Ella Baker

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ella Josephine Baker (ur. 13 grudnia 1903 w Norfolk, zm. 13 grudnia 1986 w Nowym Jorku) – amerykańska działaczka na rzecz równouprawnienia Afroamerykanów i zniesienia segregacji rasowej. Jedna z czołowych organizatorek ruchu praw obywatelskich i Pokojowego Komitetu Koordynacyjnego Studentów, a także mentorka nowych pokoleń działaczy.

Ku Klux Klan (KKK) – organizacja rasistowska, utworzona w miejscowości Pulaski w Stanach Zjednoczonych, częściowo zakonspirowana, walcząca o utrzymanie supremacji białych w USA i dążąca do ograniczenia praw Afroamerykanów, Żydów oraz katolików (mimo iż jego członkowie uważali KKK za stowarzyszenie chrześcijańskie), zorganizowane na wzór tajnego stowarzyszenia. Powstała w XIX wieku (po wojnie secesyjnej), reaktywowana w 1915 roku, w szczytowym momencie posiadała ok. 4 mln członków w całych Stanach Zjednoczonych. Począwszy od lat 30. popularność KKK zaczęła jednak gwałtownie spadać i w konsekwencji w 1944 roku organizacja została rozwiązana. Po II wojnie światowej ruch zaczął się odradzać, ale w znacznie bardziej ograniczonej formie. Z powodu dopuszczania się przemocy na tle rasowym i religijnym był zwalczany przez Kongres Stanów Zjednoczonych i władze federalne. Na przełomie XX i XXI wieku składał się z szeregu marginalnych i niezależnie od siebie działających organizacji. Można więc mówić w perspektywie historycznej o co najmniej trzech Ku-Klux-Klanach, niezależnych i nie zachowujących ciągłości swojej historii.Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.

Życiorys[ | edytuj kod]

Dzieciństwo i edukacja[ | edytuj kod]

Urodziła się 13 grudnia 1903 w Norfolk w rodzinie Blake’a i Georgianny (Anny) Ross Baker. Jej ojciec pracował na parowcu, a matka – choć miała nauczycielskie wykształcenie – zajmowała się domem i angażowała się w działalność lokalnego kościoła baptystycznego i jego społeczności. Jej dziadkowie z obu stron byli w młodości niewolnikami. Baker od siódmego roku życia wychowywała się z dwójką rodzeństwa w Littleton, gdzie jej dziadkowie od strony matki wykupili ziemię, którą kiedyś uprawiali jako niewolnicy, i założyli własną farmę. Matka Elli prawdopodobnie zdecydowała się na przeprowadzkę z Norfolk ze względu na nasilającą się przemoc na tle rasowym i zaostrzenie praw Jima Crowa. Baker w dzieciństwie słuchała opowieści dziadków o życiu niewolników, co ukształtowało jej późniejszą postawę aktywistki.

Bayard Rustin (ur. 17 marca 1912, zm. 24 sierpnia 1987) - amerykański działacz ruchu praw obywatelskich, główny organizator Marszu na Waszyngton w 1963 roku. Doradca Martina Luthera Kinga w kwestiach związanych z biernym oporem.James Forman (ur. 4 października 1928 w Chicago, zm. 10 stycznia 2005 w Waszyngtonie), amerykański działacz praw człowieka.

Z początku uczyła się w dwuklasowej szkółce w Littleton, ale w 1918 roku wysłano ją do szkoły z internatem w Raleigh. Jej staranne wykształcenie nie było oczywistością w regionie – niektóre dzieci ze szkółki w Littleton uczęszczały tylko wtedy na lekcje, gdy nie musiały pomagać w polu, a właściciele plantacji, na których pracowali ich rodzice, zniechęcali lub zakazywali nauki. W 1923 roku rozpoczęła studia na Shaw University w Raleigh. Zachowało się kilka jej esejów uniwersyteckich, których tematem było równouprawnienie. Należała do klubu dyskusyjnego oraz angażowała się w działalność uniwersyteckiego oddziału YWCA, dla którego organizowała zbiórki wspierające zagraniczne misje Baptystów. W tym okresie poznała swojego przyszłego męża, T.J. Robertsa.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

Nowy Jork[ | edytuj kod]

