysłana do więzienia na 14 miesięcy. Pracując razem, aby polepszyć życie innych więźniów, kobiety stały się znane jako „Trójca”. Goldman została zwolniona 27 września 1919.

Deportacja[ | edytuj kod]

Zdjęcie Emmy Goldman zrobione podczas jej deportacji (1919).

Goldman i Berkman zostali zwolnieni z więzienia w czasie amerykańskiego Czerwonej Paniki lat 1919-20, kiedy niepokój społeczny związany z wojenną działalnością proniemiecką przerodził się we wszechobecny strach przed bolszewizmem i perspektywą rychłej radykalnej rewolucji. Był to czas niepokojów społecznych spowodowanych strajkami organizowanymi przez związki zawodowe i działaniami aktywistów imigracyjnych. Prokurator Generalny Alexander Mitchell Palmer i J. Edgar Hoover, szef Wydziału Wywiadu Ogólnego Departamentu Sprawiedliwości USA (obecnie FBI), zamierzali wykorzystać Anarchist Exclusion Act i jej rozszerzenie z 1918 do deportacji wszystkich nieobywateli, których mogli zidentyfikować jako zwolenników anarchii lub rewolucji. „Emma Goldman i Alexander Berkman”, napisał Hoover, gdy byli w więzieniu, „są, ponad wszelką wątpliwość, dwójką najbardziej niebezpiecznych anarchistów w tym kraju i ich powrót do społeczeństwa spowoduje niepotrzebne szkody”.

Na przesłuchaniu deportacyjnym 27 października, Goldman odmówiła odpowiedzi na pytania dotyczące jej przekonań, uzasadniając to tym, że jej amerykańskie obywatelstwo unieważnia wszelkie próby deportacji na podstawie Anarchist Exclusion Act, który może być egzekwowany tylko wobec nie-obywateli USA. Zamiast tego przedstawiła pisemne oświadczenie: „Dziś deportuje się tak zwanych cudzoziemców. Jutro rdzenni Amerykanie zostaną wygnani. Już teraz niektórzy patrioci sugerują, że synowie rdzennych Amerykanów, dla których demokracja jest świętym ideałem, powinni zostać zesłani”. Louis Post z Departamentu Pracy, który miał ostateczną władzę nad decyzjami o deportacji, stwierdził, że odebranie amerykańskiego obywatelstwa jej mężowi Kershnerowi w 1908, po jego skazaniu spowodowało odebranie również jej. Po wstępnych zapowiedziach walki sądowej, Goldman zdecydowała się nie odwoływać od wyroku.

Departament Pracy umieścił Goldman i Berkmana wśród 249 masowo deportowanych cudzoziemców, w większości ludzi o niejasnych związkach z radykalnymi ugrupowaniami, którzy zostali pochwyceni przez rządowe naloty w listopadzie. Buford, statek, któremu prasa nadała przydomek „sowieckiej arki”, wypłynął z wojskowego portu załadunkowego w Nowym Jorku 21 grudnia. Około 58 poborowych i czterech oficerów zapewniało bezpieczeństwo podczas podróży, a załodze rozdano pistolety, co prasa komentowała entuzjastycznie. W „Cleveland Plain Deale” napisano: „Jest nadzieja i oczekiwanie, że inne statki, większe, bardziej komfortowe, przewożące podobne ładunki, pójdą w jej ślady”. Statek wysadził pasażerów w Hanko w Finlandii w sobotę 17 stycznia 1920. Po przybyciu do tego kraju tamtejsze władze przeprowadziły deportowanych do granicy rosyjskiej pod białą flagą.

