Dynastia Zhou

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dynastia Zhou – dynastia panująca w Chinach w latach 1045 do 256 p.n.e.

Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.Król Huan z dynastii Zhou (chiński: 周桓王; pinyin: Zhōu Húan Wáng) – czternasty władca tej dynastii i drugim ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 719-697 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Zhuangwang.

Lud Zhou od XII wieku p.n.e. zamieszkiwał dolinę rzeki Wei. Rządzony przez ród Ji uznawał on zwierzchność królów Shang (ok. 1600 - 1045 p.n.e.) W 1045 p.n.e. król Wu (1049/45 - 1043 p.n.e.) pokonał ostatniego króla Shangów i w ciągu następnych dziesięcioleci Zhou dokonali całej serii podbojów, docierając do regionu Yantai na wschodzie, rzeki Liao na północnym wschodzie, północnego Shaanxi i Shanxi na północnym zachodzie oraz regionu środkowej Jangcy na południu. Ta ekspansja nie doprowadziła jednak do powstania jakiegoś jednolitego imperium, państwo Zhou składało się bowiem z szeregu enklaw złożonych z niewielkich państewek lub wręcz pojedynczych osad uznających zwierzchność króla Zhou. Epoka podbojów zakończyła się wraz ze śmiercią króla Zhao (977/975 - 957 p.n.e.) w trakcie katastrofalnej kampanii w regionie środkowej Jangcy. Od tej pory władza królewska stopniowo słabła, zaś coraz silniejsza stawała się pozycja posiadaczy nadań fengjian, których porównuje się czasami do zachodnich feudałów.

Dao (tao) – podstawowe pojęcie filozofii chińskiej, kluczowe dla taoizmu, ale używane również przez inne kierunki, m.in. konfucjanizm. W zależności od autora i szkoły terminowi Dao przypisywane są bardzo różne znaczenia, od „uniwersalnej zasady kierującej wszechświatem” po „metodę postępowania [danej osoby]”.Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum) – jedno z największych na świecie muzeów historii starożytnej, mieszczące się w Londynie.

W 771 p.n.e. sojusz regionalnych władców i barbarzyńców zdobył stolicę Zhou i wkrótce została ona przeniesiona na wschód, do Chengzhou (dzis. Luoyang). Był to koniec Zachodniej dynastii Zhou i początek Wschodniej dynastii Zhou, przy czym w ramach tej ostatniej wyróżnia się jeszcze tzw. Okres Wiosen i Jesieni i Okres Walczących Królestw. W sytuacji definitywnego osłabienia pozycji królów Zhou posiadacze fengjian zaczęli budować prawdziwe państwa. W VII w p.n.e. rola przywódcy dbającego o ład wewnętrzny została przejęta przez tzw. hegemonów (ba), którymi byli władcy najsilniejszych chińskich państw, podczas gdy król Zhou zachował prymat jedynie w sferze rytualnej. Koniec epoki hegemonów na początku V w. p.n.e. wiąże się z początkiem Okresu Walczących Królestw, podczas którego walka toczyła się już nie o zdobycie statusu przywódcy chińskiej konfederacji, ale o zniszczenie pozostałych państw. Ostatecznie najpotężniejszym z Walczących Królestw okazało się Qin, które w 256 p.n.e. podbiło domenę królów Zhou, kończąc tym samym ich rządy.

