• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dynastia Zhou



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Stanowisko archeologiczne - jest to każdy ślad materialnej działalności ludzkiej w przeszłości. Terminem tym określa się zwarty, oddzielony od innych podobnych wycinek przestrzeni w obrębie którego występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem.Latawiec – najstarszy i najprostszy konstrukcyjne przyrząd latający cięższy od powietrza (aerodyna). Tradycyjnie składa się ze szkieletu pokrytego płótnem lub papierem, nie posiada własnego napędu i jest zamocowany liną do stałego (lub ruchomego) punktu na powierzchni Ziemi. Latawiec unosi się w powietrzu wykorzystując siłę nośną, jaka powstaje na jego powierzchni wskutek ruchu powietrza (np. wiatru) wytwarzającego różnicę ciśnienia nad i pod jego powierzchnią  – analogicznie jak na skrzydle samolotu. Pułap jaki może osiągnąć latawiec zależy zatem od długości linki, kąta natarcia powierzchni nośnej oraz prędkości wiatru.  Urwanie się latawca z uwięzi powoduje zanik siły nośnej na jego powierzchni, wpadnięcie w korkociąg i upadek na ziemię..
    Wschodnia dynastia Zhou[ | edytuj kod]

    Okres Wiosen i Jesieni[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Okres Wiosen i Jesieni.
    Państwa Okresu Wiosen i Jesieni i Pięciu Hegemonów

    Król Xie ostatecznie miał zostać zabity przez władcę Jin, jednak mimo to król Ping pozostał w Chengzhou. Przeniesienie stolicy Zhou na wschód okazało się definitywne i we współczesnej historiografii uznaje się je za moment dzielący panowanie dynastii na wcześniejszy okres Zachodniej dynastii Zhou i późniejszy Wschodniej dynastii Zhou. W ramach tego ostatniego wyróżnia się jeszcze często Okres Wiosen i Jesieni, od tytułu kroniki obejmującej lata 722 - 481 p.n.e., i Okres Walczących Królestw, od tytułu dzieła obejmującego lata 490 do 221 p.n.e. Dokładne granice obu tych podokresów różnią się u poszczególnych autorów.

    Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.Król Huan z dynastii Zhou (chiński: 周桓王; pinyin: Zhōu Húan Wáng) – czternasty władca tej dynastii i drugim ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 719-697 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Zhuangwang.
    Brązowe naczynie typu hu odlane w 482 p.n.e. w Jin z okazji wizyty króla Wu Fuchaia. Zbiory British Museum

    Po tym jak Zhou utracili swoją ekonomiczną bazę w dolinie rzeki Wei nie byli już w stanie odgrywać roli mediatora pomiędzy poszczególnymi posiadaczami fengjian. Ci ostatni w oparciu o swoje nadania zaczęli stopniowo budować prawdziwe państwa, o określonym terytorium i granicach, przy czym podbój dawnych enklaw pomiędzy terytoriami podlegającymi władzy króla Zhou szybko sprawił, że te chińskie państwa zaczęły się ze sobą stykać i prowadzić wojny. W sytuacji słabości władzy królewskiej rola przywódcy dbającego o ład wewnętrzny musiała zostać przejęta przez jednego z władców nowych państw. Pierwszym tego rodzaju przywódcą był władca państwa Zheng książę Zhuang (743 - 701 p.n.e.), który odparł ataki barbarzyńców Rong i działając w imieniu królewskiego dworu prowadził sprzymierzone siły przeciwko nieposłusznym wasalom. Jego potęga sprawiła jednak, że królowie Zhou poczuli się zagrożeni, i w 707 p.n.e. doszło do wojny pomiędzy Zhuangiem a królem Huanem (719 - 697 p.n.e.). Poniesiona wówczas przez Huana klęska sprawiła, iż: „autorytet króla Zhou nie był już dłużej poważnie brany pod uwagę; od tej pory król Zhou służył jedynie jako nominalna głowa państwa w feudalnym systemie Zhou”.

    Dao (tao) – podstawowe pojęcie filozofii chińskiej, kluczowe dla taoizmu, ale używane również przez inne kierunki, m.in. konfucjanizm. W zależności od autora i szkoły terminowi Dao przypisywane są bardzo różne znaczenia, od „uniwersalnej zasady kierującej wszechświatem” po „metodę postępowania [danej osoby]”.Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum) – jedno z największych na świecie muzeów historii starożytnej, mieszczące się w Londynie.

