Dzogczen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dzogczen (wymowa przyjęła się z brzmienia angielskiego dzogchen, a po tybetańsku brzmi dzokcien, རྫོགས་ཆེན་, Wylie: rdzogs chen, ZWPY Zogqên) – kompleksowy system nauk i praktyk dla fundamentalnego stanu, zwanego po tybetańsku rigpą (Wylie: rig pa), traktowany jako „wielki szczyt” ścieżek do „Doskonałego Oświecenia” występujących w tradycji ningma buddyzmu tybetańskiego i przed-buddyjskiej religii bön. „Dzogczen nie winno rozpatrywać się jako religię, i by pytać kogokolwiek by uwierzył w cokolwiek. Wręcz przeciwnie, to nakierowuje, by każdy indywidualnie widział siebie i rozpoznał swój rzeczywisty stan”.

Chan (chin. 禪 pinyin: chán; sans. ध्यान dhyāna ; kor. sŏn (선), sŏn chong (선종); jap. zen (禅), zen shū (禅宗); wiet. thiền, thiền tông) – jedna z najważniejszych szkół chińskiego buddyzmu, założona w VI wieku przez Bodhidharmę. Szkoła ta należy do praktycznej i medytacyjnej tradycji buddyzmu, w odróżnieniu od teoretycznej i filozoficznej tradycji doktrynalnej.Bön (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku zhang-zhung to "gyer" wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

Etymologia[ | edytuj kod]

Nazwa dzogczen to skrót terminu tybetańskiego རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ (dzokpacienpo, Wylie: rdzogs pa chen po). Termin składa się ze słowa (w transliteracji Wyliego) „rDzogs”, które oznacza „kompletny”, „totalny”, oraz słowa „chen po”, które oznacza „wielki”. Połączenie słów tłumaczy się jako wielka kompletność. Dzogczen jest „kompletny” ze względu na to, że posiada własny pogląd i unikalną terminologię oraz praktykę przynoszącą całkowity rezultat. Jest „wielki”, ponieważ uważa się, że wszystkie „Dziewięć Pojazdów” (ścieżek, czyli jan) buddyzmu tybetańskiego i religii bön, to tylko stopnie do urzeczywistnienia jego „totalnego” znaczenia; nie są więc w żaden sposób „większe”. Dlatego dzogczen z sanskrytu nazywa się jako ati jogę (tłum. szczyt jogi), maha ati (tłum. wielki szczyt).

Ningma (tyb.: རྙིང་མ་, Wylie: rnying ma, ZWPY: Nyingma) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego. Tradycja ta uznawana jest za pierwszą tradycję buddyzmu tybetańskiego.Psychologia poznawcza, nazywana niekiedy kognitywną (ang. cognitive psychology) – dziedzina psychologii zajmująca się problematyką poznawania przez człowieka otoczenia - tworzenia wiedzy o otoczeniu, która może być następnie wykorzystana w zachowaniu. Wiedzę przedstawia się jako struktury (reprezentacje umysłowe), a mechanizmy jej tworzenia jako procesy (procesy poznawcze), a całość zagadnienia - jako tworzenie i przekształcanie struktur poprzez procesy. Stąd też można stwierdzić, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem struktur i procesów poznawczych. Aktywność poznawczą opisuje się także jako przetwarzanie informacji przez system poznawczy (umysł) i stąd też można powiedzieć, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem organizacji i funkcjonowania umysłu. Zagadnieniami podstawowymi dla psychologii poznawczej zajmuje się również kognitywistyka (ang. cognitive science).
Poglądem w dzogczen jest pierwotna czystość (Wylie: Ka-dak) podstawy (Wylie: Gzhi) oraz spontaniczne urzeczywistnienie (Wylie: Lhun-Grub) zjawisk podstawy (Wylie: Gzhi-sNang) w sansarze (kołowrocie cierpień) lub w nirwanie (wyzwoleniu). Praktyką w dzogczen jest dogłębne „przedarcie się” (Wylie: Khregs chod) przez Umysł (Wylie: Sems), w celu odsłonięcia poglądu pierwotnej czystości (Wylie: Ka-dak), spoczywanie w tym poglądzie bez rozproszeń oraz „przekroczenie go” (Wylie: Thod rgal) w celu spontanicznego urzeczywistnienia (Wylie: Lhun-Grub). Rezultatem dzogczen jest stan „pierwotnego buddy” (tyb. ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ; Wylie: Kun-tu bzang-po; transkrypcja polska. Küntusangpo).