W 1927 roku ukończyła Shaw University w Raleigh, po czym wyjechała do kuzynki w Harlemie. Pierwszą wypłatę wysłała rodzicom na pokrycie zaległych rodzinnych podatków. Po I wojnie światowej do Harlemu zjechali czarni literaci, muzycy oraz inni artyści, a na miejscu pojawiły się pierwsze pokaźne przedsiębiorstwa prowadzone przez czarnoskórych właścicieli. W lokalnej społeczności wytworzył się nowy archetyp pewnego siebie, kulturalnego czarnego Amerykanina. Ferment artystyczno-społeczny doprowadził do okresu rozkwitu kultury afroamerykańskiej zwanej renesansem harlemskim. Harlem był kuźnią radykalnych myślicieli, co pozwoliło Baker poszerzyć i uaktualnić wiedzę zdobytą na studiach. Pomimo solidnego wykształcenia, nie było jej łatwo – ze względu na kolor skóry – znaleźć dobrą pracę. Z początku utrzymywała się jako pokojówka, a później jako kelnerka.

Prawa Jima Crowa (ang. Jim Crow laws) – prawa wprowadzane na stopniu lokalnym (hrabstw – counties) lub stanowym, głównie w południowych stanach USA po wojnie secesyjnej (podobne prawa istniały także w stanach nie należących do Konfederacji). Miały one za zadanie ograniczenie praw byłych murzyńskich niewolników oraz pogłębianie separacji między białą a czarną ludnością w tych stanach.Norfolk – miasto we wschodniej części Stanów Zjednoczonych, w stanie Wirginia. Leży nad Zatoką Chesapeake, niedaleko jej połączenia z Atlantykiem. Jeden z głównych portów USA przeładowujący rocznie 47 mln ton towarów, wśród których jednym z podstawowych jest węgiel.

Wielki kryzys położył kres rozwojowi Harlemu. Jego skutki były znacznie bardziej dotkliwe w tej dzielnicy, niż w innych częściach Nowego Jorku, czego rezultatem był rozwój lokalnych ruchów socjalistycznych oraz protesty. Baker pisała dla licznych gazet afroamerykańskich. Dzięki pracy dla „Negro National Press” poznała wydawcę czasopisma George’a Schuylera. Baker wkrótce dołączyła do jego organizacji Young Negroes Cooperative League (YNCL), w której szybko zaczęła pełnić role skarbnika i sekretarza. Celem YNCL było stworzenie lokalnych spółdzielni. Dzięki tej pracy nauczyła się organizacji wydarzeń. Na początku lat 30. należała także do środowiska lokalnego oddziału YWCA, który służył za centrum kultury. Pauli Murray później stwierdziła, że wspierające się kobiety tworzące środowisko YWCA – choć same nie nazwałyby się feministkami – działały w duchu feminizmu. Baker angażowała się również w działania lokalnej biblioteki (Harlem Branch Library) – ważnej instytucji kultury dla lokalnego środowiska intelektualnego. W połowie lat 30. prowadziła w bibliotece program pomocy dla lokalnej społeczności. Rok później opublikowała wraz z Marvel Jackson Cooke artykuł The Bronx Slave Market, który opisywał upokarzające warunki życia ludzi poszukujących pracy w Nowym Jorku. W drugiej połowie lat 30. pracowała jednej z agend rządowych dotyczących opieki społecznej utworzonych w ramach drugiej fali Nowego Ładu.

Segregacja rasowa (oddzielenie) – rodzaj sformalizowanej, zinstytucjonalizowanej dyskryminacji opartej na kryterium rasy, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie jednej rasy od drugiej. Separacja może mieć charakter geograficzny, ale zazwyczaj była stosowana poprzez świadczenie usług za pomocą oddzielnych instytucji, jak szkoły czy transport publiczny.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Praca w Krajowym Stowarzyszeniu na Rzecz Popierania Ludności Kolorowej[ | edytuj kod]

W połowie lat 30. poślubiła T.J. Robertsa (para rozwiodła się w lecie 1958) i dołączyła do Krajowego Stowarzyszenia na Rzecz Popierania Ludności Kolorowej (NAACP). Popularyzując idee NAACP podczas II wojny światowej utrzymywała, że zwycięstwo aliantów będzie jedynie połowiczne, jeśli nie przyniesie ze sobą sprawiedliwości społecznej i ekonomicznej w kraju. Argumentowała, iż nadanie pełnych praw Afroamerykanom wzmocni demokrację. Intensywnie podróżowała po Stanach, angażując lokalne społeczności. Między lutym a początkiem lipca 1942 odbyła 178 wieców i spotkań. Podróżowanie znacznie utrudniały prawa Jima Crowa, które różniły się zależnie od regionu. Dzięki zaangażowaniu prezesa NAACP Waltera Francisa White’a, Thurgooda Marshalla oraz akcji propagandowej Baker liczba członków NAACP podczas wojny wzrosła dziewięciokrotnie.