Wu wei (chin. trad. 無為, upr. 无为, pinyin: wú wéi; kor. muwi, jap. mui, wiet. vô vi, tyb. bja.bral) – podstawowa zasada taoizmu, mówiąca o tym, że należy pozwolić rzeczom istnieć zgodnie z naturą, a zdarzenia mają biec tak, jak biec mają, bez wszelkiej ingerencji i narzucania czegokolwiek. Po chińsku wu wei znaczy "niedziałanie". Odnosząc się do życia jednostki, wuwei przeciwstawia się wszelkiemu formalizmowi dotyczącego moralności, wszelkim przykazaniom, czy zaleceniom, które są sztuczne i maskują prawdziwe uczucia. Człowiek nie powinien być dobry dlatego, że takie ma rozkazy, czy zalecenia, tylko powinno to być dla człowieka w pełni naturalne, nie powinno wymagać od niego jakiegokolwiek wysiłku. Duchowy stan całkowitej naturalności, pozwalający, w myśl zasady wuwei, czynić dobro bez wysiłku/starania się, nazywa się w taoizmie Mocą lub Cnotą (chin. de). W taoizmie politycznym zasada wu wei głosi, że najlepszy władca to taki, który powstrzymuje się od ingerencji. Polityczna zasada wu wei jest najbliższa anarchizmowi.Zhongshan – państwo w starożytnych Chinach, leżące w dzisiejszej prowincji Hebei. W okresie Walczących Królestw, mimo niewielkich rozmiarów, odgrywało istotną rolą bufora między Yan a Zhao. Założone przez Xianyu, północnych nomadów, którzy osiedlili się między ludami chińskimi, pierwotnie określane było jako Bai Di. W latach 408-406 p.n.e. zaatakowało je i w końcu podbiło państwo Wei. Po czterdziestoletnim okresie dominacji Wei, Zhongshan odzyskało niepodległość w 377 roku p.n.e i mimo zniszczeń wywołanych kampaniami Wei w połowie IV wieku p.n.e., było na tyle silne, by wzorem większych sąsiadów, władca Zhongshan przyjął w 323 roku p.n.e. tytuł królewski (wang), dotąd zastrzeżony jedynie dla domu panującego Zhou. Choć nieduże, miało wiele ufortyfikowanych miast i sprawną armię, dysponującą tysiącem rydwanów bojowych. Zostało ostatecznie zniszczone i wchłonięte przez Zhao w 296 roku p.n.e.

Dynastia Zhou była najdłużej panującą chińską dynastią. Czasy Wschodniej dynastii Zhou charakteryzowały się niezwykłą dynamiką zarówno w sferze społecznej, jak i ekonomii oraz technologii. To wtedy w Chinach rozpoczęła się epoka żelaza, co zaowocowało rozwojem zarówno rolnictwa, wyposażonego w nowe narzędzia, jak i techniki wojennej. Rosła liczba ludności, postępowała urbanizacja, rozwijało się rzemiosło i handel, co prowadziło do wzrostu roli nowej klasy mieszczan i kupców. Wojska oparte na rydwanach zastąpiły masowe armie złożone z piechoty i kawalerii. To w tym intelektualnym klimacie ciągłych zmian, rywalizacji i konieczności innowacji rozkwitły liczne szkoły filozoficzne. Z tego powodu w chińskiej tradycji ta epoka jest też znana jako okres Stu Szkół. To wtedy powstały intelektualne fundamenty najważniejszych chińskich szkół filozoficznych: konfucjanizmu, taoizmu i legizmu.

De – pojęcie w tradycyjnej filozofii chińskiej, oznaczające cnotę lub moc. Ma kluczowe znaczenie w taoizmie, w którym jest to wewnętrzna natura przedmiotu, istota tej rzeczy, jej przeznaczenie. De stanowi przejaw powszechnej energii dao w każdej jednostce, rzeczy i zjawisku.Mieczysław Jerzy Künstler (ur. 26 marca 1933 w Słupcy, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) – językoznawca, sinolog, znawca języków i kultury chińskiej. Od 1972 był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk (w latach 1993-2006 przewodniczącym tego Komitetu). W 1978 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1983 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był także członkiem komitetów redakcyjnych "Rocznika Orientalistycznego" oraz serii "Prace Orientalistyczne". Mieczysław Jerzy Künstler był autorem wielu prac poświęconych językom, historii, cywilizacji i kulturze Chin. Przełożył też kilka utworów klasycznej literatury chińskiej (najważniejsze, wraz z zespołem: Dialogi konfucjańskie), a także kilka prac radzieckich i zachodnich sinologów.

Początki Zhou[ | edytuj kod]

Stolice dynastii Zhou - Qiyi, podwójna stolica Feng/Hao (to ostatnie było nazywane także Zongzhou) i wschodnia stolica Chengzhou (późn. Luoyang)

Zgodnie z tradycją zapisaną w pieśni Sheng min (zawartej w części Daya Księgi Pieśni), prawdopodobnie napisanej pod koniec Zachodniej Dynastii Zhou, początek Zhou dała kobieta nazywana Jiang Yuan („Protoplasta [ludzi] Jiang”), która zaszła w ciążę z Di, najwyższym bogiem Shangów (ok. 1600 - 1045 p.n.e.). W jakiś czas później urodziła ona syna, który stał się znany jako Hou Ji, czyli Książę Proso, to on bowiem miał zapoznać ludzkość z uprawą tego zboża. To właśnie Hou Ji miał być protoplastą rodu Ji, panującego nad Zhou, a pomiędzy nim a pierwszą historyczną postacią, o której posiadamy nieco więcej wiadomości, Księciem (公, gong) Gu, miało minąć dwanaście pokoleń.