    System specyficznej dwuwładzy spełniającego funkcje rytualne króla Zhou i sprawującego rzeczywistą kontrolę najpotężniejszego z jego wasali został zinstytucjonalizowany za czasów księcia Huana (685 - 643 p.n.e.) z Qi oraz księcia Wena (636 - 628 p.n.e.) z Jin. W tym celu wykorzystano tradycyjną przysięgę zawarcia sojuszu, która w 667 p.n.e. została zawarta przez chińskie państwa pod przewodnictwem księcia Huana. W ten sposób doszło do powstania instytucji tzw. hegemona (霸, ba), którego władza jednak nie była dziedziczna, co samo w sobie świadczy o tym, że żadne państwo nie było w stanie zdobyć jej na stałe. Zgodnie z chińską tradycją było pięciu hegemonów, jednak w źródłach nie ma zgodności co do następców księcia Huana i księcia Wen w tej roli. Zgodnie z najczęściej akceptowaną wersją, pochodzącą od Mengzi, kolejnymi trzema hegemonami byli książę Mu (659 - 621 p.n.e.) z Qin, książę Xiang (650 - 637 p.n.e.) z Song oraz król Zhuang (613 - 591 p.n.e.) z Chu. W rzeczywistości jednak ani książę Mu ani książę Xiang nie dominowali nad państwami Centralnej Równiny. Xunzi opuszcza tych dwóch władców i zastępuje ich królem Helü (514 - 496 p.n.e.) z Wu oraz królem Goujianem (496 - 465 p.n.e.) z Yue, co jest bardziej zgodne z historyczną rzeczywistością.

    Wu wei (chin. trad. 無為, upr. 无为, pinyin: wú wéi; kor. muwi, jap. mui, wiet. vô vi, tyb. bja.bral) – podstawowa zasada taoizmu, mówiąca o tym, że należy pozwolić rzeczom istnieć zgodnie z naturą, a zdarzenia mają biec tak, jak biec mają, bez wszelkiej ingerencji i narzucania czegokolwiek. Po chińsku wu wei znaczy "niedziałanie". Odnosząc się do życia jednostki, wuwei przeciwstawia się wszelkiemu formalizmowi dotyczącego moralności, wszelkim przykazaniom, czy zaleceniom, które są sztuczne i maskują prawdziwe uczucia. Człowiek nie powinien być dobry dlatego, że takie ma rozkazy, czy zalecenia, tylko powinno to być dla człowieka w pełni naturalne, nie powinno wymagać od niego jakiegokolwiek wysiłku. Duchowy stan całkowitej naturalności, pozwalający, w myśl zasady wuwei, czynić dobro bez wysiłku/starania się, nazywa się w taoizmie Mocą lub Cnotą (chin. de). W taoizmie politycznym zasada wu wei głosi, że najlepszy władca to taki, który powstrzymuje się od ingerencji. Polityczna zasada wu wei jest najbliższa anarchizmowi.Zhongshan – państwo w starożytnych Chinach, leżące w dzisiejszej prowincji Hebei. W okresie Walczących Królestw, mimo niewielkich rozmiarów, odgrywało istotną rolą bufora między Yan a Zhao. Założone przez Xianyu, północnych nomadów, którzy osiedlili się między ludami chińskimi, pierwotnie określane było jako Bai Di. W latach 408-406 p.n.e. zaatakowało je i w końcu podbiło państwo Wei. Po czterdziestoletnim okresie dominacji Wei, Zhongshan odzyskało niepodległość w 377 roku p.n.e i mimo zniszczeń wywołanych kampaniami Wei w połowie IV wieku p.n.e., było na tyle silne, by wzorem większych sąsiadów, władca Zhongshan przyjął w 323 roku p.n.e. tytuł królewski (wang), dotąd zastrzeżony jedynie dla domu panującego Zhou. Choć nieduże, miało wiele ufortyfikowanych miast i sprawną armię, dysponującą tysiącem rydwanów bojowych. Zostało ostatecznie zniszczone i wchłonięte przez Zhao w 296 roku p.n.e.

    VII i VI w. p.n.e. to czasy ekspansji południowego państwa Chu, które rzuciło wyzwanie władcom północnej równiny. Chu było olbrzymim państwem w dolinie Jangcy, gdzie w ciągu kilku stuleci nie należące do konfederacji Zhou ludy stopniowo tworzyły organizmy polityczne. W 704 p.n.e. władca Chu ogłosił się królem, w ten sposób podkreślając swoją niezależność od królów Zhou. Będąc zbyt słabym by samodzielnie pokonać Chu Jin zaczęło wspierać zajmujące region dolnej Jangcy państwo Wu, zmuszając swojego przeciwnika do walki na dwa fronty. W 506 p.n.e. Wu dokonało inwazji Chu i doprowadziło je niemal na skraj zagłady. Samo Wu było jednak z kolei zagrożone przez swojego sąsiada, Yue, które zostało utworzone przez zamieszkujące wybrzeże ludy o tej samej nazwie. W 493 p.n.e. król Wu Fuchai (495 - 474 p.n.e.) pokonał Yue, by następnie w 482 p.n.e. zmusić władców północy do uznania swojej pozycji hegemona. Król Yue Goujian wykorzystał jednak zaangażowanie Wu na północy i w 470 p.n.e. ostatecznie zniszczył swojego rywala. To zwycięstwo zapewniło status hegemona Yue, ale Goujian miał być ostatnim władcą, który sprawował tą funkcję. Zarówno Chu, Wu, jak i Yue były państwami o wyraźnie nie-chińskim pochodzeniu etnicznym i kulturalnym, co jednak nie przeszkodziło im z biegiem czasu stać się członkami konfederacji Zhou. Także takie chińskie państwa jak Qi i Jin zaabsorbowały liczne niechińskie grupy (Yi, Rong, Di), stając się bytami mieszanymi pod względem etnicznym i kulturowym.