Krajowe Stowarzyszenie na Rzecz Popierania Ludności Kolorowej (ang. The National Association for the Advancement of Colored People; NAACP) – organizacja założona 12 lutego 1909 roku na bazie Ruchu Niagara. Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W 1943 roku Baker awansowała w strukturach NAACP do roli krajowego dyrektora oddziałów, tym samym została najwyżej postawioną kobietą w hierarchii organizacji. Jej zadaniem była koordynacja pracy centralnego biura z lokalnymi oddziałami. Wykorzystując swoją pozycję, starała się wprowadzić bardziej demokratyczne i inkluzywne rozwiązania do organizacji. Lobbowała za ograniczeniem biurokracji w NAACP i autokratycznej roli White’a oraz za większą autonomią oddziałów. Zorganizowała serię regionalnych konferencji, których celem było rozwinięcie przywództwa lokalnych społeczności. W konferencji, która odbyła się w Atlancie, wzięli udział Edgar D. Nixon i Rosa Parks – dwie kluczowe postaci późniejszych działań ruchu praw obywatelskich. Jej nacisk na rozwój i oddolną pracę oddziałów spotkał się z oporem ze strony władz centralnych.

Wielki kryzys, określany też mianem wielkiej depresji – najprawdopodobniej największy kryzys gospodarczy w XX wieku, który, według większości historyków, miał miejsce w latach 1929-1933 i objął, zgodnie z opinią większości ekspertów, praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

W styczniu 1946 roku adoptowała siostrzenicę Jackie. W tym samym roku, ze względu na rosnący konflikt między Baker a White’em dotyczący odmiennych wizji prowadzenia organizacji, zrezygnowała ze swojej funkcji. Zaangażowała się natomiast w prace nowojorskiego oddziału NAACP, wspierając poprawę edukacji czarnoskórych dzieci, a w 1952 roku została wybrana jego przewodniczącą. Jednym z jej działań na rzecz równych praw do edukacji był wspólny protest ponad pięciuset rodziców, łączący walkę o prawa Afroamerykanów z walką o prawa Portorykańczyków, który odbył się 26 września 1957. Jej działania dotyczyły nie tylko segregacji w szkołach, ale wpisały się także w początki walk o prawa rodziców do decydowania o edukacji dzieci. Jako przewodnicząca nowojorskiego oddziału NAACP prowadziła także kampanię przeciwko brutalności policji (w szczególności wobec czarnych Amerykanów). Choć jej stosunek do amerykańskiej partii komunistycznej był ambiwalentny, była przez całe lata 50. pod nadzorem Federalnego Biura Śledczego jako potencjalna działaczka wywrotowa.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Atlanta – stolica i jednocześnie najbardziej zaludnione miasto amerykańskiego stanu Georgia, z populacją liczącą ok. 420 tysięcy mieszkańców (2010). Atlanta stanowi kulturalne i ekonomiczne centrum obszaru metropolitalnego Atlanta, zamieszkiwanego przez ponad 5 milionów osób, a także najważniejszy komponent rozrastającego się megapolis, znanego jako Piedmont Atlantic Megaregion.

Gdy w grudniu 1955 rozpoczął się bojkot autobusów w Montgomery, zaczęła szukać sposobów na wsparcie nowej formy protestu. W rezultacie – wraz ze Stanleyem Levisonem i Bayardem Rustinem – założyła organizację In Friendship, której celem było zdobycie funduszy dla wsparcia ruchu praw obywatelskich działającego na południu Stanów. Jej szybka reakcja na te wydarzenia wynikała z jej znajomości z lokalnymi liderami działań: Rosą Parks i Edgarem D. Nixonem. Jedną z udanych kwest, które przeprowadziło In Friendship, był koncert w pierwszą rocznicę bojkotu autobusów. W wydarzeniu wzięli udział m.in. Coretta Scott King, Harry Belafonte i Duke Ellington. Baker dbała o to, by zebrane fundusze wspomogły różne ośrodki działalności na południu, nie tylko nagłaśniane w mediach Montgomery. In Friendship zakończyło działalność po trzech latach, gdy większe organizacje zaczęły angażować się w pomoc dla regionu.