W dzogczen stan „pierwotnego buddy” nazywanego Samantabhadrą (Wylie: Kun-tu bzang-po) według nauk nintik (Wylie: sNying thig) odpowiada potrójnej istocie rigpy:

Huayan – (Kwiatowa Girlanda; 華嚴 pinyin Huáyán; kor. Hwaeom 화엄; jap. 華厳宗 Kegon-shū; wiet. Hoa nghiêm) – chińska szkoła buddyjska (chin. zong 宗) odwołująca się do intelektu (tak jak i tiantai), powstała około VI wieku w Chinach (nie ma jej odpowiednika w Indiach). Szkoła ta rozwijała się w Chinach od lat 500. do połowy lat 800. Idee szkoły miały wielki wpływ na teorię i praktykę szkoły chan w Chinach. Reinkarnacja (również: metempsychoza, transmigracja; łac. re+in+caro, carnis - ponowne wcielenie) – pogląd, według którego dusza (bądź świadomość) po śmierci ciała może wcielić się w nowy byt fizyczny. Np. dusza jednego człowieka może przejść w ciało nowonarodzonego dziecka lub zwierzęcia czy nawet według niektórych poglądów rośliny. Samo słowo reinkarnacja jest zestawieniem dwóch członów: inkarnacja (wcielenie) i przedrostka re (oznaczającego powtórzenie czegoś). Dosłownie więc reinkarnacja oznacza powtórne wcielenie.
  1. pierwotnie czystej (Wylie: Ka-dak) Esencji (Wylie: Ngo-bo),
  2. spontanicznie zrealizowanej (Wylie: Lhun-Grub) Naturze (Wylie: Rang bZhin),
  3. wszechobecnej mocy (Wylie: Rtsal) Współczucia (Wylie: Thugs rje) dla nieprzebranych manifestacji sansary lub nirwany.

Padmasambhava dodaje, że są to trzy ciała Buddy (termin stosowany w mahajanie jako „Doskonałe Oświecenie”):

Oddiyana (Uddiyana), Oddijana – na wpół legendarna kraina buddyjska, często wymieniana w buddyjskich naukach jako źródło pochodzenia nauk tantrycznych i miejsce urodzenia najwybitniejszych mistrzów Wadżrajany, takich jak Garab Dordże, Wimalamitra, i Padmasambhawa. Na podstawie badań lokalizuje się ono w północno-zachodnim rejonie Pakistanu do okresu upadku kultury buddyjskiej w wyniku ekspancji Hinduizmu i Islamu. Wiele tybetańskich tekstów sytuuje Oddijanę, w prosty sposób, jako "na zachód od Indii". Wielki mistrz tybetański, Patrul Rinpocze, udostępnia więcej szczegółów opisując miejsce narodzin mistrza Garab Dordże - prekursora szkoły Ningma. Opisuję Oddiyanę jako leżącą niedaleko jeziora Kutra w regionie Dhanakosha, a więc dzisiejszy obszar północno-wschodniego Kaszmiru (obecnie Pakistan), który znajduje się pomiędzy krainami Chitral, Gilgit i Swat.Termy (tyb.: གཏེར་མ་, Wylie: gter-ma, ZWPY: Dêrma) – nauki buddyzmu tybetańskiego zwane "Ukrytymi Skarbami". Są to ukryte w Tybecie, Bhutanie i rejonach sąsiadujacych w VII w. przez wielkich mistrzów dzogczen i wadżrajany "skarby" zawierająca przede wszystkim teksty buddyjskich nauk, relikwie, przedmioty rytualne, a w szczególności opisy i instrukcje tantr tzw. starożytnego przekazu (ningma) Maha Jogi, Anu Jogi i Ati Jogi z linią przekazu w osobie ich odkrywcy tj. tertona.
„W rigpie trzy kaje są nierozdzielne i w pełni obecne jak jedna: pusta, przez nikogo nie stworzona – jest więc dharmakają, jej świetlista jasność reprezentuje właściwą pustce przejrzystą promienność – jest więc sambhogakają, jej pojawianiu się nic nie może przeszkodzić – jest więc nirmanakają.”

