Eksperymentalna analiza zachowania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Eksperymentalna analiza zachowaniaparadygmat badawczy stworzony przez B. Skinnera.

Behawioryzm (ang. behavior lub behaviour - zachowanie) - kierunek psychologiczny, który rozwinął się w XX wieku, przede wszystkim w USA.Kara – bodźce wywołujące ból lub inne nieprzyjemne odczucia mające w efekcie spowodować to, że karana jednostka dostosuje się do wymogów i zależnie od sytuacji przestanie wykonywać lub znacznie ograniczy społecznie niepożądane czynności albo będzie wykonywać czynności pożądane.

Paradygmat ten wywodzi się z szerszej orientacji badawczej jaką jest behawioryzm.

Celem eksperymentalnej analizy zachowania jest określenie uniwersalnych praw, jakie rządzą zachowaniem ludzi i zwierząt (ang. behavior). Prawa te określa się z uwzględnieniem dwóch czynników – biologicznego i temporalnego.

Prawa te opisywane są poprzez szereg pojęć, do których należą m.in.: wzmocnienie (wzmocnienie pozytywne lub wzmocnienie negatywne), kara, generalizacja bodźca, bodziec dyskryminacyjny, reakcja sprawcza.

Wzmocnienie, wzmocnienie pozytywne, wzmocnienie dodatnie to sytuacja (np. wyjście z klatki) lub bodziec pojawiający się w odruchu warunkowym klasycznym po bodźcu warunkowym, a w odruchu instrumentalnym po wymaganej w eksperymencie reakcji organizmu. Efektem wzmocnienia pozytywnego jest powstanie i podtrzymanie wyuczonej reakcji w odpowiedzi na bodźce warunkowe, rzadziej jej intensyfikacja (w fizjologicznym zakresie).Zachowanie (ang. behavior) człowieka lub zwierzęcia – skoordynowane postępowanie w odniesieniu do określonego otoczenia w określonym czasie, na który składają się wykonywane za pomocą grup mięśni reakcje ruchowe na bodźce z otoczenia.

W oparciu o odkrycia eksperymentalnej analizy zachowania stworzono nową technikę diagnostyczną tzw. stosowana analiza behawioralna.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • psychologia eksperymentalna
  • psychoterapia behawioralna
  • Wilhelm Wundt
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Przemysław Bąbel, Monika Suchowierska, Paweł Ostaszewski: Analiza Zachowania od A do Z. W: serwis internetowy (prezentacja książki o tym samym tytule) [on-line]. 21 lipca 2010. [dostęp 2017-12-02].
  • Przemysław Bąbel, Monika Suchowierska, Paweł Ostaszewski: Analiza zachowania. Vademecum. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2016. ISBN 978-83-7489-657-3.
  • Warunkowanie instrumentalne zwane także warunkowaniem sprawczym. Jest to forma uczenia się, która polega na modyfikowaniu frekwencji pojawiania się jakiegoś zachowania poprzez jego nagradzanie lub karanie. Pierwszymi badaczami warunkowania instrumentalnego byli Jerzy Konorski oraz Stefan Miller, lecz najbardziej znanymi badaczami byli B. F. Skinner, Edward Thorndike, Edward Tolman.Psychoterapia behawioralna została opracowana w oparciu o prawa uczenia się, zwłaszcza zasady warunkowania. Wywodzi się z behawioryzmu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Paradygmat − w rozumieniu wprowadzonym przez filozofa Thomasa Kuhna w książce Struktura rewolucji naukowych (The Structure of Scientific Revolutions) opublikowanej w 1962 roku – to zbiór pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki. Teorii i pojęć tworzących paradygmat raczej się nie kwestionuje, przynajmniej do czasu kiedy paradygmat jest twórczy poznawczo - tzn. za jego pomocą można tworzyć teorie szczegółowe zgodne z danymi doświadczalnymi (historycznymi), którymi zajmuje się dana nauka.
    Stosowana analiza zachowania (SAZ) (ang. applied behavior analysis, ABA) – dyscyplina naukowa, jedna z trzech składowych analizy zachowania, którego zadaniem jest tworzenie na podstawie praw zachowania, wypracowanych przez eksperymentalną analizę zachowania, procedur służących do kształtowania i modyfikowania istotnych społecznie zachowań. Dodatkowym i równie istotnym zadaniem SAZ jest weryfikowanie skuteczności tychże procedur za pomocą jednopodmiotowych schematów eksperymentalnych. Stosowana analiza zachowania spełnia trzy podstawowe cele: rozwijanie zachowań pożądanych (zwiększanie częstotliwości zachowań już istniejących oraz kształtowanie lub wyzwalanie nowych zachowań), redukowanie zachowań trudnych (zmniejszanie ich częstotliwości lub, jeśli to możliwe, całkowite ich eliminowanie) oraz utrzymywanie i generalizacja efektów interwencji.
    Generalizacja bodźca (łac. generalis - powszechny, ogólny) - zjawisko polegające na tym, że reakcja uwarunkowana na bodziec eksperymentalny przejawia się również w stosunku do wielu innych bodźców obecnych w otoczeniu eksperymentalnym (z których eksperymentator może sobie nawet nie zdawać sprawy, natomiast zwierzę je zauważa). Przeciwdziałając temu zjawisku, o ile zachodzi taka potrzeba, eksperymentator przeprowadza warunkowanie różnicujące do chwili gdy ma pewność, ze oczekiwana reakcja zachodzi tylko i wyłącznie na bodziec właściwy. Brak warunkowania różnicującego prowadzi do paradoksalnych zachowań opisanych jako zależność magiczna.
    Wzmocnienie pozytywne - każdy efekt będący wynikiem reakcji (zachowania) organizmu, który powoduje że dana reakcja (zachowanie) będzie występować w przyszłości częściej niż do tej pory.
    Burrhus Frederic Skinner (ur. 20 marca 1904 w Susquehanna w stanie Pensylwania, zm. 18 sierpnia 1990) – amerykański psycholog, jeden z twórców i najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu, rozwijał teorię warunkowania instrumentalnego.
    Bodziec dyskryminacyjny zwany też bodźcem różnicującym to pojęcie z zakresu teorii warunkowania. Jego zastosowanie wynika stąd, że ze zwierzęciem trudno się porozumieć i np. wyjaśnić mu zasady oczekiwanego zachowania. Eksperymentatorowi zdaje się, że pies podczas warunkowania reaguje na światło (zaangażowane ośrodki wzrokowe) a on słyszy dźwięk klawisza (zaangażowane ośrodki słuchowe) włączającego to światło. Stąd reaguje tak samo na światło czerwone, zielone itd. Nawet jeśli nie ma dodatkowych, niezauważonych przez eksperymentatora bodźców, to psu może być obojętne jakiego koloru jest światło (psy nie widzą niektórych kolorów) i w którym miejscu się zapala. Takie zjawisko nazywamy generalizacją bodźca. Eksperymentator chcąc mieć pewność że zwierzę reaguje na ten i tylko ten bodziec np. światło koloru czerwonego musi go zróżnicować. W tym celu wzmacnia np. pokarmem tylko pożądaną reakcję i tylko na określony kolor światła, pozostałe kolory nie wzmacniane stają się bodźcami hamującymi (negatywnymi), na które reakcja odruchowa wygasa.

    Reklama