Partia Demokratyczna (ang. Democratic Party) – jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Republikańskiej. Powstała w wyniku podziału Partii Demokratyczno-Republikańskiej około 1828 roku. Jest najstarszą funkcjonującą partią polityczną na świecie.Mauzoleum Lincolna w Waszyngtonie, Pomnik Lincolna, Memoriał Lincolna (ang. Lincoln Memorial) – pomnik upamiętniający szesnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych Abrahama Lincolna znajdujący się w parku National Mall w Waszyngtonie, będący budynkiem przypominającym wyglądem klasyczną grecką świątynie taką jak choćby Partenon, zbudowany na planie prostokąta otoczony 38 kolumnami doryckimi z białego marmuru Colorado. Każda z nich ma wysokość 13,4 m i średnicę 2,3 m. Dwie z nich stoją przy wejściu , a pozostałych 36 symbolizuje 36 stanów tworzących Unię w momencie śmierci Abrahama Lincolna. Nad nimi na parapecie wyrzeźbiono 48 festonów, które symbolizują 48 stanów Unii w chwili otwarcia mauzoleum. Kolumnada ma 57 m długości 36 m szerokości.

Konferencja Przywódców Chrześcijańskich Południa[ | edytuj kod]

W styczniu 1957 wraz z Bayardem Rustinem reprezentowała In Friendship na Południu, pomagając w organizacji spotkania założycielskiego Konferencji Przywódców Chrześcijańskich Południa (SCLC), której celem było poszerzenie pola działań zainicjowanych w Montgomery na całe Południe. Wraz z Rustinem stworzyła agendę spotkania założycielskiego, które odbyło się 10 stycznia 1957. W trakcie ustaleń dotyczących działalności nowo powstałej Koalicji w Montgomery zostały przeprowadzone ataki bombowe wymierzone w liderów nowej organizacji. Choć Baker miała wątpliwości co do sposobu prowadzenia działań przez Martina Luthera Kinga, wsparła Konferencję jako doświadczona organizatorka z rozległą siecią kontaktów. Baker szanowała Kinga pomimo tego, że opierał rozwój organizacji na mocy własnej charyzmy, a Baker skupiała się na budowaniu masowych ruchów oddolnych, które w jej mniemaniu miały bardziej długotrwały efekt.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i jest powszechnie uważany za kulturalną stolicę świata.Edward Kennedy „Duke” Ellington (ur. 29 kwietnia 1899 w Waszyngtonie, zm. 24 maja 1974 w Nowym Jorku) – amerykański pianista, bandlider, kompozytor i aranżer jazzowy, wybitna postać w muzyce Stanów Zjednoczonych.

Pierwszym politycznym wydarzeniem, które przygotowała Konferencja, była pielgrzymka o wolność, która odbyła się 17 maja 1957 w Mauzoleum Abrahama Lincolna. Za jej organizację odpowiedzialni byli Baker i Rustin. Jedną z kluczowych zasług Baker było łagodzenie podziałów wewnątrz ruchu praw obywatelskich. W pielgrzymce uczestniczyło między 25 a 30 tys. ludzi, a jej owocem była zgoda prezydenta Dwighta Eisenhowera na spotkanie z przywódcami ruchu praw obywatelskich. Kolejnym wydarzeniem zaplanowanym przez przywódców Konferencji było Crusade for Citizenship, którego celem była mobilizacja Afroamerykanów do głosowania. Choć pomysł został szybko skonkretyzowany, a idea rozpropagowana, brakowało osoby, która potrafiłaby go zrealizować. Na skutek opóźnień poproszono Baker o przejęcie steru. Choć King z początku oponował, w końcu zatrudniono ją tymczasowo na stanowisku dyrektora wykonawczego. Tym samym Baker została pierwszym pracownikiem SCLC. Choć po przeprowadzce z Nowego Jorku do Atlanty nie zapewniono jej nawet miejsca do pracy, Baker udało się w krótkim czasie zorganizować w ramach Crusade skoordynowane wydarzenia w dwudziestu jeden miastach.