Zgodnie z terminologią tłumaczenie dzogczen jako wielka doskonałość nie jest do końca poprawne, ze względu, że dotyczy zaledwie tylko doskonałych zjawisk, ale nie kompletnie wszystkich manifestacji sansary i nirwany. Wszystko jest totalnie zawarte w stanie wielkiej kompletności. Potwierdza to nazwa oznaczająca dzogczen z oryginalnego języka kraju jego pochodzenia (tj. Oddijany) maha sandhi (tłum. wielkie połączenie; ang. the great juncture). Według nauk nintik (Wylie: sNying thig) istnieje „osiem wrót manifestowania się spontanicznego realizowania (Wylie: Lhun-Grub sGo-brGyad)” nie tylko doskonałej nirwany, lecz totalnie również sansary. Nazywa się to jako „wielkie jednoczesne pojawianie się zjawisk sansary i nirwany”.

Stupa (sanskr. स्तूप stūpa; pali थुप thūpa, język tajski: เจติย czedi; język laotański that; jap. 卒塔婆 sotoba, kopiec, szczyt) – najprostszy typ budowli sakralnej buddyjskiej, rzadziej dźinijskiej, wywodzącej się z Indii, pełniącej funkcję relikwiarza. Ze względu na architekturę jest niezwykle odporna na trzęsienia ziemi. Na terenie Sri Lanki ten typ budowli nosi nazwę dagoby, w Tajlandii – czedi, w Indonezji – candi, w Bhutanie, Nepalu i w Tybecie – czortenu, w Mongolii – suburganu.Nirwana (dosłownie zgaśnięcie) – wygaśnięcie cierpienia, termin używany w religiach dharmicznych na określenie bardzo zaawansowanego poziomu urzeczywistnienia. Zdarzało się, że niektórzy widzieli w tym stanie całkowitą anihilację świadomości, jest to jednak pogląd z gruntu błędny.

Geneza[ | edytuj kod]

Dzogczen w ramach buddyzmu[ | edytuj kod]

Bhutańskie malowidło ścienne przedstawiające Padmasambhavę.

Źródłem nauk dzogczen jest „pierwotny budda” Samantabhadra, a pierwszym mistrzem historycznej linii przekazu był Garab Dordże (Wylie: dga’ rab rdo rje, Sanskryt *prahewadżra) z krainy Oddijana, który otrzymał nauki m.in. od buddy Wadżrasattwy. Dziamgon Kongtrul Lodro Thaje (1813–1899) wymienia trzy sposoby przekazu dzogczen:

Klasztor buddyjski (chiń. si 寺; kor. sa 사; jap. 寺 ji lub tera; wiet. tự lub chùa) – budynek lub kompleks budynków, w którym przebywają i praktykują mnisi buddyjscy lub mniszki buddyjskie. Jest to centrum religijnego, duchowego i nieraz naukowego życia w buddyzmie.Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas).
  • „przekaz umysłu istot oświeconych” od pierwotnego Buddy Samantabhadry do maha-bodhisattwów, który objawiał się spontanicznymi naukami mądrości przekazywanymi od umysłu do umysłu w celu nagłego oświecenia,
  • „przekaz symboliczny Vidyadharów” od niebiańskiego dziecka Semlhagchen do Garaba Dordże, Mandziuśrimitry, Shri Simgha, Padmasabhavy i Wimalamitry, który objawiał się ukazywaniem symboli w celu nagłego oświecenia
  • „zasłyszany bezpośredni prywatny przekaz” od mistrzów dzogczen.
  • Przekaz te dotarły do Tybetu poprzez następujących mistrzów:

    Wutai Shan (chiń. 五台山, pinyin: Wǔtái Shān = Góra Pięciu Tarasów) – góra w Chinach, w prowincji Shanxi, na obrzeżach miasteczka Taihuai (太坏, Tàihuài), o wysokości 3 058 m n.p.m. W tradycji chińskiej zaliczana jest do czterech świętych gór buddyzmu. Zachowały się tu kompleksy świątyń buddyjskich, w 2009 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.Manuskrypty z jaskiń w Dunhuang – zbiory starożytnych manuskryptów odkryte w kompleksie buddyjskich jaskiń w pustynnym mieście Dunhuang w północno-zachodnich Chinach.
    1. Mañjuśrīmitra (transkrypcja. Dziampal Szenjen; Wylie: ‘jam dpal bshes gnyen), który otrzymał przekaz od Garab Dordże na sposób przekazu symbolicznego Vidyadharów i zawarł nauki w 3 kategoriach: umysłu, przestrzeni, tajemnych pouczeń
    2. Sri Singha (transkrypcja. Palgji Senge; Wylie: dpal gyi seng ge), który otrzymał przekaz symboliczny Vidyadharów i nauki od Mañjuśrīmitra oraz zawarł kategorię tajemnych pouczeń w 4 cyklach: wewnętrznym, zewnętrznym, sekretnym i najbardziej sekretnym, zwanym esencją serca nintik, a następnie przekazał cykle zewnętrzny, wewnętrzny i sekretny mistrzom Wimalamitra i Dżnianasutra (Wylie: ye shes mdo), a najbardziej sekretny cykl mistrzowi Dżnianasutra oraz Padmasambhava. Dżnianasutra przekazał go potem Wimalamitrze
    3. Padmasambhava (transkrypcja. Pema Dziungne, Wylie. padma 'byung gnas) przekaz od Shri Singha, lub jak inne źródła podają od samego Garab Dordże, wręczył Jesie Cogjal (Wylie: ye shes mtsho rgyal) i tybetańskiej księżniczce Pema Sel (Wylie: lha lcam padma gsal; córka Trisong Decena) na sposób przekazu symbolicznego Vidyadharów
    4. Wimalamitra (Wylie: dri med bshes gnyen) przekaz od Shri Singha i Dżnianasutra, uwzględniający najbardziej sekretny cykl nintik, wręczył na sposób zasłyszanego bezpośredniego prywatnego przekazu 5 uczniom, w tym tybetańskiemu władcy Trisong Decenowi (765 – 804) oraz Njang Tingdzin Dzangpo (Wylie: myang ting 'dzin bzang po; VIII-IX w n.e.). Następnie przekaz dotarł do Bé Lodrö Łangczuk (Wylie: blo gros dbang phyug; IX w.), potem do Drom Rincien Bar (Wylie: 'brom rin chen 'bar), który przekazał go do Dangma Lhundrup Gjaltsen (Wylie: ldang ma lhun rgyal), następnym w linii był Czetsün Sengé Łangczuk (Wylie: lce btsun seng ge dbang phyug; XI-XII w n.e.), potem Siangtön Taszi Dordże (Wylie: zhang ston bkra shis rdo rje; 1097-1167), później Kjepa Njima Bum (Wylie: nyi ma 'bum; 1158-1213), Guru Jober (Wylie: gu ru jo 'ber; 1196-1255), Trulsik Sengé Gjabpa (Wylie: 'khrul zhig seng ge rgyab pa), siddha Drupczen Melong Dordże (Wylie: grub thob me long rdo rje; 1243-1303), oraz Vidjadhara Kumaradza (Wylie: rig 'dzin ku ma ra dza; 1266-1343). Kumaradza przekazał nauki Longczenpie (1308-1364) oraz III Karmapie Rangdżung Dordże (Wylie: rang byung rdo rje; 1284-1339), od którego przekaz jest kontynuowany oddzielnie w zbiorze Karma Nintik (Wylie: kar ma snying thig).