Rosja[ | edytuj kod]

Goldman początkowo postrzegała rewolucję bolszewicką jako pozytywną. Pisała w „Mother Earth”, że pomimo zależności od komunistycznego rządu, reprezentuje ona „najbardziej fundamentalne, dalekosiężne i wszechogarniające zasady ludzkiej wolności i ekonomicznego dobrobytu”. Kiedy jednak wróciła do Europy, wyraziła obawy przed tym, co miało nadejść. Obawiała się trwającej w Rosji wojny domowej i możliwości przejęcia jej przez siły antybolszewickie. Państwo, choć antykapitalistyczne, również stanowiło zagrożenie. „Nigdy w życiu nie mogłabym działać w ramach państwa„ – pisała do siostrzenicy – „bolszewickiego czy innego”.

Szybko przekonała się, że jej obawy były uzasadnione. Kilka dni po powrocie do Petersburga była zszokowana słysząc, jak jeden z partyjnych urzędników określa wolność słowa mianem „burżuazyjnego przesądu”. Gdy wraz z Berkmanem podróżowała po kraju, zamiast wymarzonej równości i robotniczego upodmiotowienia, zastali represje, złe zarządzanie i korupcję. Ci, którzy kwestionowali rząd, byli określani jako kontrrewolucjoniści, a robotnicy dalej pracowali w ciężkich warunkach. Spotkali się z Włodzimierzem Leninem, który zapewnił ich, że rządowe tłumienie wolności prasy jest uzasadnione. Powiedział im: „W okresie rewolucji nie może być mowy o wolności słowa”. Berkman był bardziej skłonny do wybaczenia działaniom rządu w imię „konieczności historycznej”, ale ostatecznie dołączył do Goldman w sprzeciwie wobec władzy państwa radzieckiego.

Emma Goldman oraz Aleksander Berkman podczas pogrzebu Piotra Kropotkina w 1921.

W marcu 1921 w Petersburgu wybuchły strajki, kiedy robotnicy wyszli na ulice, domagając się lepszych racji żywnościowych i większej autonomii związków zawodowych. Goldman i Berkman poczuwali się do obowiązku wspierania strajkujących, stwierdzając: „Milczenie jest teraz niemożliwe, wręcz karygodne”. Niepokoje rozprzestrzeniły się na miasto portowe Kronsztad, gdzie rząd zarządził reakcję wojskową w celu stłumienia strajkujących żołnierzy i marynarzy. W powstaniu w Kronsztadzie zginęło około 1000 zbuntowanych marynarzy i żołnierzy, a kolejne dwa tysiące zostało aresztowanych; wielu z nich zostało później straconych. W następstwie tych wydarzeń Goldman i Berkman zdecydowali, że nie ma dla nich przyszłości w kraju. „Coraz bardziej — pisała — dochodzimy do wniosku, że nic tu nie możemy zrobić. A ponieważ nie jesteśmy w stanie dłużej prowadzić bezczynnego życia, postanowiliśmy odejść”.

W grudniu 1921 opuścili kraj i udali się do stolicy ŁotwyRygi. Amerykański komisarz w tym mieście powiadomił urzędników w Waszyngtonie, którzy zaczęli domagać się od innych rządów informacji na temat działalności pary. Po krótkiej podróży do Sztokholmu, wyjechali do Berlina, gdzie osiedli na kilka lat; w tym czasie Goldman zgodziła się napisać serię artykułów o swoim pobycie w Rosji dla gazety Josepha Pulitzera – „New York World”. Zostały one później zebrane i wydane w formie książkowej jako My Disillusionment in Russia (1923) i My Further Disillusionment in Russia (1924). Wydawcy dodali te tytuły, aby przyciągnąć uwagę; Goldman protestowała, aczkolwiek bezskutecznie.