Komanderia (chiń.: 郡; pinyin: jùn) – historyczna jednostka administracyjna w Chinach. W czasach dynastii Zhou komanderie były jednostkami poniżej powiatów (xian, 縣). Podczas reform przeprowadzonych w państwie Qin przez Shang Yanga (IV w. p.n.e.) hierarchię odwrócono i będące odtąd jednostkami niższego szczebla powiaty łączono w komanderie. System ten wprowadził później w zjednoczonym państwie pierwszy cesarz, Qin Shi Huang, dzieląc Chiny na 36 komanderii (liczba ta wzrosła później na skutek ekspansji cesarstwa na południe). Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora.Shangdi (chiń.: 上帝; pinyin: Shàngdì; dosł. „Najwyższy Przodek, Najwyższy Władca”) – w mitologii chińskiej najwyższy i najważniejszy bóg, stwórca, uważany za personifikację Nieba (Tian).

Współczesna archeologia wiąże początki państwa Zhou z zachodnimi wyżynami wschodniego Gansu i zachodniego Shaanxi. To Książę Gu miał wyprowadzić Zhou z ich pierwotnej ojczyzny do doliny rzeki rzeki Wei i założyć ich pierwszą stolicę, Qiyi (dzis. stanowisko Zhouyuan), nieco na południe od góry Qi. Wcześniejsza aktywność Zhou była związana z miejscem zwanym Bin, położonym prawdopodobnie w górnym biegu północnego dopływu Wei, Jing. Ceramiczna tradycja obu dolin rzecznych jest bez wątpienia homogeniczna i wskazuje na kulturę materialną w ramach której Zhou zbudowali swoją potęgę.

Nanyang (chin.: 南阳; pinyin: Nányáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 251 782. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 10 373 217 mieszkańców.Król Zhao (chiński: 周昭王, pinyin: Zhōu Zhāowáng) – czwarty król dynastii Zhou; rządził w latach 977/975-957 p.n.e..
Li gui - naczynie rytualne typu gui upamiętniające nagrodę dla urzędnika nazwiskiem Li, ofiarowaną mu przez króla Wu siedem dni po jego zwycięstwie w bitwie pod Muye. Zbiory Chińskiego Muzeum Narodowego

Następca Księcia Gu, Ji Li, zgodnie z Kroniką bambusową miał prowadzić wiele wypraw wojennych i ostatecznie zostać zabity przez króla (Wang) Shang Wen Dinga (ok. 1116 - 1107 p.n.e.), w jedenastym roku jego panowania. Ten incydent sugeruje, że król Shang stwierdził iż nie może dłużej tolerować niekontrolowanego wzrostu potęgi swojego wasala. Syn Ji Li, Cheng (późniejszy Król Wen (1099/1056 - 1050 p.n.e.), wziął za żonę shangowską księżniczkę, co oznaczało że pozostawał nominalnym poddanym króla Shang. Ta tradycja jest dobrze potwierdzona przez odnalezione w Zhouyuan napisy na kościach wróżebnych wskazujące iż w ramach kultu przodków uprawianego przez Zhou zmarli królowie Shang mieli pozycję wyższą od zmarłych władców Zhou.

Kusza – broń miotająca neurobalistyczna (wykorzystująca energię sprężystości) podobna do łuku. Zasadnicza różnica w użyciu polega na możliwości wstrzymania się ze strzałem przez dowolnie długi czas po naciągnięciu cięciwy. Cięciwę naciąga się ręcznie, korbą lub lewarem, a dopiero potem strzela, naciskając spust.Liao He (chin. upr.: 辽河; chin. trad.: 遼河; pinyin: Liáo Hé) – rzeka w północno-wschodnich Chinach, uchodzi do Zatoki Liaotuńskiej na Morzu Żółtym. Jej źródła znajdują się w górach Qilaotu Shan. Długość rzeki wynosi 1430 km, a powierzchnia jej dorzecza to 219 tys. km². Przepływa przez Nizinę Mandżurską, przez miejscowości Tonghua i Yingkou.