Bojkot autobusów w Montgomery – kampania protestacyjna przeciwko segregacji rasowej w autobusach komunikacji miejskiej, przeprowadzona w Montgomery, w stanie Alabama od 5 grudnia 1955 do 20 grudnia 1956 roku. Coretta Scott King (ur. 27 kwietnia 1927 w Marion w stanie Alabama, zm. 30 stycznia 2006 w Atlancie) – amerykańska działaczka ruchu praw obywatelskich, wdowa po Martinie Lutherze Kingu.

Pomimo rezultatów, które przynosiła jej praca, wkład Baker w Konferencję był systematycznie umniejszany: walka o równe prawa dla Afroamerykanów nie szła w parze z walką o równouprawnienie kobiet. Pomimo frustracji, Baker pomogła znaleźć nowego kandydata na swoje stanowisko. Tymczasem Konferencja nadal polegała na Baker: gdy we wrześniu 1958 King został dźgnięty nożem, Ella przejęła jego obowiązki, takie jak przemowy na wiecach i prowadzenie korespondencji podczas jego długiej rekonwalescencji. Jednocześnie nadal wspierała lokalne inicjatywy, takie jak działania Ruby i Freda Shuttlesworth w Birmingham, których dom był wielokrotnie celem brutalnych ataków, czy akcję mającą na celu zachęcić więcej Afroamerykanów do rejestracji w wyborach, pomimo oporu lokalnej, białej administracji, która w większości przypadków znajdywała pretekst, by nie rejestrować potencjalnych czarnych wyborców.

New Deal (z ang. nowy ład) – program reform ekonomiczno-społecznych wprowadzonych w Stanach Zjednoczonych przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta w latach 1933-1939, którego celem było przeciwdziałanie skutkom wielkiego kryzysu lat 1929–1933.Konferencja Przywódców Chrześcijańskich Południa (ang. Southern Christian Leadership Conference; SCLC) – amerykańska organizacja społeczna, walcząca o prawa obywatelskie Afroamerykanów i desegregację rasową. Jej założycielem był Martin Luther King.

W 1960 roku opuściła SCLC. Na jej decyzji zaważyło skupienie się organizacji na kulcie jednostki Kinga, a nie na wspieraniu i rozwijaniu oddolnych inicjatyw. Baker wierzyła, że głównym problemem czarnych Amerykanów była bierność, która wynikała z oczekiwania na zmianę, która przyjdzie z zewnątrz.

Rosa Louise Parks, z d. McCauley (ur. 4 lutego 1913 w Tuskegee, zm. 24 października 2005 w Detroit) – amerykańska działaczka na rzecz praw człowieka, Afroamerykanka, symbol walki z segregacją rasową.SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.

Pokojowy Komitet Koordynacyjny Studentów[ | edytuj kod]

16 kwietnia 1960 zorganizowała na Shaw University w Raleigh weekendową konferencję dla studentów, którzy zaczęli tego roku protestować z własnej inicjatywy, wybierając sit-ins jako nową formę konfrontacji. Celem wydarzenia było wsparcie i sieciowanie młodych działaczy, by wzmocnić i zachęcić nową generację do aktywności. Obawiała się, że starsze i bardziej konserwatywne organizacje, takie jak Kongres Równości Rasowej (CORE), będą chciały utemperować działalność młodych. Konferencja, na którą przybyło dwustu studentów, była jednym z najistotniejszych wydarzeń ruchu praw obywatelskich: podczas weekendu założony został bowiem Pokojowy Komitet Koordynacyjny Studentów (SNCC). James Forman – jeden z działaczy SNCC – później stwierdził, że organizacja nie powstałaby, gdyby nie Baker. Ella przeniosła się do Atlanty, gdzie zaangażowała się w organizację działań i struktur SNCC, wspierając aktywizm młodych studentów swoim wieloletnim doświadczeniem. Wraz z Jane Stembridge zbudowała od podstaw SNCC. Przez pierwsze sześć lat działalności organizacji Baker działała w roli mentorki nowego pokolenia aktywistów i wzoru postępowego aktywizmu dla młodych kobiet. Odegrała także kluczową rolę w odrzuceniu przez SNCC mieszczańskiego konserwatyzmu SCLC, dzięki czemu organizacja otworzyła się na marginalizowane wcześniej grupy ubogich Afroamerykanów. Pierwszą ogólnokrajową akcją, w którą włączyło się SNCC, były zainicjowane przez CORE rajdy wolności: wspólne jazdy białych i czarnych studentów autobusami z Waszyngtonu na Południe. Gdy działacze CORE pod wpływem narastającej przemocy m.in. ze strony Ku Klux Klanu zaczęli się wycofywać, SNCC kontynuowało akcję za pobitych działaczy. Gdy aktywizm SNCC zaczął zagrażać życiu młodych działaczy, Baker angażowała się w minimalizowanie zagrożeń.

