Eksploatacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Eksploatacja – pojęcie interdyscyplinarne, które może być różnie pojmowane, np. w inżynierii to użytkowanie (wraz z naprawami, konserwacją itp.) maszyn, urządzeń lub różnych innych systemów technicznych, w ekonomii – to wykorzystywanie złóż mineralnych, np. węgla, lub sposób gospodarowania środkami trwałymi w przedsiębiorstwie, w polityce – to wykorzystywanie siły roboczej i wyzysk klasowy

Użytkowanie (łac. ususfructus) – jedno z ograniczonych praw rzeczowych, znane polskiemu prawu cywilnemu, wyrażające się w obciążeniu rzeczy prawem do jej używania i pobierania jej pożytków.Organizacja (od gr. organon, łac. organum – wyspecjalizowana część pełniąca jakąś funkcję w całości) – wieloznaczne i interdyscyplinarne pojęcie z zakresu nauk o zarządzaniu, socjologii, psychologii.

Słowo najczęściej dotyczy obiektów i systemów technicznych jednak zjawisko jest powszechne i każdy proces eksploatacji jest częścią eksploatacji środowiska. W szczególności do eksploatacji są przyjmowane obiekty naturalne (rzeki, złoża itp.), która kończy się wraz z zaniechaniem tego.

Opis[ | edytuj kod]

Najważniejszym wskaźnikiem jakości eksploatacji jest ekonomia eksploatacji, która wynika z jej jakości, czyli poziomu wykorzystywania potencjału eksploatacyjnego zawartego w obiekcie i systemie – zaprojektowanego przez jego konstruktorów. Potencjał ten wykorzystywany jest w trakcie użytkowania, gdzie ważne jest obsługiwanie operatorskie (przestrzeganie instrukcji obsługi itp.). Ważne są tu więc działania organizacyjne, techniczne, ekonomiczne i społeczne. Mogą one być podejmowane intuicyjnie, i wtedy zależą od przypadkowej wiedzy eksploatatora oraz profesjonalne, zgodne z nauką o eksploatacji.

Eksploatyka (teoria eksploatacji) – nauka o eksploatacji urządzeń technicznych oraz o zjawiskach wspólnych dla wszystkich systemów eksploatacji. Znajomość teorii eksploatacji zapewnia prawidłowe postępowanie z eksploatowanymi obiektami (systemami) w każdej sytuacji, a przede wszystkim umiejętność uzasadnienia tego. Znajomość eksploatyki jest przydatna także poza systemami technicznymi.Zarządzanie należy do nauk ekonomicznych. Od początku XX wieku, odkąd zarządzanie próbowano oprzeć na naukowych podstawach, aż do lat 60. XX wieku zarządzanie pojmowane było jako działanie kierownicze, obejmujące następujące sekwencje postępowania: Planowanie, Organizowanie, Decydowanie, Motywowanie i Kontrolowanie, nazywane klasycznymi funkcjami zarządzania. Klasyczne funkcje zarządzania wyróżnił pierwszy "klasyk" zarządzania Henri Fayol. Jednakże paradygmat zarządzania zmienił się od tego czasu radykalnie, więc warto powrócić do starszej, bardziej ogólnej definicji: zarządzanie to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów.

Aby utrzymywać potencjał eksploatacyjny przez okres życia obiektu/systemu oraz zapewnić jego bezpieczne i ekonomiczne użytkowanie konieczne jest obsługiwanie pozoperacyjne (techniczne, utrzymaniowe), potocznie nazywane utrzymaniem. Utrzymywanie obiektu w stanie odpowiedniości, albo przynajmniej zdatności jest celem obsługiwania operatorskiego (przestrzeganie instrukcji) oraz pozaoperacyjnego (wykonywanie zalecanych obsług okresowych lub wypadających na podstawie oceny stanu).