Nasza wiedza na temat chronologii wczesnych Zhou wiele zawdzięcza spektakularnemu zjawisku astronomicznemu, jakim była koniunkcja pięciu planet nad niebem ich ojczyzny. Współcześni historycy i astronomowie wspólnie ustalili datę tej koniunkcji na niebie centralnego Shaanxi na piąty miesiąc 1059 p.n.e. Było to rok po tym gdy Cheng został wykupiony z niewoli Shang, do której trafił gdy został uwięziony przez króla Di Xina (1086 - 1045 p.n.e.). Istnieją solidne podstawy do przypuszczania, że właśnie to zjawisko astronomiczne stało się podstawą wiary Zhou w „Mandat Niebios” mający przysługiwać ich władcy, który niedługo później ogłosił się królem. Syn króla Wena, król Wu (1049/45 - 1043 p.n.e.), w 1046 p.n.e. wyruszył przeciwko Shangom i na początku następnego roku pokonał ich armię w krwawej bitwie pod Muye. Niedługo później Di Xin popełnił samobójstwo w swoim pałacu.

Kompas geomantyczny (chiń. upr.: 罗盘; chiń. trad.: 羅盤; pinyin: luópăn) – przyrząd używany w chińskiej geomancji (fengshui) do rozplanowywania budynków i grobów. Jest niewiele młodszy, niż sam wynalazek kompasu. W przeciwieństwie do niego nie wskazuje jednak kierunku północnego, ale południe. Tarcza luopanu podzielona jest tak, aby wyznaczała osiem trygramów i heksagramy Yijing, a także szereg innych informacji wziętych z filozofii chińskiej, jak np. pięć żywiołów i 28 stacji księżycowych.Król You z dynastii Zhou (chiński: 周幽王; pinyin: zhōu yōu wáng) – dwunasty władca tej dynastii i ostatni król z zachodniej linii Zhou. Rządził w latach 781-771 p.n.e. Starał się zaimponować swojej ulubionej księżniczce Baosi, oszukując możnowładców, że władca znajduje się w niebezpieczeństwie. Przybyli do zamku lecz jedyne co znaleźli to Baosi, która wyśmiewała się z nich. Gdy niebezpieczeństwo naprawdę przyszło król znów zwołał możnowładców, jednak żaden nie przybył, ponieważ wszyscy myśleli, że jest to kolejny żart władcy. Youwang został zabity a Baosi wzięto do niewoli. Jego następcą został jego syn, Pingwang.

Zachodnia dynastia Zhou[ | edytuj kod]

Państwa chińskie pod koniec panowania Zachodniej dynastii Zhou

Po pokonaniu Di Xina król Wu pozostawił u władzy jego syna, Wu Genga, jako zależnego władcę, podczas gdy sam powrócił na zachód. Po śmierci króla Wu w 1043 p.n.e. wśród Zhou wybuchła walka o sukcesję gdy jego brat, Książę Zhou, ogłosił się regentem twierdząc iż następca tronu Song (późniejszy król Cheng (1042/35 - 1006 p.n.e.) jest zbyt młody by objąć tron. Inskrypcje na brązach rytualnych sugerują jednak, że wbrew późniejszej konfucjańskiej tradycji Song wcale nie był małoletni w momencie śmierci swojego ojca. Księciu Zhou przeciwstawiło się trzech jego braci, na czele z najstarszym Guanshu Xianem, którzy sprzymierzyli się z Wu Gengiem. Pokonanie rebeliantów zajęło księciu Zhou i królowi Chengowi dwa lata, przy czym zarówno Guanshu Xian jak i Wu Geng zostali ostatecznie zabici.