Harlem – dzielnica Nowego Jorku, zajmuje większość północnej części gminy Manhattan. Jej populacja w większości składa się z Afroamerykanów.Afroamerykanie (ang. African Americans, również Afro-Americans, Black Americans) – czarnoskórzy Amerykanie pochodzenia subsaharyjskiego. W głównej mierze są potomkami sprowadzanych od XVII do XIX wieku jako niewolnicza siła robocza Afrykanów, niektórzy wywodzą się z późniejszej imigracji z krajów Afryki oraz Karaibów i Ameryki Łacińskiej (gł. z Jamajki, Haiti i Dominikany).

Jedną najważniejszych akcji przeprowadzonych przez SNCC było Freedom Summer: akcja wspierająca prawo do uczestnictwa czarnych w wyborach w Missisipi. Baker prowadziła wstępne spotkanie organizacyjne oraz zajęła się logistyką wydarzenia, w którym obok czarnych działaczy wzięli udział także biali studenci z Północy.

Martin Luther King, Jr. (ur. 15 stycznia 1929 w Atlancie, zm. 4 kwietnia 1968 w Memphis) – pastor baptystyczny, działacz na rzecz równouprawnienia, zniesienia dyskryminacji rasowej, laureat pokojowej Nagrody Nobla z roku 1964, Człowiek Roku 1963 według magazynu „Time”. Zamordowany 4 kwietnia 1968 roku przez przeciwników równouprawnienia Afroamerykanów.Baptyzm – nurt chrześcijaństwa należący do protestantyzmu, akcentujący indywidualizm w relacji do Boga i nadrzędną rolę Pisma Świętego. Zbawienie nie jest według baptystów osiągalne na podstawie uczynków, lecz jedynie łaską Boga przez osobistą wiarę w zbawcze dzieło odkupienia z grzechu poprzez ofiarę Jezusa Chrystusa. Baptyści udzielają chrztu wyłącznie tym, którzy świadomie wyrażają żal za grzechy i wyznają wiarę w Chrystusa. Akcentują autonomię poszczególnych zborów, są też zwolennikami rozdziału kościoła i państwa. Większość baptystów reprezentuje ewangelikalne chrześcijaństwo, choć istnieją także nieliczne wyznania baptystyczne przynależące do liberalnego nurtu protestantyzmu.

Poza pracą dla SNCC w pierwszej połowie lat 60. Baker działała także na rzecz Southern Conference Education Fund. Organizacja kontynuowała zbieranie funduszy dla lokalnych działaczy, które zapoczątkowało In Friendship, oraz angażowała się w zacieśnianie więzów w społeczności, które zostały osłabione przez polowania na działaczy komunistycznych.

Pauli Murray (ur. 20 listopada 1910, zm. 1 lipca 1985 w Pittsburghu) – amerykańska duchowna, działaczka społeczna i poetka. Pierwsza kobieta-duchowna Kościoła Episkopalnego. Thurgood Marshall (ur. 2 lipca 1908 w Baltimore, zm. 24 stycznia 1993) - amerykański prawnik. Pierwszy czarnoskóry sędzia w Sądzie Najwyższym USA (1967-1991).