    De – pojęcie w tradycyjnej filozofii chińskiej, oznaczające cnotę lub moc. Ma kluczowe znaczenie w taoizmie, w którym jest to wewnętrzna natura przedmiotu, istota tej rzeczy, jej przeznaczenie. De stanowi przejaw powszechnej energii dao w każdej jednostce, rzeczy i zjawisku.Mieczysław Jerzy Künstler (ur. 26 marca 1933 w Słupcy, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) – językoznawca, sinolog, znawca języków i kultury chińskiej. Od 1972 był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk (w latach 1993-2006 przewodniczącym tego Komitetu). W 1978 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1983 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był także członkiem komitetów redakcyjnych "Rocznika Orientalistycznego" oraz serii "Prace Orientalistyczne". Mieczysław Jerzy Künstler był autorem wielu prac poświęconych językom, historii, cywilizacji i kulturze Chin. Przełożył też kilka utworów klasycznej literatury chińskiej (najważniejsze, wraz z zespołem: Dialogi konfucjańskie), a także kilka prac radzieckich i zachodnich sinologów.

    Okres Walczących Królestw[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Okres Walczących Królestw.
    Państwo Qin i pozostałe sześć z Siedmiu Państw ok. 260 p.n.e. Domena królów Zhou ze stolicą w Luoyangu w centrum

    Koniec epoki hegemonów wiąże się z początkiem Okresu Walczących Królestw, podczas którego walka toczyła się już nie o zdobycie statusu przywódcy chińskiej konfederacji, ale o zniszczenie pozostałych państw. Następowała stopniowa dezintegracja dawnego politycznego porządku - na początku król Zhou „utracił władzę na rzecz swoich nominalnych poddanych, władców regionalnych (zhuhou); następnie ci ostatni zostali przyćmieni przez potężne ministerialne lineaże w ich domenach; a wkrótce przywódcy tych lineaży musieli stawić czoła swoim buntowniczym krewnym, a nawet własnym zarządcom”. Na początku Wschodniej dynastii Zhou w oparciu o nadania fengjian mogło zostać utworzonych nawet 1000 drobnych państw. Jednak według różnych szacunków w źródłach z Okresu Wiosen i Jesieni możemy odnaleźć nazwy jedynie od 140 do 209 z nich. Na początku Okresu Walczących Królestw mogło być ich już mniej niż dwadzieścia, zaś ostatecznie w III w. p.n.e. na polu walki pozostało jedynie tzw. Siedem Państw: Qin, Qi, Zhao, Wei, Han, Yan i Chu. Wszystkie te państwa były oddalone od dawnego geograficznego centrum chińskiej konfederacji, co sprzyjało ekspansji.

    Komanderia (chiń.: 郡; pinyin: jùn) – historyczna jednostka administracyjna w Chinach. W czasach dynastii Zhou komanderie były jednostkami poniżej powiatów (xian, 縣). Podczas reform przeprowadzonych w państwie Qin przez Shang Yanga (IV w. p.n.e.) hierarchię odwrócono i będące odtąd jednostkami niższego szczebla powiaty łączono w komanderie. System ten wprowadził później w zjednoczonym państwie pierwszy cesarz, Qin Shi Huang, dzieląc Chiny na 36 komanderii (liczba ta wzrosła później na skutek ekspansji cesarstwa na południe). Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora.Shangdi (chiń.: 上帝; pinyin: Shàngdì; dosł. „Najwyższy Przodek, Najwyższy Władca”) – w mitologii chińskiej najwyższy i najważniejszy bóg, stwórca, uważany za personifikację Nieba (Tian).
    Zestaw naczyń zun i pan z grobowca markiza Yi z Zeng w dzisiejszej prowincji HubeiZbiory Muzeum Hubei

    W 481 p.n.e. władzę w państwie Qi przejął minister Tian Cheng, który niedługo potem zabił swojego władcę. Od tej pory Qi rządzili ministrowie z rodu Tian, chociaż ostatni książę został formalnie zdetronizowany dopiero w 386 p.n.e. Jak już wspomniano powyżej, w 470 p.n.e. Yue ostatecznie zniszczyło państwo Wu. Za początek Okresu Walczących Królestw często uznaje się rok 453 p.n.e., gdy trzej ministrowie państwa Jin podzielili je między sobą, tworząc w ten sposób państwa Zhao, Wei i Han. Był to początek tzw. „trzech Jin”, które ostatecznie wyzuły z resztek ich ziem dawny królewski ród Jin w 376 p.n.e. To obalenie dawnych dynastii wiązało się także z końcem starego arystokratycznego porządku i centralizacją państw wokół ich nowych władców. Także stare rody panujące w Chu lub Yan musiały dokonywać reform, by przeciwstawić się nowym agresywnym rywalom. Działając pod przywództwem Wei w latach 403 do 383 p.n.e. trzy Jin dokonywały ekspansji we wszystkich kierunkach: na wschodzie kosztem Qi, na południu kosztem Chu i na zachodzie kosztem Qin.