    Przekaz powyższy od Wimalamitry, głównie kategorii umysłu, kontynuowany jest w ustnej długiej tradycji Kama (Wylie: bka’ ma), a dzięki termie (Wylie: gter ma) odkrytej przez Czetsün Sengé Łangczuk w miejscu (Wylie. Brag dmar) nieopodal Samje Cimpu (bsam yas 'chims phu) odnowiony cykl nintik Wimalamitry kontynuowany jest w zbiorze Wima Nintik (Wylie: bi ma snying thig). Natomiast przekaz nintik od Padmasambhavy kontynuowany jest w zbiorze term Kandro Nintik (Wylie: mkha’ 'gro snying thig) poprzez księżniczkę Pema Sel, córkę Trisong Decena, która odrodziła się wiele wieków później jako Pema Lédrel Tsal (Wylie: pad ma las 'brel rtsal; 1291-1315). Pema Lédrel Tsal odnalazł termy z miejsca tajemnego w skale Dang Lung Tramo Drak (Wylie: ldang lung khra mo brag) w prowincji tybetańskiej Dakpo (Wylie: dwags po). Następnie przekazał je dla Gjalse Lekpa (Wylie: rgyal sras legs pa; 1290-1365), który przekazał Kandro Nintik Longczenpie (nie wspominając, że Longczenpa jako kolejna reinkarnacja Pema Sel, odkrył również własny zbiór Kandro Nintik). Zbiór term nintik księżniczki Pema Sel również został odnaleziony w Bhutanie przez tertona Pema Lingpa (ostatniej bezpośredniej reinkarnacji Pema Sel; 1450-1521) w konstrukcji klasztoru Tarpaling (Wyl. thar pa gling) wybudowanym przez Longczenpę oraz w Tybecie nieopodal stupy w miejscu Samje Cimpu (bsam yas 'chims phu). Zbiór Pema Lingpy jest kontynuowany oddzielnie w Bhutanie pod nazwą Kündzang Gongdü (Wylie: Kunbzang dGongs’dus). Oprócz Wima i Kandro Nintik istnieje trzeci główny zbiór term zwany Longczen Nintik (Wylie: klong chen snying thig), który został odkryty przez tertona Dzikme Lingpa (Wylie: jigs med gling pa; 1729-1798 r). Połączył on w nim przekazy Longczenpy od Wimalamitry i Padmasambhavy. Obecnie oprócz tych 3 głównych zbiorów term przekazy nintik kontynuowane są również w innych pomniejszych kolekcjach (na sposób zasłyszanego bezpośredniego prywatnego przekazu) pochodzących od innych tertonów – odnowicieli dzogczen. Największymi współczesnymi mistrzami dzogczen byli J.Ś. Dudziom Rinpocze oraz J.Ś. Dilgo Khyentse Rinpocze, od których nauki przejęli niemal wszyscy obecnie nauczający mistrzowie dzogczen.

    Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.Trisong Decen (tyb.: ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན, Wylie: khri srong lde btsan, ZWPY: Chisong Dêzain) – władca imperium tybetańskiego w okresie od 755 do 797 lub 804 r. n.e., syn Me Agtsoma. Był on drugim z trzech „Królów Dharmicznych”, który wprowadził w Tybecie buddyzm jako religię państwową .

    Dzogczen w ramach religii bön[ | edytuj kod]

    Linia mistrzów przekazu dzogczen Sziang Sziung Njen Gju w religii bön.

    Istnieje również tradycja dzogczen przed-buddyjskiej religii bön. Zgodnie z bön źródłem nauk dzogczen jest również „pierwotny budda” Samantabhadra, ale założycielem religii jest budda Szenrab Miło (Wylie: gshen rab mi bo), a nie Budda Siakjamuni. W bön wyróżnia się trzy główne przekazy dzogczen: Sziang Sziung Njen Gju (Wylie: zhang zhung snyan rgyud) od mistrza Gjerpungpa (Wylie: gier spungs snang bzger lodpo; VIII w n.e.), A Tri (Wylie: a khrid) z term mistrza Meutön Gongcö Ritrö Cienpo (Wylie: rme’u ston dgongs mdzod ri khrod chen po; 1038-1096), Dzogczen (Wylie: rdzog chen) z term mistrza Siötön Ngödrup Drakpa (Wylie: bzhod ston dngos grub grags pa; XI-XII w n.e.). Najbardziej znanym mistrzem jest Tapihritsa (Wylie: ta pi hri tsa; VII – VIII w n.e.) z Sziang Sziung Njam Gju. Powiada się, że osiągnął on tzw. ciało wielkiego przeniesienia (Wylie: Pho-Ba Ch’en-Po) i przekazał dzięki niemu dzogczen mistrzowi Gjerpungpa. Przekaz ów Gjerpungpy kontynuowany jest nieprzerwanie aż do czasów obecnych. Współczesnym najbardziej znanym mistrzem dzogczen religii bön jest Lopön Tenzin Namdak (Wylie: slob dpon bstan 'dzin rnam dag; ur. 1926).

