Dziekan Kolegium Kardynalskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dziekan Kolegium Kardynalskiego – przewodniczący Kolegium Kardynalskiego w Kościele rzymskokatolickim, zawsze w randze „Kardynał biskup”. Do jego zwyczajowych zadań należy m.in. przewodniczenie uroczystościom pogrzebowym po śmierci papieża, odprawianie mszy na rozpoczęcie oraz przewodniczenie obradom konklawe. Zgodnie z paragrafem 4 kanonu 352 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 „Dziekan Kolegium Kardynalskiego zobowiązany jest do stałego zamieszkania w Rzymie”. Do 2019 długość kadencji dziekana była do momentu rezygnacji lub śmierci, a obecnie jest ona na okres 5 lat (z możliwością przedłużenia). Dziekanowi odchodzącemu z urzędu przysługuje tytuł „dziekana emeryta”.

Angelo Sodano (ur. 23 listopada 1927 w Isola d’Asti) – włoski biskup rzymskokatolicki, kardynał od 1991, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej w latach 1991–2006, dziekan Kolegium Kardynalskiego w latach 2005-2019. Paweł VI (łac. Paulus VI, właśc. Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; ur. 26 września 1897 w Concesio, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) – arcybiskup Mediolanu (1954-1963), papież i 4. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978, sługa Boży Kościoła katolickiego.

Historia urzędu[ | edytuj kod]

Geneza urzędu dziekana Kolegium Kardynalskiego sięga czasów jeszcze sprzed uformowania się Kolegium Kardynalskiego na przełomie XI i XII wieku. Od VIII stulecia siedmiu (później sześciu) biskupów tzw. diecezji podmiejskich Rzymu zajęło szczególne miejsce u boku papieża i byli oni odtąd nazywani „kardynałami biskupami”. W ich kręgu, podczas uroczystości liturgicznych, podpisywania aktów urzędowych itp. ściśle przestrzegano porządku starszeństwa liczonego od daty nominacji na urząd kardynała-biskupa. Kardynał-biskup o najdłuższym stażu nosił tytuł Prior Episcoporum, co można tłumaczyć jako prymas [kardynałów] biskupów („pierwszy spośród kardynałów biskupów”). Kiedy na przełomie XI i XII wieku doszło do uformowania się Kolegium Kardynałów, w skład którego oprócz biskupów weszli także kardynałowie prezbiterzy i diakoni, naturalną koleją rzeczy Prior Episcoporum stał się najwyższym rangą członkiem tego gremium. Począwszy od XIV wieku na jego określenie zaczęto zamiennie używać także terminu Sacri Collegii Decanus, częściej jednak używano takich określeń, jak Prior Episcoporum ac omnium Cardinalium, Prior Cardinalium czy Primus Cardinalium. W XV wieku ustępujący pretendenci do tronu papieskiego w okresach wielkiej schizmy zachodniej oraz schizmy bazylejskiej otrzymywali godność kardynalską z zastrzeżeniem pierwszeństwa przed wszystkimi innymi kardynałami. Pomijając jednak przypadki byłych antypapieży, nic nie wskazuje, by do końca XV wieku funkcja ta traktowana była jako jakiś specjalny urząd, na który dokonywano formalnej nominacji; osobę ją pełniącą wyznaczał ogólnie znany porządek starszeństwa wśród kardynałów biskupów. Niewykluczone jednak, że już wtedy pomijano kardynałów biskupów nie będących rezydentami Kurii Rzymskiej.

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.Stopnie kardynalskie - w Kościele katolickim hierarchiczny podział tytułów i pierwszeństwa wśród kardynałów. Według kan. 350 Kodeksu prawa kanonicznego wyróżnia się trzy stopnie kardynalskie (łac. ordines):

Stopniowa instytucjonalizacja funkcji dziekana czy też prymasa Kolegium Kardynałów została zapoczątkowana przez papieża Juliusza II (1503–1513). 29 listopada 1503, a więc krótko po swoim wyborze na papieża, mianował on dotychczasowego prymasa (dziekana) Kolegium Kardynałów Oliviero Carafę kardynałem biskupem Ostia e Velletri. Od tego momentu datuje się ścisłe powiązanie tej diecezji z funkcją dziekana Świętego Kolegium, jak również upowszechnienie samej nazwy Sacri Collegii Cardinalium Decanus. Po roku 1503 kardynał biskup, który zgodnie z porządkiem starszeństwa powinien stać się dziekanem Kolegium Kardynałów, obejmował tę funkcję dopiero po przeniesieniu go z dotychczasowej diecezji do diecezji Ostia e Velletri; zanim to nastąpiło, mógł on być co najwyżej „pełniącym obowiązki dziekana”. W przeciwieństwie do funkcji protodiakona lub protoprezbitera nie była to więc funkcja obejmowana z mocy samego prawa zgodnie z ustalonym porządkiem starszeństwa, lecz wymagała zatwierdzenia na konsystorzu przez samego papieża, poprzez przeniesienie danego kardynała do diecezji Ostia e Velletri. Tę unię personalną zatwierdzili papieże Paweł IV w 1555 i Grzegorz XIV w 1591.

Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.Henryk Benedykt Stuart, Henry Benedict Maria Clement Thomas Francis Xavier Stuart (ur. 11 marca 1725 w Rzymie, zm. 13 lipca 1807 we Frascati) – brytyjski kardynał.

Wprowadzenie przez Juliusza II obowiązku formalnej nominacji na urząd dziekański wkrótce spowodowało spory na tle obsady tego urzędu. W 1534 kardynał dziekan Alessandro Farnese został wybrany na papieża jako Paweł III, zwalniając tym samym diecezję Ostia e Velletri. Na konsystorzu 17 października 1534 o przeniesienie do tej diecezji i tym samym nominację na urząd dziekana poprosił kardynał Giovanni Piccolomini, który był najstarszym stażem kardynałem biskupem obecnym wówczas w Kurii Rzymskiej. Wniosek ten oprotestowali jednak francuscy kardynałowie, jako naruszający prawa ich rodaka François Guillaume de Clermont, którego nominacja na kardynała biskupa poprzedzała nominację Piccolominiego, ale który pełnił funkcję legata w Awinionie i nie rezydował w Kurii. Paweł III początkowo wstrzymał się z rozstrzygnięciem, ale ostatecznie 26 lutego 1535 dał pierwszeństwo Piccolominiemu jako rezydentowi Kurii. Kazus ten był jednym z powodów, dla którego dokonano formalnego uregulowania obsady urzędu dziekana Świętego Kolegium Kardynałów.

Konklawe (łac. conclave, zamknięte pomieszczenie w budynku, pokój) – ogólne zgromadzenie kardynałów, zwoływane po 15, maksymalnie po 20 dniach od śmierci lub rezygnacji papieża (tyle czasu mają nieobecni kardynałowie na przybycie na spotkanie), poprzedzone okresem Sede vacante. Okres poprzedzający rozpoczęcie konklawe po śmierci papieża reguluje konstytucja Universi Dominici Gregis. Jednak w przypadku rezygnacji, papież może wydać dekret, w którym skróci obowiązek zwołania konklawe po upływie minimum 15 dni.Giovanni Battista Re (ur. 30 stycznia 1934 w Borno) – włoski duchowny katolicki, wieloletni wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał Kościoła katolickiego.

Pierwszą taką oficjalną regulacją była Konstytucja Pawła IV Cum Venerabilis z 22 sierpnia 1555 roku, która wprowadziła obowiązującą niemal nieprzerwanie aż do 1965 roku zasadę, że dziekanem Kolegium Kardynalskiego zostaje każdorazowo kardynał biskup o najdłuższym stażu kardynalskim (liczonym od momentu promocji na kardynała biskupa), z tym, że pod uwagę mieli być brani jedynie rezydenci Kurii Rzymskiej. Uznaniu za rezydenta nie stała na przeszkodzie czasowa nieobecność w Kurii zlecona przez papieża i spowodowana „sprawami publicznymi” (ex causa publica).

Diecezja suburbikarna (łac. ecclesia suburbicaria) - szczególny rodzaj diecezji Kościoła rzymskokatolickiego, występujący wyłącznie na terenie Włoch, w okolicach Rzymu. Formalnie istnieje siedem takich diecezji, w praktyce jest ich sześć, ponieważ diecezja Ostii ma obecnie nieco odmienny status od pozostałych sześciu i jest de facto tylko tytularną stolicą biskupią.Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie - Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae ), potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu – najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim. Wszyscy kardynałowie razem tworzą Kolegium Kardynałów.

Obowiązek rezydencji zniósł papież Benedykt XIII w 1724, jednak przywrócił go już jego następca Klemens XII w 1731. Nominacje na kardynała dziekana z pominięciem nierezydentów mających dłuższy staż niż nominat miały miejsce w 1535, 1537, 1555,p 1683, 1719 i 1721. Z kolei w 1763 kardynał Camillo Paolucci zrezygnował z objęcia należnego mu urzędu dziekańskiego z uwagi na zły stan zdrowia i w rezultacie dziekanem został następny w porządku starszeństwa kardynał Carlo Alberto Guidobono Cavalchini.

Leonardo Sandri (ur. 18 listopada 1943 w Buenos Aires) – argentyński duchowny katolicki, kardynał, prefekt Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich.Sebastiano Baggio (ur. 16 maja 1913 w Rosa, diecezja Vicenza – zm. 21 marca 1993 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, dyplomata watykański, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał.