    Nanyang (chin.: 南阳; pinyin: Nányáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 251 782. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 10 373 217 mieszkańców.Król Zhao (chiński: 周昭王, pinyin: Zhōu Zhāowáng) – czwarty król dynastii Zhou; rządził w latach 977/975-957 p.n.e..

    Na początku IV w. p.n.e. Qin poniosło szereg porażek w wojnie z Wei i zaczęło odzyskiwać siły, dopiero gdy zaniepokojone sukcesami tego ostatniego Zhao i Han złamały dotychczasową solidarność trzech Jin. Walcząc z Wei Zhao sprzymierzyło się z Chu i wojna ta była ważna zarówno dlatego, iż oznaczała powrót Chu do grona wielkich potęg jak i z powodu faktu pojawienia się nowego rodzaju konfliktów, w których walczyły ze sobą sojusze państw zmieniających stronę w momencie gdy tylko zmienił się stosunek sił. W latach 366 - 362 p.n.e. Qin trzykrotnie pokonało Wei w kolejnych bitwach, jednak dzięki geniuszowi dyplomatycznemu jego władcy, markiza (侯, hou) Hui (369 - 335 p.n.e.), Wei wyszło z tych porażek jeszcze silniejsze. Będąc u szczytu potęgi w 344 p.n.e. Hui przyjął tytuł króla. Trzy lata później został pokonany przez Qi, lecz zamiast zrezygnować z królewskiego tytułu, przekonał swojego zwycięzcę by ten również zaczął się nim posługiwać. Do roku 323 p.n.e. tytuł królewski przyjęli także władcy Qin, Han, Zhao, Yan i Zhongshan. Ponieważ władcy Chu posługiwali się nim od dawna, oznaczało to iż teraz używały go wszystkie większe państwa chińskiej konfederacji. W 334 p.n.e. Chu podbiło Yue, tym samym ostatecznie zwyciężając w trwającej ponad dwa stulecia rywalizacji trzech państw doliny Jangcy.

    Kusza – broń miotająca neurobalistyczna (wykorzystująca energię sprężystości) podobna do łuku. Zasadnicza różnica w użyciu polega na możliwości wstrzymania się ze strzałem przez dowolnie długi czas po naciągnięciu cięciwy. Cięciwę naciąga się ręcznie, korbą lub lewarem, a dopiero potem strzela, naciskając spust.Liao He (chin. upr.: 辽河; chin. trad.: 遼河; pinyin: Liáo Hé) – rzeka w północno-wschodnich Chinach, uchodzi do Zatoki Liaotuńskiej na Morzu Żółtym. Jej źródła znajdują się w górach Qilaotu Shan. Długość rzeki wynosi 1430 km, a powierzchnia jej dorzecza to 219 tys. km². Przepływa przez Nizinę Mandżurską, przez miejscowości Tonghua i Yingkou.

    To Qin miało być tym z Siedmiu Państw, które ostatecznie pokonało wszystkie pozostałe. Miało ono swoje centrum w dawnej domenie królów Zhou, dolinie rzeki Wei. Tym samym najbardziej wysunięte na zachód miało idealne warunki do ekspansji na barbarzyńskie terytoria. Pomiędzy 441 a 316 p.n.e. Qin podbiło położone na terenie Syczuanu państwa Shu i Ba i odtąd ten żyzny region był jednym ze źródeł jego potęgi. W IV w. p.n.e. Qin doznało serii klęsk z ręki Wei, by za panowania księcia Xiana (384 - 362 p.n.e.) zacząć wprowadzać pierwsze reformy. Ten proces nabrał gwałtownego przyspieszenia za rządów młodego księcia Xiao (361 - 338 p.n.e.), który zaprosił na dwór legistę Shang Yanga. Shang Yang ostatecznie obalił dawną arystokratyczną hierarchię dzieląc cała męską ludność Qin na dwadzieścia rang, w ramach których można było awansować za różne zasługi dla państwa. Zgodnie z zasadami legistów wprowadził oparte na tekście pisanym prawo. Podzielił całe państwo na komanderie i powiaty (縣, xian), których zarządcy byli mianowani przez księcia. Zainicjował powszechne spisy ludności i wprowadził powszechny obowiązek służby wojskowej. Zebrał domostwa w grupy po pięć, wprowadzając w ich ramach obowiązek donoszenia o popełnianych przestępstwach. Wprowadził podatek gruntowy i pogłówny. W ten sposób Qin stało się wzorowym scentralizowanym państwem Okresu Walczących Królestw, którym władca rządził za pomocą podporządkowanej mu biurokracji.