Dynastia Qin (chiń. upr.: 秦朝; chiń. trad.: 秦朝; pinyin: Qín Cháo; Wade-Giles: Ch’in Ch’ao) – pierwsza dynastia zjednoczonego Cesarstwa Chińskiego, założona w 221 r. p.n.e. przez Pierwszego Cesarza (który dokonał zjednoczenia). Aczkolwiek krótkotrwała, stworzyła silny, scentralizowany aparat państwowy, oparty na ujednoliconym prawie, pieniądzu i służbie administracyjnej. Obalona na skutek ludowego powstania w roku 206 p.n.e., ale zwycięzcy wykorzystali osiągnięcia państwowości Qin, by na tej podstawie zbudować długotrwałą i potężną dynastię Han.Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

Ten drugi podbój Shangów i walka ze sprzymierzonymi z nimi państwami doprowadziły do ekspansji Zhou na tereny północnego Hebei, zachodniego Szantungu i południowego Henanu, kładąc podwaliny pod powstanie nowego państwa, które wprawdzie nadal miało swoje centrum w dolinie rzeki Wei, ale rozciągało się odtąd także daleko na wschód. Konsolidacji tych podbojów służyła budowa kolejnej, wschodniej stolicy, Changzhou (dzis. Luoyang), oraz nadanie członkom rodu panującego i sojusznikom szeregu ziem na wschodzie. Te nadania nazywano fengjian i to w związku z nimi mówi się czasami o chińskim feudalizmie w tym okresie. Instytucja fengjian istotnie jednak różniła się od zachodniego lenna, ponieważ co do zasady była nadawana członkom rodu panującego i król Zhou wymagał bezwzględnego posłuszeństwa od swoich „wasali” jako jednocześnie głowa państwa i głowa rodu. Także posiadacze fengjian nie wywodzący się z rodu Ji, czasami należący do dawnych rodów sprzymierzonych z Shangami, byli do niego włączani poprzez małżeństwa.

Shang Yang (znany też jako 公孫鞅 Gongsun Yang, 商君 Shang Jun lub 卫鞅 Wei Yang; ur. ok. 390 p.n.e., zm. 338 p.n.e.) – starożytny chiński polityk i filozof, przedstawiciel szkoły legistów.Luoyang (chin. upr.: 洛阳; chin. trad.: 洛陽; pinyin: Luòyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan, nad rzeką Luo He (dopływ Huang He). W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 391 054. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 156 510 mieszkańców. Ośrodek regionu sadowniczego i rzemiosła artystycznego; rowinięty przemysł środków transportu, maszynowy, bawełniany, spożywczy i gumowy; w mieście funkcjonują szkoły wyższe.

Chińska tradycja przedstawiała obalenie dynastii Shang jako przejście władzy od zdegenerowanego ostatniego króla Shang na pełnego cnoty króla Zhou. Współczesne badania nie pozostawiają jednak złudzeń, że Zhou w porównaniu do Shang byli nieokrzesanymi barbarzyńcami i pokonali swych bardziej cywilizowanych przeciwników dzięki sile militarnej. W dolinie rzeki Wei w okresie poprzedzającym podbój Shang nie odnaleziono żadnych precedensów dla brązów wczesnego okresu Zhou, tak samo jak dla kaligrafii, dworskiej etykiety, czy kultu przodków tych czasów. Wszystkie te rzeczy mają natomiast swoich poprzedników w kulturze dynastii Shang, skąd musiały zostać zaczerpnięte. Przejęcie w całości np. techniki wytapiania królewskich brązów sugeruje nie tylko import technologii, ale także związanego z nią królewskiego rytuału. Jednak dzwony i związaną z nimi muzykę Zhou przyjęli z Południa i było to radykalne odejście od rytuału obowiązującego w Yinxu. Zaprzestano także składania ofiar z ludzi.

Księga Pieśni jest kompilacją chińskiej poezji pochodzącej z okresu między XI a VII wiekiem p.n.e. Zaliczana jest do Pięcioksięgu konfucjańskiego.Li gui, Gui [pana] Li (chiń. 利簋; pinyin Lì guǐ) – starożytne chińskie naczynie rytualne typu gui odlane w czasach wczesnej dynastii Zhou i upamiętniające nagrodę dla urzędnika nazwiskiem Li, ofiarowaną mu przez króla Wu z dynastii Zhou siedem dni po jego zwycięstwie nad królem Di Xinem z dynastii Shang.
Brązowy zestaw ołtarzykowy z okresu Zachodniej dynastii Zhou. Zbiory Metropolitan Museum of Art