Anglia, Kanada i Francja[ | edytuj kod]

Goldman miała trudności z zaaklimatyzowaniem się w środowisku niemieckich lewicowców w Berlinie. Komuniści gardzili jej otwartą postawą wobec sowieckich represji, liberałowie szydzili z jej radykalizmu. Podczas gdy Berkman pozostał w Berlinie, pomagając rosyjskim zesłańcom, Goldman przeniosła się do Londynu we wrześniu 1924. Po jej przyjeździe, powieściopisarka Rebecca West zorganizowała dla niej przyjęcie, w którym wzięli udział filozof Bertrand Russell, powieściopisarz H. G. Wells i ponad 200 innych gości. Kiedy mówiła o swoim niezadowoleniu z władzy radzieckiej, publiczność była zszokowana. Niektórzy opuścili zebranie; inni ganili ją za przedwczesną krytykę eksperymentu komunistycznego. Później, w liście, Russell odmówił wsparcia jej wysiłków na rzecz zmian systemowych w Związku Radzieckim i wyśmiał jej anarchistyczny idealizm.

W 1925 ponownie pojawiło się widmo deportacji, ale szkocki anarchista James Colton zaproponował jej małżeństwo i zapewnienie brytyjskiego obywatelstwa. Choć byli tylko dalekimi znajomymi, zgodziła się i 27 czerwca 1925 wzięli ślub. Nowy status dał jej spokój ducha i pozwolił na podróż do Francji i Kanady. Życie w Londynie było dla Goldman stresujące; pisała do Berkmana: „Jestem strasznie zmęczona, samotna i chora na serce. To okropne uczucie wracać tu z wykładów i nie znaleźć żadnej pokrewnej duszy, nikogo, kogo by obchodziło, czy żyję czy nie”. Pracowała nad analizą sztuk dramatycznych, rozwijając pracę, którą opublikowała w 1914. Ale publiczność była „okropna” i nigdy nie ukończyła swojej drugiej książki na ten temat.

Goldman udała się do Kanady w 1927 w samą porę, aby otrzymać wiadomość o zbliżającej się egzekucji włoskich anarchistów Nicola Sacco i Bartolomeo Vanzetti w Bostonie. Rozgniewana licznymi nieprawidłowościami w tej sprawie, uznała ją za kolejną parodię sprawiedliwości w USA. Tęskniła za przyłączeniem się do masowych demonstracji w Bostonie; wspomnienia o aferze Haymarket przytłaczały ją, spotęgowaną izolacją. „Wtedy” – pisała – „miałam pełnię życia, by podjąć sprawę tych, którzy zginęli. Teraz nie mam nic”.

W 1928 rozpoczęła pisanie autobiografii, przy wsparciu grupy amerykańskich zwolenników, w tym dziennikarza H. L. Menckena, poetki Edny St. Vincent Millay, powieściopisarza Theodore'a Dreisera i kolekcjonerki sztuki Peggy Guggenheim, którzy zebrali dla niej 4 tys. dolarów. Zapewniła sobie mieszkanie we francuskim nadmorskim mieście Saint-Tropez i spędziła dwa lata, odtwarzając swoje życie. Berkman posyłał jej krytyczne uwagi, które ostatecznie uwzględniła, nie chcąc nadwyrężenia ich relacji. Goldman zamierzała wydać książkę, Living My Life, jako pojedynczy tom w cenie, na którą mogłaby sobie pozwolić klasa robotnicza (żądała nie więcej niż 5 dolarów); jej wydawca Alfred A. Knopf wydał ją jednak jako dwa tomy sprzedawane razem za 7,50. Goldman była wściekła, ale nie była w stanie wymusić zmiany. W dużej mierze z powodu Wielkiego Kryzysu sprzedaż była niewielka, mimo żywego zainteresowania ze strony bibliotek w całych Stanach Zjednoczonych. Recenzje krytyków były na ogół entuzjastyczne; „The New York Times”, „The New Yorker” i „Saturday Review of Literature” wymieniły ją jako jedną z najbardziej interesujących pozycji non-fiction.