    Kompas geomantyczny (chiń. upr.: 罗盘; chiń. trad.: 羅盤; pinyin: luópăn) – przyrząd używany w chińskiej geomancji (fengshui) do rozplanowywania budynków i grobów. Jest niewiele młodszy, niż sam wynalazek kompasu. W przeciwieństwie do niego nie wskazuje jednak kierunku północnego, ale południe. Tarcza luopanu podzielona jest tak, aby wyznaczała osiem trygramów i heksagramy Yijing, a także szereg innych informacji wziętych z filozofii chińskiej, jak np. pięć żywiołów i 28 stacji księżycowych.Król You z dynastii Zhou (chiński: 周幽王; pinyin: zhōu yōu wáng) – dwunasty władca tej dynastii i ostatni król z zachodniej linii Zhou. Rządził w latach 781-771 p.n.e. Starał się zaimponować swojej ulubionej księżniczce Baosi, oszukując możnowładców, że władca znajduje się w niebezpieczeństwie. Przybyli do zamku lecz jedyne co znaleźli to Baosi, która wyśmiewała się z nich. Gdy niebezpieczeństwo naprawdę przyszło król znów zwołał możnowładców, jednak żaden nie przybył, ponieważ wszyscy myśleli, że jest to kolejny żart władcy. Youwang został zabity a Baosi wzięto do niewoli. Jego następcą został jego syn, Pingwang.

    Skutki reform Shang Yanga były niemal natychmiastowe. Stulecie 350 - 250 p.n.e. figuruje w źródłach jako okres sojuszy „poziomych”, tj. pro-Qinowskich, oraz „pionowych”, tj. próbujących przeciwstawić się Qin, odtąd bowiem cały system sojuszy obracał się wokół niego. Wiele ze swoich zwycięstw nad najgroźniejszymi rywalami Qin odniosło cudzymi rękami. W roku 353 i ponownie 341 p.n.e. Qi zadało dwie wielkie klęski Wei i Qin wykorzystało sytuację, w ciągu następnych kilku dekad nie tylko odbijając dawniej stracone na rzecz Wei terytoria, ale zapuszczając się ze swoimi armiami głęboko w centrum tego państwa. Na początku III w. p.n.e. głównym rywalem Qin było Qi, które jednak zostało kompletnie zniszczone w trakcie wojny z sojuszem Wei, Qin i Yan w 284 p.n.e. Qi wprawdzie odbudowało się po tej klęsce, ale nigdy nie powróciło już do dawnej potęgi. W 278 p.n.e. Qin zdobyło stolicę Chu i wypchnęło je z doliny rzeki Han i doliny Jangcy. Jedynym poważnym rywalem Qin było teraz Zhao. Po decydującej bitwie pod Changping w 260 p.n.e. armia Qin miała zakopać żywcem 400 tys. jeńców. Chociaż historycy wątpią w prawdziwość tego rodzaju liczb, pojawiających się przy okazji walk w ostatnich latach Okresu Walczących Królestw, to nie ulega wątpliwości że liczba ponoszonych ówcześnie ofiar była ogromna.

    Dynastia Qin (chiń. upr.: 秦朝; chiń. trad.: 秦朝; pinyin: Qín Cháo; Wade-Giles: Ch’in Ch’ao) – pierwsza dynastia zjednoczonego Cesarstwa Chińskiego, założona w 221 r. p.n.e. przez Pierwszego Cesarza (który dokonał zjednoczenia). Aczkolwiek krótkotrwała, stworzyła silny, scentralizowany aparat państwowy, oparty na ujednoliconym prawie, pieniądzu i służbie administracyjnej. Obalona na skutek ludowego powstania w roku 206 p.n.e., ale zwycięzcy wykorzystali osiągnięcia państwowości Qin, by na tej podstawie zbudować długotrwałą i potężną dynastię Han.Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

    Po Changping żadne pojedyncze państwo nie było w stanie przeciwstawić się Qin, a nie istniał również mechanizm, który mógłby utrzymać stabilny sojusz kilku państw przeciwko niemu. W tej sytuacji podbój reszty Chin przez Qin był nieunikniony i pozostała część Okresu Walczących Królestw, aż do ustanowienia cesarstwa w 221 p.n.e., to monotonna kronika kolejnych podbojów królów Qin. Królowie Zhou od dawna nie posiadali już wówczas żadnego znaczenia. W 256 p.n.e. wojska Qin zajęły królewską domenę Zhou. Jeszcze w tym samym roku zmarł ostatni król z rodu Ji.

