Dyplomatyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dyplomatyka (od gr. diplōma, a to z łac. diploma = podwójnie złożony) – nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.

Dokument – w uogólnionej definicji rzeczowe świadectwo jakiegoś zjawiska sporządzone w formie właściwej dla danego czasu i miejsca.Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.

Po raz pierwszy termin "dyplomatyka" na określenie nauki o dokumencie użył Jean Mabillon.

Dyplomatyka bada zasady, według których w kancelariach powstawał dokument i stara się odkryć prawidłowości przemian form dokumentacji aktowej, a także samych kancelarii, traktowanych jako urzędy. Dyplomatyka, jako jedyna z nauk pomocniczych historii, stoi na pograniczu prawa.

Podwaliny pod nowożytną dyplomatykę położył francuski zakonnik z opactwa St. Germain-du-Pres, Jean Mabillon – autor dzieła De re diplomatica libri VI (1681).

Dagome iudex – incipit pochodzącego z końca X wieku regestu kopii dokumentu donacyjnego władcy identyfikowanego z księciem Polski Mieszkiem I, darowującego państwo, nazwane w dokumencie „państwem gnieźnieńskim”, w opiekę Stolicy Apostolskiej. Dokument, na którym oparł się kopista sporządzony został prawdopodobnie w kancelarii wystawcy w Gnieźnie (możliwe jest również, że powstał w Quedlinburgu lub w Rzymie) około 991 roku.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

Na początku XVIII wieku dyplomatyka stała się jednym z przedmiotów wykładanych na uniwersytetach.

Dokument[ | edytuj kod]

Definicja dokumentu[ | edytuj kod]

Dokument to akt, który sam z siebie tworzy nowy, konkretny stan prawny, jest środkiem dowodowym dla sądu lub urzędu, jest w mocy przenieść uprawnienia jednej osoby na drugą, ustala pewien stan prawny wynikający z prawa, lecz nie obejmujący wszystkich.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Metryka Koronna, pełna nazwa Metryka Królestwa Polskiego (łac. Metrica Regni Poloniae) – w dawnej Polsce księgi wpisów akt, dokumentów i listów wychodzących z kancelarii monarchy prowadzone od początków XV wieku do 1795 roku.

Budowa dokumentu[ | edytuj kod]

Dokument składa się z wstępu (protokołu), treści (kontekstu) i zakończenia (eschatokołu).

Protokół[ | edytuj kod]

Na wstęp składają się: inwokacja (wezwanie do Boga, pisemna lub znakami alfy i omegi), intytulacja (imię i godność wystawiciela), inskrypcja (godność i nazwisko odbiorcy lub nazwa grupy do której dokument jest kierowany).

Kontekst (corpus)[ | edytuj kod]

Na kontekst składają się: arenga (motyw wystawienia dokumentu), promulgacja (ogłoszenie woli), narracja (okoliczności wystawienia), dyspozycja (wola wystawcy), klauzule (nakazujące, zabraniające, zobowiązujące do zrobienia czegoś), sankcja (groźby za próby podważenia dokumentu), koroboracja (opisanie czym dokument powinien być uwierzytelniony).

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako I. Ulászló od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.

Eschatokół[ | edytuj kod]

Na zakończenie składają się: testacja (lista świadków lub ich podpisy), podpis (osobisty samego wystawcy, monogram, urzędnika kancelaryjnego), datacja (miejsce i czas powstania dokumentu), aprekacja (życzenie wieczności – amen, fiat).

Podział dokumentów[ | edytuj kod]

Ze względu na moc prawną[ | edytuj kod]

Dyspozytywny (stwarza nowy stan prawny i poświadcza go; prawo socjalne – przywilej – czasowy i wieczysty), poświadczeniowy (potwierdza istniejący już stan prawny), na pół dyspozytywny (symbol powstawania stanu prawnego) lub publiczny (nie można mu zarzucić że jest falsyfikatem, z pieczęcią autentyczną – sigillum authenticum), prywatny (można podważać treść, bez podważania autentyczności).

Jean Mabillon (ur. 23 listopada 1632, zm. 27 grudnia 1707), francuski historyk, uważany za prekursora dyplomatyki, benedyktyn, należał do pierwszego pokolenia maurystów.Jan I Olbracht (Albrecht), lit. Janas Olbrachtas (Albrechtas), biał. Ян I Ольбрахт (ur. 27 grudnia 1459 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1501 w Toruniu) – król Polski w latach 1492-1501, książę głogowski 1491-1498.

Ze względu na formę kancelaryjną[ | edytuj kod]

Stricte dyplom, dokument (zgodny z normami, reguluje stosunki prawne), listy (mogą być powodem powstania i wykonywania uprawnień), akty (inne pisma wystawione w kancelarii).

Formy przekazu dokumentu[ | edytuj kod]

Oryginał (wystawiony przez kogoś, bez zmiany jego treści, spełnia wszystkie zalety środka dowodowego), falsyfikat (wprowadza w błąd – fałszerstwo, podaje fałszywe okoliczności, ale nie zmienia stanu prawnego – rzekomy oryginał, jeżeli w oryginale dokonano zmian – podfałszowany), koncept (minuta – brudnopis), kopia (wystawiona dla wystawcy – regest, dla odbiorcy – karta wpięta do kopiariusza – księgi będącej zbiorem dokumentów), powtarzający vidimus (potwierdzenie zgodności kopii z oryginałem), powtarzający insert (potwierdzenie z powtórzeniem treści).

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Aleksander III (łac. Alexander III, właśc. Rolando Bandinelli; ur. ok. 1100 w Sienie, zm. 30 sierpnia 1181 w Civita Castellana) – papież od 7 września 1159 do 30 sierpnia 1181.

Etapy powstawania dokumentu[ | edytuj kod]

  1. Odbiorca zwraca się o wystawienie dokumentu.
  2. Narada przyszłego wystawcy z konsyliarzami nad legalnością czynności prawnej mającej być zawartej w dokumencie.
  3. Uroczyste ogłoszenie woli wystawcy.
  4. Jeśli chodziło o ziemię następował jej objazd.
  5. Kancelaria otrzymuje polecenie sporządzenia dokumentu.
  6. Kierownik kancelarii zleca napisanie brudnopisu pisarzowi lub notariuszowi (dyktatorowi).
  7. Kontrola treści, poprawki, uzupełnienia.
  8. Mundator sporządza czystopis.
  9. Przywieszenie pieczęci lub złożenie podpisu wystawiciela i świadków.
  10. W lepszych kancelariach wpisywano dokument do regestu.
Falsyfikat (od śrdw. łac. falsificatio – podrabianie) – antonim autentyku, fałszerstwo rzeczy oryginalnej w celu mistyfikacji.Małopolska – kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty; dzielnica historyczna Polski. Stolicą Małopolski jest Kraków.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
Encykłopedija suczasnoji Ukrajiny (ukr. Енциклопедія сучасної України, ЕСУ) – wielotomowe opracowanie w języku ukraińskim, przedstawiające informację o Ukrainie od początku XX wieku do dziś.
Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku
Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.
Dokument Władysława Hermana dla katedry w Bambergu – dokument wystawiony przez Władysława Hermana dla katedry w Bambergu w Bawarii pod koniec XI wieku. Jest to najstarszy zachowany w oryginale dokument wystawiony przez polskiego władcę, zaś dołączona do niego pieczęć stanowi najstarszą znaną pieczęć polskiego władcy.
Hiszpańska Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional de España) – największa biblioteka w Hiszpanii i jedną z największych na świecie. Znajduje się w Madrycie, a dokładnie przy Paseo de Recoletos.

Reklama