Reguły ustanowione przez Pawła IV co najmniej dwukrotnie sprawiły poważne trudności interpretacyjne:

  • Po śmierci kard. Nicolò Acciaioliego (23 lutego 1719) powstała wątpliwość, czy dziekanem powinien zostać Fulvio Astalli, który był najstarszym rangą kardynałem biskupem w Kurii Rzymskiej, czy też poprzedzający go w porządku starszeństwa dotychczasowy subdziekan Vincenzo Maria Orsini, który jednak był równocześnie arcybiskupem Benewentu i rezydował w swej archidiecezji. Nie było bowiem jasne, czy rezydowanie poza Kurią Rzymską z racji pełnienia obowiązków duszpasterskich w diecezji stanowi nieobecność ex causa publica, czy też nie. Klemens XI powołał komisję ekspertów z Roty Rzymskiej, jednak przed wydaniem przez nich werdyktu kard. Orsini sam zrezygnował ze swych roszczeń. W tej sytuacji papież uznał, że rezydowanie poza Kurią z powodu pełnienia obowiązków diecezjalnych stanowi przeszkodę dla sprawowania funkcji dziekana i w związku z tym zadecydował, że dziekanem zostanie Fulvio Astalli
  • Po śmierci kard. Astalliego (14 stycznia 1721) powstała z kolei kontrowersja, czy starszeństwo wśród kardynałów biskupów rezydujących w Kurii należy liczyć od momentu nominacji kardynalskiej (wówczas dziekanem zostałby kard. Francesco del Giudice), czy też od promocji na kardynała biskupa (wówczas zostałby kard. Sebastiano Antonio Tanara). Wykluczono przy tym, zgodnie z decyzją podjętą w 1719, wciąż żyjącego subdziekana Orsiniego. Klemens XI ponownie powołał komisję ekspercką, która zadecydowała, że pierwszeństwo należy dać promocji do rangi kardynała biskupa, co oznaczało, że dziekanem został kardynał Tanara.
  • W XVIII wieku dwukrotnie zdarzyły się odstępstwa od unii personalnej między urzędem dziekana a funkcją kardynała biskupa Ostia e Velletri:

    Pius X (łac. Pius X, właśc. Giuseppe Melchiorre Sarto; ur. 2 czerwca 1835 w Riese, w prowincji Treviso, zm. 20 sierpnia 1914 w Rzymie) – papież w okresie od 4 sierpnia 1903 do 20 sierpnia 1914, święty Kościoła katolickiego.Grzegorz XIV (łac. Gregorius XIV), właściwie Niccolò Sfondrati (ur. 11 lutego 1535 na zamku Somma koło Mediolanu, zm. 16 października 1591 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, papież w okresie od 5 grudnia 1590 do 16 października 1591.
  • w czerwcu 1726, po śmierci kardynała dziekana Fabrizio Paolucciego, funkcja dziekana, zgodnie z porządkiem starszeństwa, miała przypaść kardynałowi biskupowi Porto e S. Rufina Francesco Pignatelliemu, który był jednocześnie arcybiskupem Neapolu. Zaledwie rok wcześniej papież Benedykt XIII postanowił, że pełnienie obowiązków duszpasterskich poza rzymską prowincją kościelną nie stanowi przeszkody dla objęcia funkcji dziekana, jednak Pignatelli, który nie chciał rezygnować z archidiecezji neapolitańskiej, poprosił o zwolnienie z konieczności przejścia do diecezji Ostia e Velletri. 25 czerwca 1726 Benedykt XIII wydał brewe apostolskie, w którym przychylił się do tej prośby i zatwierdził Pignatelliego jako dziekana Świętego Kolegium z jednoczesnym zachowaniem przez niego diecezji Porto e S. Rufina. Diecezję Ostia e Velletri otrzymał subdziekan Francesco Barberini, który w grudniu 1734 został następcą Pignatelliego jako kardynał dziekan
  • w marcu 1774, po śmierci kardynała dziekana Cavalchiniego, dotychczasowy subdziekan Giovanni Francesco Albani, biskup Porto e S. Rufina odmówił objęcia diecezji Ostia e Velletri w proteście przeciwko niedawnym rozporządzeniom Klemensa XIV, które wyłączyły miasto Velletri spod doczesnej jurysdykcji kardynała biskupa. Z tych samych względów objęcia tej diecezji odmówił kolejny w porządku starszeństwa kardynał biskup Frascati Henry Benedict Stuart. W tej sytuacji Klemens XIV zatwierdził Albaniego jako nowego dziekana, a Stuarta jako subdziekana, ale jednocześnie pozwolił im na zachowanie dotychczas zajmowanych diecezji suburbikarnych. Diecezję Ostia e Velletri otrzymał natomiast trzeci w porządku starszeństwa kardynał biskup Fabrizio Serbelloni. W 1775 nowy papież Pius VI odwołał rozporządzenia Klemensa XIV dotyczące miasta Velletri, toteż po śmierci Serbelloniego w grudniu 1775 dziekan Albani zgodził się wreszcie na przejście do diecezji Ostia e Velletri i tym samym unia tych dwóch stanowisk została przywrócona.
  • W 1914 Pius X rozdzielił diecezję Velletri od diecezji Ostia i zniósł wprowadzony na początku XV w. zwyczaj przechodzenia kardynałów biskupów z jednej diecezji podmiejskiej do drugiej (tzw. ius optandi). Od tego czasu każdy kardynał biskup zachowuje swą pierwotnie otrzymaną diecezję aż do śmierci, a jeżeli obejmuje funkcję dziekana, dodatkowo obejmuje diecezję Ostia. Pius X utrzymał jeszcze regułę starszeństwa, jednak papież Paweł VI w motu proprio Sacro Cardinalium Consilio w 1965 zadecydował, że dziekan ma być swobodnie wybierany przez kardynałów biskupów ze swego grona. Paweł VI zdecydował też, że kardynałowie biskupi stali się biskupami wyłącznie tytularnymi swych diecezji. Dziekan w przypadku rezygnacji z tej funkcji (co od tamtego czasu zdarzyło się już trzykrotnie – w 1993, 2002 i 2019) zachowuje tytuł swej pierwotnie otrzymanej diecezji, natomiast tytuł diecezji ostieńskiej przechodzi na jego następcę. W 2019 papież Franciszek zadecydował, że dziekan będzie wybierany na pięcioletnią kadencję (z możliwością przedłużenia mandatu).