    Shang Yang (znany też jako 公孫鞅 Gongsun Yang, 商君 Shang Jun lub 卫鞅 Wei Yang; ur. ok. 390 p.n.e., zm. 338 p.n.e.) – starożytny chiński polityk i filozof, przedstawiciel szkoły legistów.Luoyang (chin. upr.: 洛阳; chin. trad.: 洛陽; pinyin: Luòyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan, nad rzeką Luo He (dopływ Huang He). W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 391 054. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 156 510 mieszkańców. Ośrodek regionu sadowniczego i rzemiosła artystycznego; rowinięty przemysł środków transportu, maszynowy, bawełniany, spożywczy i gumowy; w mieście funkcjonują szkoły wyższe.

    Sto Szkół[ | edytuj kod]

    Obrazy na pudełku z grobowca z państwa Chu. Laka, ok. 316 p.n.e. Zbiory Muzeum Hubei

    Czasy Wschodniej dynastii Zhou charakteryzowały się niezwykłą dynamiką zarówno w sferze społecznej, jak i ekonomii oraz technologii. To wtedy w Chinach rozpoczęła się epoka żelaza, co zaowocowało rozwojem zarówno rolnictwa, wyposażonego w nowe narzędzia, jak i techniki wojennej. Rosła liczba ludności, postępowała urbanizacja, rozwijało się rzemiosło i handel, co prowadziło do wzrostu roli nowej klasy mieszczan i kupców. Znaczenie dawnej arystokracji systematycznie spadało, co wiązało się także z faktem, iż wojska oparte na rydwanach zastąpiły masowe armie złożone z piechoty i kawalerii. Synowie podupadłych arystokratów szukali szczęścia na dworach rywalizujących ze sobą władców, proponując swoje usługi jako doradcy i żołnierze. To w tym intelektualnym klimacie ciągłych zmian, rywalizacji i konieczności innowacji rozkwitły liczne szkoły filozoficzne, z którego to powodu w chińskiej tradycji ta epoka jest znana także jako okres Stu Szkół.

    Księga Pieśni jest kompilacją chińskiej poezji pochodzącej z okresu między XI a VII wiekiem p.n.e. Zaliczana jest do Pięcioksięgu konfucjańskiego.Li gui, Gui [pana] Li (chiń. 利簋; pinyin Lì guǐ) – starożytne chińskie naczynie rytualne typu gui odlane w czasach wczesnej dynastii Zhou i upamiętniające nagrodę dla urzędnika nazwiskiem Li, ofiarowaną mu przez króla Wu z dynastii Zhou siedem dni po jego zwycięstwie nad królem Di Xinem z dynastii Shang.

    Najsłynniejszym z działających podówczas mistrzów (zi) miał się okazać Konfucjusz (trad. 551 - 479 p.n.e.), tradycyjnie uważany za eponimicznego twórcę konfucjanizmu. Konfucjusz żył w czasach, w których władza dawnej arystokracji, na czele z królem Zhou, miała charakter coraz bardziej ograniczony do sfery rytuału. Broniąc dawnego porządku przed współczesnym zamętem Konfucjusz koncentrował się właśnie na obronie rytualnych prerogatyw arystokracji. Pojęcie rytuału (li) zaczęło jednak u niego obejmować całą sferę obyczaju i moralności. Analogicznie zwyczajowe określenie arystokraty, junzi, zaczęło u niego mieć wymiar moralny i oznaczać człowieka szlachetnego, który zajmuje się kultywowaniem cnoty (de). Odwołując się do starych arystokratycznych zasad Konfucjusz zatem jednocześnie proponował swoisty egalitaryzm, zgodnie z którym status junzi może osiągnąć każdy. Człowiek szlachetny osiąga swoje cele siłą swojego przykładu i dla konfucjanistów było jasne, że „im kto wyżej w hierarchii społecznej, tym większy zasięg ma oddziaływanie jego cnoty. Władca oddziałuje tak przemożnie, że jego wpływ rozciąga się na najdalsze kresy państwa i na wszystkich podległych mu ludzi”. Ten nacisk na moralny aspekt starych idei religijnych możemy odnaleźć także w nowym rozumieniu Nieba (Tian), którego kult pojawił się w Chinach wraz z dynastią Zhou. W okresie Stu Szkół Niebo zaczęto pojmować jako antropomorficzne bóstwo, które udziela swój Mandat królowi Zhou, znanemu jako Syn Niebios, by ten rządził w jego imieniu w sposób zgodny z zasadami moralności. Pojęcie Nieba rozdzielającego kary i nagrody nie na podstawie właściwie sprawowanych ofiar, ale moralnego zachowania, stało się centralnym punktem ówczesnej myśli politycznej i religijnej.

    Chińskie brązy rytualne – pochodzące z czasów dynastii Shang i Zhou zdobione (czasem bardzo bogato) przedmioty z brązu, przede wszystkim naczynia służące do celów rytualnych, zarówno religijnych jak i dworskich. Stanowią świadectwo kunsztu odlewniczego starożytnych Chińczyków, od czasów starożytnych były przedmiotem kolekcjonerstwa. Często są zdobione napisami we wczesnym piśmie chińskim.Król Ping z dynastii Zhou (chiński: 周平王; pinyin: zhōu píng wáng), był trzynastym władcą tej dynastii i pierwszym ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 770-720 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Huanwang.