Gdy w kwietniu 1964 powstała partia polityczna Mississippi Freedom Democratic Party jako alternatywa dla czarnych wobec Partii Demokratycznej, Baker poprowadziła logistykę przedsięwzięcia. Nowa partia powstała w reakcji na wykluczanie Afroamerykanów w Missisipi z wieców Partii Demokratycznej. Baker została kierowniczką waszyngtońskiego biura partii, gdzie miała wpływ na jej strategię krajową. Jej działalność w SNCC i w partii spotkała się z ostrym atakiem ze strony konserwatywnych dziennikarzy z „New York Herald Tribune”. W drugiej połowie lat 60. jej więzy z radykalizującą się pod wpływem Stokely Carmichaela SNCC zaczęły się rozluźniać, choć Baker nadal była ceniona w strukturach. Pomimo rosnących różnic Carmichael i Baker nadał szanowali swoją działalność.

Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.Imperializm (łac. imperialis – "imperium", "władza") – polityka państw o statusie lub aspiracjach mocarstwowych, zmierzająca do rozszerzenia ich wpływów politycznych, militarnych, gospodarczych i kulturalnych na obszary do nich nienależące. Jest to również okres historyczny zapoczątkowany w ostatniej ćwierci XIX wieku, odznaczający się światową dominacją kilku wielkich mocarstw. W myśli marksistowskiej, to najwyższe stadium rozwoju kapitalistycznej formacji społeczno-ekonomicznej.

Lata 70. i 80.[ | edytuj kod]

W latach 70. angażowała się w krytykę lokalnych represji politycznych oraz wojny, imperializmu i kolonializmu za granicą. Choć jej podupadające zdrowie nie pozwalało jej na intensywny aktywizm, wsparła m.in. protest wobec prześladowań Angeli Davis, którą FBI wpisało na listę dziesięciu najbardziej poszukiwanych osób.

Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.Federal Bureau of Investigation, FBI (pl. Federalne Biuro Śledcze) – amerykańska agencja państwowa zajmująca się przestępstwami wykraczającymi poza granice danego stanu. Stanowi też część systemu bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych.

Zmarła 13 grudnia 1986 w Nowym Jorku.

Upamiętnienie[ | edytuj kod]

Po śmierci została obwołana matką chrzestną SNCC i SCLC. Byli działacze SNCC nazwali ją bohaterką ruchu praw obywatelskich, która poświęciła swoje życie wprowadzaniu zmian społecznych. Jej imieniem nazwano Ella Baker Center for Human Rights – organizację wspierającą lokalne społeczności. W 1994 roku została uhonorowana włączeniem do National Women’s Hall of Fame.

Ruch praw obywatelskich (ew. ruch na rzecz praw obywatelskich) – ruch społeczny aktywny w latach 50. i 60. XX w., dążący metodami pokojowymi do zniesienia segregacji rasowej w Stanach Zjednoczonych.Dwight David Eisenhower, ps. Ike (ur. 14 października 1890 w Denison, zm. 28 marca 1969 w Waszyngtonie) – amerykański dowódca wojskowy, generał armii United States Army, uczestnik II wojny światowej, Naczelny Dowódca Alianckich Ekspedycyjnych Sił Zbrojnych (1943–1945), polityk, 34. prezydent Stanów Zjednoczonych (1953–1961).