W 1933 Goldman otrzymała pozwolenie na prowadzenie wykładów w Stanach Zjednoczonych pod warunkiem, że będzie mówić tylko o sztuce dramatycznej i swojej autobiografii, a nie o bieżących wydarzeniach politycznych. Wróciła do Nowego Jorku 2 lutego 1934 i spotkała się ogólnie z pozytywnym przyjęciem prasy – z wyjątkiem prasy komunistycznej. Wkrótce została otoczona przez wielbicieli i przyjaciół, oblężona zaproszeniami na rozmowy i wywiady. Jej wiza wygasła w maju i pojechała do Toronto, aby złożyć kolejny wniosek o pozwolenie na odwiedzenie USA. Jednak ta druga próba została odrzucona. Pozostała w Kanadzie, pisząc artykuły dla amerykańskich wydawnictw.

W lutym i marcu 1936 Berkman przeszedł kilka operacji gruczołu krokowego. Dochodząc do zdrowia w Nicei i pod opieką swojej towarzyszki, Emmy Eckstein, przegapił sześćdziesiąte siódme urodziny Goldman w Saint-Tropez w czerwcu. Napisała do niego ze smutkiem, ale on nigdy nie przeczytał listu; otrzymała telefon w środku nocy, że Berkman jest w złym stanie. Natychmiast wyjechała do Nicei, ale kiedy rano dotarła na miejsce, dowiedziała się, że postrzelił się i jest niemal w stanie śpiączki. Zmarł jeszcze tego samego wieczoru.

Emma Goldman – w czasie hiszpańskiej wojny domowej – redagowała anglojęzyczny biuletyn Krajowej Konfederacji Pracy (CNT) i Iberyjskiej Federacji Anarchistycznej (FAI).

Wojna domowa w Hiszpanii[ | edytuj kod]

W lipcu 1936 rozpoczęła się hiszpańska wojna domowa po próbie zamachu stanu przeprowadzonej przez część armii hiszpańskiej przeciwko rządowi II Republiki Hiszpańskiej. W tym samym czasie hiszpańscy anarchiści, walcząc przeciwko siłom nacjonalistycznym, rozpoczęli rewolucję anarchistyczną. Goldman została zaproszona do Barcelony i w jednej chwili, jak napisała do swojej siostrzenicy, „przygniatający ciężar, który ściskał moje serce od śmierci Saszy, opuścił mnie jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki”. Została przyjęta przez organizacje takie jak Krajowa Konfederacja Pracy (CNT) i Iberyjska Federacja Anarchistyczna (FAI) i po raz pierwszy w życiu żyła w społeczności zarządzanej przez i dla anarchistów, zgodnie z prawdziwymi anarchistycznymi zasadami. „W całym moim życiu” – pisała później – „nie spotkałam się z tak serdeczną gościnnością, koleżeństwem i solidarnością”. Po zwiedzeniu wielu kolektywów w prowincji Huesca, powiedziała grupie robotników: „Wasza rewolucja zniszczy na zawsze [przekonanie], że anarchizm oznacza chaos”. Zaczęła redagować cotygodniowy Biuletyn Informacyjny CNT-FAI i odpowiadać na anglojęzyczną korespondencję.

Goldman zaczęła martwić się o przyszłość hiszpańskiego anarchizmu, kiedy część CNT-FAI dołączyła do koalicyjnego rządu w 1937 – wbrew podstawowej anarchistycznej zasadzie powstrzymywania się od struktur państwowych – i co bardziej niepokojące, poczyniła wielokrotne ustępstwa na rzecz sił komunistycznych w imię jednoczenia się przeciwko faszyzmowi. W listopadzie 1936 napisała, że współpraca z komunistami w Hiszpanii była „zlekceważeniem losu naszych towarzyszy w stalinowskich obozach koncentracyjnych”. Związek Radziecki, w międzyczasie, odmówiła wysłania broni do sił anarchistycznych, a kampanie dezinformacyjne były prowadzone przeciwko anarchistom w całej Europie i USA. Jej wiara w ruch nie została zachwiana, Goldman powróciła do Londynu jako oficjalny przedstawiciel CNT-FAI.