    Rota Rzymska, oficjalnie Trybunał Roty Rzymskiej - obok Sygnatury Apostolskiej i Penitencjarii Apostolskiej jeden z trybunałów w Kurii Rzymskiej.Juliusz II (łac. Iulius II, właśc. Giuliano della Rovere; ur. 5 grudnia 1443 w Albisoli, zm. 21 lutego 1513 w Rzymie) – papież w okresie od 1 listopada 1503 do 21 lutego 1513.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Protodiakon (gr. proto "pierwszy" + diákonos "diakon") – kościelny tytuł honorowy, pierwszy wśród diakonów danej diecezji.
    Giovanni Berardi (ur. 1380 – zm. 21 stycznia 1449) – włoski duchowny, kardynał. Pochodził z rodziny hrabiów Tagliacozzo. Arcybiskup Tarentu 1421-39. Zwolennik papieża Eugeniusza IV w jego sporze z soborem bazylejskim, 1439 kreowany przez niego kardynałem. Po wyborze antypapieża Feliksa V był legatem Eugeniusza IV w Niemczech 1439-40. W 1441 mediował z ramienia papieża pomiędzy królami Sycylii i Aragonii. Kamerling Św. Kolegium Kardynałów 1443-44. Biskup Palestriny od 1444. Wielki penitencjariusz od 1445. Podczas konklawe 1447 wykonywał obowiązki dziekana Świętego Kolegium, skutecznie przeforsował kandydaturę Tomasza Parentucelli (papież Mikołaj V). Zmarł w Rzymie.
    Kolegium Kardynałów, Kolegium Kardynałów Świętego Kościoła Rzymskiego (Collegium Cardinalium Sanctae Romanae Ecclesiae) – ogół kardynałów Kościoła katolickiego, którego zadaniem jest wspomaganie papieża w kierowaniu Kościołem. Kolegium Kardynałów zbiera się na konsystorzach zwoływanych przez papieża. Po wystąpieniu wakatu Stolicy Apostolskiej kolegium to zbiera się na konklawe w celu wybrania nowego papieża.
    Paolo Marella (ur. 25 stycznia 1895 w Rzymie, zm. 15 października 1984) – włoski duchowny katolicki, kardynał, dyplomata watykański, archiprezbiter bazyliki św. Piotra.
    Roger Marie Élie Etchegaray (ur. 25 września 1922 w Espelette), francuski duchowny katolicki, arcybiskup Marsylii, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał.
    Giuseppe Pizzardo (ur. 13 lipca 1877 w Savonie, zm. 1 sierpnia 1970 w Rzymie) – włoski biskup rzymskokatolicki, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał.
    Agostino Casaroli (ur. 24 listopada 1914 w Castel San Giovanni, zm. 9 czerwca 1998 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, kardynał, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej.

    Reklama