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Ransby 2003 ↓, s. 14.
  2. Ransby 2003 ↓, s. 15.
  3. Moye 2013 ↓, s. 9.
  4. Ransby 2003 ↓, s. 29.
  5. Bryson 2015 ↓, s. 266.
  6. Ransby 2003 ↓, s. 32–33.
  7. Moye 2013 ↓, s. 24.
  8. Moye 2013 ↓, s. 25–26.
  9. Bryson 2015 ↓, s. 268.
  10. Moye 2013 ↓, s. 30.
  11. Moye 2013 ↓, s. 31.
  12. Moye 2013 ↓, s. 32.
  13. Moye 2013 ↓, s. 33.
  14. Britannica 2020 ↓.
  15. Moye 2013 ↓, s. 36.
  16. Moye 2013 ↓, s. 37.
  17. Moye 2013 ↓, s. 39.
  18. Ransby 2003 ↓, s. 195.
  19. Moye 2013 ↓, s. 50.
  20. Moye 2013 ↓, s. 51.
  21. Moye 2013 ↓, s. 52.
  22. Moye 2013 ↓, s. 50–51.
  23. Ransby 2003 ↓, s. 137.
  24. Ransby 2003 ↓, s. 138.
  25. Ransby 2003 ↓, s. 140.
  26. Ransby 2003 ↓, s. 142.
  27. Ransby 2003 ↓, s. 145.
  28. Ransby 2003 ↓, s. 144.
  29. Ransby 2003 ↓, s. 149.
  30. Ransby 2003 ↓, s. 154–155.
  31. Ransby 2003 ↓, s. 156.
  32. Ransby 2003 ↓, s. 162.
  33. Ransby 2003 ↓, s. 167.
  34. Ransby 2003 ↓, s. 168.
  35. Ransby 2003 ↓, s. 170.
  36. Ransby 2003 ↓, s. 172.
  37. Ransby 2003 ↓, s. 174.
  38. Ransby 2003 ↓, s. 176.
  39. Ransby 2003 ↓, s. 177.
  40. Ransby 2003 ↓, s. 178–179.
  41. Ransby 2003 ↓, s. 180.
  42. Ransby 2003 ↓, s. 181.
  43. Ransby 2003 ↓, s. 184–185.
  44. Ransby 2003 ↓, s. 186–187.
  45. Ransby 2003 ↓, s. 221.
  46. Ransby 2003 ↓, s. 229.
  47. Ransby 2003 ↓, s. 189.
  48. Ransby 2003 ↓, s. 188.
  49. Bryson 2015 ↓, s. 274.
  50. Bryson 2015 ↓, s. 275.
  51. Ransby 2003 ↓, s. 248.
  52. Ransby 2003 ↓, s. 256–258.
  53. Ransby 2003 ↓, s. 259.
  54. Bryson 2015 ↓, s. 276–277.
  55. Ransby 2003 ↓, s. 293.
  56. Ransby 2003 ↓, s. 321–325.
  57. Ransby 2003 ↓, s. 286.
  58. Ransby 2003 ↓, s. 331.
  59. Ransby 2003 ↓, s. 343–344.
  60. Ransby 2003 ↓, s. 346.
  61. Ransby 2003 ↓, s. 350.
  62. Ransby 2003 ↓, s. 352.
  63. Ransby 2003 ↓, s. 10.
  64. James 2013 ↓.
  65. About Us, Ella Baker Center [dostęp 2020-06-07] (ang.).
  66. Baker, Ella, National Women’s Hall of Fame [dostęp 2020-06-07] (ang.).

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Heather Bryson: Ella Josephine Baker. W: North Carolina Women: Their Lives and Times. Michele Gillespie, Sally G. McMillen (red.). T. 2. University of Georgia Press, 2015. ISBN 978-0-8203-4756-1.
  • Ella Baker. Encyclopædia Britannica, 2020-04-02. [dostęp 2020-06-04].
  • Disappearing Race Women and Civil Rights Radicals. W: Joy James: Transcending the Talented Tenth: Black Leaders and American Intellectuals. Routledge, 2013. ISBN 978-0415917636.
  • J. Todd Moye: Ella Baker: Community Organizer of the Civil Rights Movement. Rowman & Littlefield, 2013. ISBN 978-1-4422-1567-2.
  • Barbara Ransby: Ella Baker and the Black Freedom Movement: A Radical Democratic Vision. University of North Carolina Press, 2003. ISBN 0-8078-5616-9.
  • Socjalizm (łac. societas – wspólnota) – wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze). Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest (częściowe lub całkowite) odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku, ograniczenie własności prywatnej oraz promowanie idei sprawiedliwości społecznej. W latach 1917-1991 wielokrotnie nadużywano terminu, stosując go w określeniu do państw rządzonych przez partie komunistyczne. W państwach rządzonych przez partie komunistyczne (tzw. państwa socjalistyczne) socjalizm był systemem, w którym środki produkcji były uspołecznione, a gospodarka według ideologii marksistowskiej miała być nastawiona na sprawiedliwy podział dóbr, a nie na zysk właścicieli kapitału. Socjalizm w tym systemie miał być drogą do komunizmu, który w praktyce nigdy nie został zrealizowany jako społeczeństwo bezklasowe.George Samuel Schuyler (ur. 25 lutego 1895, zm. 31 sierpnia 1977) - amerykański pisarz i dziennikarz, zasłynął satyrą Black No More.




    Reklama