    Anicca (czyt. aniczcza; sans. अनित्य anitya; pāli अनिच्च anicca; tyb. mi rtag pa; chiński 無常 wúcháng; kor. 무상 musang;jap. 無常 mujō; wiet. vô thường) – podstawowe pojęcie buddyzmu oznaczające nietrwałość.Dharma (skt. धर्म; pali Dhamma धम्म; chiń. 法, pinyin fǎ; kor. pǒp 법, talma; jap. ホウ hō lub タツマ datsuma; wiet. pháp, đạt-ma; tyb. ལྷ་ཆོས།, Wylie lha chos) – wieloznaczny termin występujący w religiach dharmicznych, np. w buddyzmie i hinduizmie.

    Dzogczen w religii bön posiada swoją unikalną specyfikę i wywodzi się z własnych tantr dzogczen, więcej czytaj w artykule bön.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Nima Arkani-Hamed (ur. 1972) - amerykański fizyk teoretyczny pochodzenia pochodzenia azerskiego, pracujący w teorii strun.
    Superpozycja – własność rozwiązań równania różniczkowego przejawiająca się w tym, że suma dwóch rozwiązań także jest rozwiązaniem równania. W podstawowym sensie własność ta może zostać wyrażona w inny sposób przez twierdzenie, że przestrzeń rozwiązań równania jest przestrzenią liniową. Tak wyrażone twierdzenie pozostaje prawdziwe, jeśli równanie różniczkowe jest liniowe.
    Siunjata (pāli. suññata; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjonalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsǒng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) – pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu. Jest kluczowym pojęciem dla zrozumienia mahajany. Zgodnie z jej doktryną wszystkie rzeczy, czyli dharmy, są przejawieniami pozbawionymi realnego istnienia czy definitywnego nieistnienia. Szkoły buddyzmu wczesnego, na ogół przyjmowały istnienie dharm, takimi jakimi wydają się przejawiać, choć zakładały brak tożsamości "ja". Niniejszy artykuł został napisany w całości z punktu widzenia buddyzmu mahajany.
    Saṅsāra lub saṃsāra (pali, sans.: संसार, tel.: సంసారం; chiń.: trad. 輪迴, upr. 轮回, pinyin lún huí, jap.: 輪廻 rinne) – w hinduizmie, dźinizmie i buddyzmie termin dosłownie oznacza nieustanne wędrowanie, czyli kołowrót narodzin i śmierci, cykl reinkarnacji, któremu od niezmierzonego okresu podlegają wszystkie żywe istoty włącznie z istotami boskimi (dewy). Po każdym kolejnym wcieleniu następne jest wybierane w zależności od nagromadzonej karmy. W buddyzmie wyzwolenie z sansary następuje dzięki kroczeniu szlachetną ośmioraką ścieżką, która prowadzi do nirwany.
    Cztery Szlachetne Prawdy (pāli. cattari arya sacchani; sanskr. catvari arya satyani) – to podstawa nauk buddyzmu. Pojawiają się one wielokrotnie w buddyjskich tekstach (np. Kanon Pālijski). Powstały one w wyniku doświadczenia przez Buddę Śakjamuniego "Przebudzenia" (pāli. bodhi). Są one postrzegane przez buddyzm jako głęboka analiza psychologiczna rzeczywistości i metodologia postępowania, a nie zwykła filozofia. Dlatego też Budda mówił:
    Rakszas, Rakszasa ( sanskryckie: राक्षसः trl. rākṣasaḥ, japoński: 羅刹天 Rasetsuten ) – w mitologii indyjskiej: demon-ludojad, tytan, rodzaj złośliwego, złego ducha, olbrzyma, szkodnika, złośliwy potwór-olbrzym grasujący po zapadnięciu zmierzchu i żywiącego się surowym mięsem, także ludzkim. W hinduizmie symbolizuje naturę mroczną (tamas), czyli taką w której przeważa nienawiść, naturę złą, która zadaje innym niezgodne z dharmą (religią) rany, cierpienia i krzywdy. Rodzaj żeński to rakszasi.. W buddyzmie tybetańskim jest istotą należącą do ośmiu rodzajów demonów, które jednak mogą kultywować buddyzm.
    Sanlun (chiń. 三論宗, pinyin Sānlún zōng; kor. 삼논종, Samnon chong (jeong); jap. Sanron-shū; wiet. Tam luận tông; pol. Szkoła Trzech Traktatów) – jedna z wczesnych szkół chińskiego buddyzmu, kontynuacja madhjamiki.

    Reklama