    Celem wszystkich szkół było przywrócenie ładu (Dao), przy czym panowała zgoda co do tego, że czas ciągłej wojny i chaosu nie zakończy się, dopóki „wszystko co pod Niebem” nie zostanie zjednoczone pod rządami jednego władcy. Wszystkie szkoły dążyły także do zastąpienia starej, arystokratycznej hierarchii nową, opartą na moralnych zasługach. Bardzo jednak różniły się pod względem tego jak zbudować ten nowy zjednoczony świat i jak ma on wyglądać, a także na czym polega właściwe praktykowanie cnoty. Konfucjusz chciał powrotu do czasów Zachodniej dynastii Zhou i luźnej federacji pod rytualnym przywództwem Syna Niebios. Taoiści byli przeciwni konfucjańskiemu wyniesieniu rytuału i kultury, ponieważ ich ideałem było proste życie zgodne z naturą. Próba zmiany naturalnego porządku rzeczy to źródło wszelkiego zła, stąd ich wynikający z zasady Wu wei kwietyzm. Niemniej Laozi przyznawał, że tak samo jak wszechświat jest rządzony przez jedno Dao, tak społeczeństwo powinno być rządzone przez jednego władcę. Mo Di chciał powrotu do idealizowanej przeszłości, w której to ludzie mieli oddać władzę w ręce najmądrzejszego z nich wszystkich, rządzącego następnie dla wspólnego dobra. Legiści odrzucali konfucjański ideał kultywowania cnoty uważając za niepodważalny fakt, iż ludzie w swoim postępowaniu kierują się własną korzyścią. Władca nie powinien dążyć do ich moralnej przemiany, ale ukierunkować ich pragnienie bogactw i społecznego prestiżu w taki sposób, by służyło ono państwu. To legiści odnieśli największy natychmiastowy sukces, ponieważ od czasów Shang Yanga (zm. 338 p.n.e.) stali za programem reform, który uczynił Qin najpotężniejszym z chińskich państw. Intelektualne dziedzictwo okresu Stu Szkół było źródłem późniejszej ideologii okresu cesarskiego, zgodnie z którą władza cesarza powinna być nieograniczona i mieć charakter uniwersalny, zaś powinien on rządzić za pomocą biurokracji obsadzonej przez ludzi utalentowanych i pełnych cnoty. „Fakt iż nie przedstawiono żadnej alternatywy dla tych fundamentalnych założeń przez ponad dwadzieścia jeden stuleci cesarskich rządów świadczy o wyjątkowej żywotności idei ukształtowanych przed imperialnym zjednoczeniem”.

    Żeliwo – stop odlewniczy żelaza z węglem, krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami, zawierający od 2,11 do 4,3% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia i składu chemicznego stopu. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Według obowiązującej normy żeliwo definiuje się jako tworzywo, którego głównym składnikiem jest żelazo i w którym zawartość węgla przekracza 2% (obecność dużych zawartości składników węglikotwórczych może zmienić podaną zawartość węgla).Mapa plastyczna (ang. raised-relief map, niem. Relief Karte) – trójwymiarowy model powierzchni Ziemi istniejący fizycznie. Przeważnie mapy plastyczne są rzeźbione, tłoczone lub odlewane w gipsie, plastiku lub masach plastycznych. W przeciwieństwie do zwykłych map, mapy plastyczne posiadają dwie skale: poziomą (horyzontalną) i pionową (wertykalną). Zwykle dla lepszego efektu wizualnego stosuje się przewyższenie skali pionowej, szczególnie jeśli mapa przedstawiana duży obszar (ma małą skalę).

    Ważniejsze wynalazki i odkrycia[ | edytuj kod]

    Okres Wschodniej Dynastii Zhou, w którym prowadzono intensywne działania wojenne, przyczynił się do powstania wielu wynalazków, nie tylko militarnych, z których część - jak np. kusza czy chomąto - dotarła do Europy dopiero wiele wieków później.

  • W VI w. p.n.e. wynaleziono żelazny pług oraz uprawę szeregową (W Europie stosowana dopiero od XVIII w. n.e.); odlewano dzwony strojone;
  • Między VI a V w. p.n.e. zaczęto konstruować pierwsze latawce; wynalazek dotarł do Europy w XVI wieku.
  • W V w. p.n.e. prowadzono tzw. poszukiwania geobotaniczne, tj. wykorzystanie roślin do wykrywania złóż minerałów;
  • W IV w. p.n.e. wytapiano żeliwo; stosowano miech tłokowy obustronnego działania, który przyspieszył rozwój metalurgii; używano ropy naftowej i gazu ziemnego w charakterze paliwa (do surowców dowiercano się kiedy szukano solanek); budowano już pierwsze kompasy; w dziele Mocjusza zostaje sformułowana pierwsza zasada dynamiki newtonowskiej: Zatrzymanie ruchu jest spowodowane przeciwną siłą [...] Jeśli nie ma przeciwnej siły [...] ruch nigdy nie zostanie zatrzymany. Jest to tak pewne, jak to, że wół nie jest koniem; stosowano już trujące gazy bojowe; pojawiła się kusza;
  • W IV-III w. p.n.e. wynaleziono uprząż szorową, dużo efektywniejszą niż stosowana wówczas na Zachodzie uprząż podgardlnikowo-popręgowa; uprząż szorowa przyczyniła się do wynalezienia w Chinach chomąta
  • a w III w. p.n.e. budowano przyrządy tarczowe i wskazówkowe, m.in. kompas geomantyczny i tworzono pierwsze mapy plastyczne