Inżynieria – działalność polegająca na projektowaniu, konstrukcji, modyfikacji i utrzymaniu efektywnych kosztowo rozwiązań dla praktycznych problemów, z wykorzystaniem wiedzy naukowej oraz technicznej. Działalność ta wymaga rozwiązywania problemów różnej natury oraz skali. Bardziej ogólnie, inżynieria zajmuje się też rozwojem technologii.Technika (z gr. technē (τέχνη) – sztuka, rzemiosło, kunszt, umiejętność) – dziedzina działalności, polegająca na wytwarzaniu zjawisk i przedmiotów niewystępujących naturalnie w przyrodzie. Słowo technika oznacza też same urządzenia techniczne. Pojęcie techniki jest często mylone z technologią, czyli wiedzą o wytwarzaniu, z użyciem środków technicznych lub przy ich wykorzystaniu.

Zjawiska eksploatacyjne są elementem każdego działania, a każde działanie jest elementem eksploatacji środowiska. Brak wiedzy eksploatacyjnej, powoduje negatywne skutki gospodarcze. Mimo to z powodu braku kompetencji eksploatacyjnych temat ten nie jest przedmiotem szczególnego zainteresowania działaczy gospodarczych, którzy nie poszukują świadomie ludzi o dużych kompetencjach eksploatacyjnych.

Sprawna eksploatacja urządzeń wymaga od użytkowników stosowania się do pewnych zasad, które mają najczęściej przeznaczenie: dyrektywne, postulatywne i kryterialne. Zasadami i zjawiskami eksploatacyjnymi zajmuje się nauka o eksploatacji zwana eksploatyką oraz towarzystwa eksploatacyjne (obsługiwania). Inżynieria eksploatacji jest jednym z najtrudniejszych działów, gdyż wymaga wiedzy z bardzo szerokiego spektrum. Kompetencje eksploatacyjne są szczególnie ważne w procesie koncypowania i konstruowania obiektów, gdy tworzy się ich własności eksploatacyjne na całe życie, które tylko częściowo można poprawić w procesach innowacyjnych.

W obcych językach nie ma prostego odpowiednika polskiego słowa eksploatacja. Używa się słów takich jak maintenance (fr. main=ręka; tenance=trzymanie), Instandhaltug (niem. In=w; Stand=stan; Haltung=trzymanie) odnoszących się do obsługiwania, które jest postrzegane jako najważniejsze w procesach eksploatowania. Używane jest także słowo terotechnology [terotechnika], które oznacza na ogół „technikę prawidłowej eksploatacji”. Słowo maintenance jest tłumaczone jako obsługiwanie (np. polskie normy) oraz utrzymanie (np. przepisy kolejowe). Polskie znaczenie słowa eksploatacja, które obejmuje całość zjawisk pozwala na odpowiednie opisywanie ich i właściwe organizowanie procesów. Stąd też dążenie do unifikacji systemów wiedzy eksploatacyjnej.

Najczęściej popełniane błędy (wynikające ze złych tłumaczeń z języków, gdzie nie ma prostych odpowiedniości):

  • eksploatacja i utrzymanie (sugeruje, że eksploatacja to użytkowanie) jest to związane z dosłownym tłumaczeniem z języków, w których słowo exploitation ma ograniczone znaczenie – np. „operation and maintenance”
  • utrzymanie zamiast obsługiwanie pozaoperacyjne, techniczne (sugeruje, że w czasie użytkowania i obsługiwania operatorskiego nic się nie robi w sprawie utrzymywania potencjału obiektu)
  • w słownikach często rozróżnia się kilka znaczeń słowa eksploatacja, podczas gdy chodzi o to samo zjawisko w różnych okolicznościach (o różnym udziale obsługiwania pozaoperacyjnego w procesie)
  • W procesie eksploatacji wyodrębnia się 4 podstawowe rodzaje działań:

  • użytkowanie
  • obsługiwanie (operatorskie, operacyjne, techniczne, pozaoperacyjne)
  • zasilanie
  • zarządzanie (można je uznać za eksploatację systemów zarządzania)


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Reklama