Wygłaszając wykłady i udzielając wywiadów, Goldman entuzjastycznie wspierała hiszpańskich anarchosyndykalistów. Regularnie pisywała do „Spain and the World”, dwutygodnika poświęconego wojnie domowej. Jednak w maju 1937 komunistyczne siły zaatakowały anarchistyczne twierdze i rozbiły agrarne kolektywy. Gazety w Anglii i innych krajach przyjęły wersję wydarzeń zaproponowaną przez Drugą Republikę Hiszpańską za wartość nominalną. Brytyjski dziennikarz George Orwell, obecny podczas tłumienia zamieszek, napisał: „Relacje z majowych zamieszek w Barcelonie [...] biją na głowę wszystko, jeśli chodzi o kłamstwa”.

Goldman wróciła do Hiszpanii we wrześniu, ale CNT-FAI jawiło się jej jak „w płonącym domu”. Co gorsza, anarchiści i inni radykałowie na całym świecie odmówili poparcia dla ich sprawy. Siły nacjonalistyczne ogłosiły zwycięstwo w Hiszpanii tuż przed jej powrotem do Londynu. Sfrustrowana represyjną atmosferą Anglii – którą nazwała „bardziej faszystowską niż faszyści” – powróciła do Kanady w 1939. Jej służba dla sprawy anarchistycznej w Hiszpanii nie została jednak zapomniana. W dniu jej siedemdziesiątych urodzin, były Sekretarz Generalny CNT-FAI, Mariano Vázquez, wysłał do niej wiadomość z Paryża, chwaląc ją za jej wkład i nazywając ją „naszą duchową matką”. Nazwała go „najpiękniejszym hołdem, jaki kiedykolwiek otrzymałam”.

Grób Emmy Goldman na Forest Home Cemetery. Daty na nagrobku są błędne.

Ostatnie lata[ | edytuj kod]

Kiedy w Europie zaczęły się rozwijać wydarzenia poprzedzające II wojnę światową, Goldman powtórzyła swój sprzeciw wobec wojen prowadzonych przez rządy. „Choć nienawidzę Hitlera, Mussoliniego, Stalina i Franco” – pisała do przyjaciela – „nie poparłabym wojny przeciwko nim i na rzecz demokracji, które w ostatecznym rozrachunku są tylko faszystowskimi przykrywkami”. Uważała, że Wielka Brytania i Francja straciły okazję do przeciwstawienia się faszyzmowi, a nadchodząca wojna doprowadzi jedynie do „nowej formy szaleństwa na świecie”.

Śmierć[ | edytuj kod]

W sobotę 17 lutego 1940 Goldman doznała wyniszczającego udaru mózgu. Nastąpił paraliż prawej strony jej ciała i chociaż słuch nie został uszkodzony, nie mogła mówić. Jak opisał to jeden z przyjaciół: „Wystarczy pomyśleć, że oto Emma, największa mówczyni w Ameryce, nie była w stanie wypowiedzieć ani jednego słowa”. Przez trzy miesiące jej stan nieco się poprawił, przyjmowała gości i nawet zasygnalizowała, że w jej książce adresowej jej przyjaciel może znaleźć przyjazne kontakty podczas podróży do Meksyku. 8 maja doznała jednak kolejnego udaru mózgu, a 14 maja zmarła w Toronto, w wieku 70 lat.

Amerykański Urząd Imigracji i Naturalizacji zezwolił na sprowadzenie jej ciała do Stanów Zjednoczonych. Została pochowana na niemieckim cmentarzu Waldheim Cemetery (obecnie Forest Home Cemetery) w Forest Park w Illinois, w pobliżu grobów osób straconych po aferze Haymarket. Płaskorzeźba na jej nagrobku została wykonana przez rzeźbiarza Jo Davidsona, a na kamieniu znajduje się cytat „Wolność nie zstąpi do ludzi, to ludzie muszą wznieść się ku wolności”.

Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Reklama