    Shu (chiń.: 古蜀; pinyin: Gǔ Shǔ) – państwo w Chinach starożytnych. Założone przed XI w.p.n.e., zajmowało środkową i północno-zachodnią część dzisiejszej prowincji Sichuan, a swoją stolicę miało w dzisiejszym Chengdu. Zwane też "starożytne Shu" (chiń. upr.: 古蜀; pinyin: gǔ shǔ), by odróżnić je od państwa Shu Han z okresu Trzech Królestw.Gui – naczynie do przechowywania żywności używane w starożytnych Chinach, mające postać misy z szerokim otworem i dwoma uchwytami po bokach.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Historia Chin obejmuje okres od czasów najdawniejszych obejmujących najstarszą chińską historiografię poprzez epoki zwalczających się królestw i ponowne zjednoczenia, panowanie cesarzy, okres rządów Kuomintangu po Chińską Republikę Ludową.
    Song – państwo w starożytnych Chinach, leżące w dzisiejszej prowincji Henan, ze stolicą w dzisiejszym Shangqiu. Zostało stworzone jako państwo wasalne wschodniej dynastii Zhou, po jej zwycięstwie nad Shangami. Pokonani władcy Shang otrzymali je we władanie, by mogli kontynuować linię rodową i czcić swoich przodków (przodkowie-królowie byli uważani za potężne duchy, które w przypadku zaniedbania, mogłyby się zwrócić przeciw ludziom i zagrozić tym, którzy byli odpowiedzialni za przerwanie ich kultu, tj. władcom nowej dynastii Zhou). W okresie Wiosen i Jesieni było jednym z głównych państw, ale od połowy VII w. p.n.e. jego pozycja słabła. Inwazja Chu w 633 r. p.n.e. została odparta dzięki wsparciu Jin. Nie mając możliwości ekspansji, podobnie jak np. Lu czy Zhongshan, stało się polem walki między silniejszymi państwami; by tego uniknąć w 579 zorganizowało konferencję pokojową między Jin, Chu, Qin i Qi, zakończoną jednym z pierwszych w historii traktatów pokojowych i rozbrojeniowych.
    Chińskie Muzeum Narodowe (chiń. upr.: 中国国家博物馆; chiń. trad.: 中國國家博物館; pinyin: Zhōngguó Guójiā Bówùguǎn) – muzeum znajdujące się w centrum Pekinu, przy placu Niebiańskiego Spokoju, naprzeciw gmachu Wielkiej Hali Ludowej.
    Kult przodków – praktyka religijna oparta na wierze w życie pozagrobowe przodków, ich wpływ na życie ziemskie oraz możliwość komunikowania się z nimi poprzez określone rytuały. Celem takich rytuałów jest zazwyczaj oddawanie zmarłym czci, dbanie o ich samopoczucie w życiu pozagrobowym (np. poprzez składanie ofiar, patrz: obiata), a także zwracanie się do nich o radę, błogosławieństwo lub protekcję. Za pozareligijne, społeczne funkcje kultu przodków uważa się podtrzymywanie więzów rodowych i rodzinnych, tj. lojalność, szacunek wobec starszych (patrz: nabożność synowska) czy ciągłość pokoleń.
    Metalurgia – nauka o metalach, obejmująca m.in. obróbkę plastyczną, odlewnictwo, metaloznawstwo i metalurgię ekstrakcyjną. Przedmiotem badań metalurgii jest obróbka rud metali aż do produktu końcowego (np. kabel miedziany, drzwi samochodowe, profile aluminiowe). W języku potocznym utożsamiana jest często z hutnictwem, przy czym hutnictwo zajmuje się wyłącznie metalurgią ekstrakcyjną. Obecnie procesy ekstrakcji metali stanowią niewielki odsetek przedmiotów badań metalurgii, która skupia się głównie na przetwórstwie metali, czyli wytwarzaniu przedmiotów użytkowych.
    Yan (wym. jen) - starożytne chińskie państwo w okresie Zachodniej Dynastii Zhou, Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Jego stolicą było miasto Ji (na miejscu dzisiejszego Pekinu), nazywane też Yanjing, czyli stolica Yan.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.069 sek.