W tym wczesnym okresie Zhou stworzyli machinę wojenną mogącą rywalizować z niewiele późniejszą organizacją wojskową Asyrii. Zarówno pod względem szybkości wzrostu militarnej siły „jak i skali różnych ziem i ludów poddanych kontroli wczesny okres Zachodniej dynastii Zhou [...] należy zakwalifikować, biorąc pod uwagę każdy historyczny standard, jako czas wielkiej ekspansji”. Podboje Zhou zaprowadziły ich do regionu Yantai na wschodzie, rzeki Liao w Mandżurii na północnym wschodzie, północnego Shaanxi i Shanxi na północnym zachodzie oraz regionu środkowej Jangcy na południu. Ekspansja Zhou nie doprowadziła jednak do powstania jakiegoś jednolitego imperium. Państwo Zhou składało się z szeregu enklaw złożonych z niewielkich państewek lub wręcz pojedynczych osad uznających zwierzchność króla Zhou, które były oddzielone od siebie lasami, mokradłami oraz być może terytoriami społeczności nie podlegających władzy Zhou. Ekspansja Zhou została zatrzymana przez grupy przynajmniej częściowo związane z południowym państwem Chu. Król Zhao (977/975 - 957 p.n.e.) zwyciężył w pierwszej kampanii przeciwko Chu, jednak został pokonany w drugiej, przy czym tożsamość jego przeciwnika nie jest do końca jasna. Śmierć króla Zhao w rzece Han wraz z jego „Sześcioma Armiami” oznaczała koniec podbojów Zhou.

Chińskie brązy rytualne – pochodzące z czasów dynastii Shang i Zhou zdobione (czasem bardzo bogato) przedmioty z brązu, przede wszystkim naczynia służące do celów rytualnych, zarówno religijnych jak i dworskich. Stanowią świadectwo kunsztu odlewniczego starożytnych Chińczyków, od czasów starożytnych były przedmiotem kolekcjonerstwa. Często są zdobione napisami we wczesnym piśmie chińskim.Król Ping z dynastii Zhou (chiński: 周平王; pinyin: zhōu píng wáng), był trzynastym władcą tej dynastii i pierwszym ze wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach 770-720 p.n.e. Jego następcą został jego syn, Huanwang.

Siła militarna Zhou uległa decydującemu osłabieniu i odtąd królowi było coraz trudniej kontrolować ambitnych posiadaczy fengjian. Wojska Zhou już nie dokonywały nowych podbojów, ale starały się bronić dotychczasowych zdobyczy przed barbarzyńcami takimi jak Huayyi czy Xianyun, przy czym obrona niezbyt korzystnie położonej ojczyzny Zhou w dolinie rzeki Wei pochłaniała szczególnie dużo energii. Jednocześnie to właśnie w tym okresie rząd Zhou uległ powolnej biurokratyzacji. System rytualny Zhou podlegał przekształceniu i w coraz większym stopniu koncentrował się nie na podkreślaniu polityczno-religijnej roli króla, ale na tworzeniu i podtrzymywaniu wewnętrznego zróżnicowania w ramach elity. Koniec ekspansji sprawił także, że król nie mógł już nadać ziemi ciągle rozrastającym się elitom na nowo podbitych terytoriach i w ojczyźnie Zhou w dolinie rzeki Wei zaczęły wybuchać spory o ziemię.

Żeliwo – stop odlewniczy żelaza z węglem, krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami, zawierający od 2,11 do 4,3% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia i składu chemicznego stopu. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Według obowiązującej normy żeliwo definiuje się jako tworzywo, którego głównym składnikiem jest żelazo i w którym zawartość węgla przekracza 2% (obecność dużych zawartości składników węglikotwórczych może zmienić podaną zawartość węgla).Mapa plastyczna (ang. raised-relief map, niem. Relief Karte) – trójwymiarowy model powierzchni Ziemi istniejący fizycznie. Przeważnie mapy plastyczne są rzeźbione, tłoczone lub odlewane w gipsie, plastiku lub masach plastycznych. W przeciwieństwie do zwykłych map, mapy plastyczne posiadają dwie skale: poziomą (horyzontalną) i pionową (wertykalną). Zwykle dla lepszego efektu wizualnego stosuje się przewyższenie skali pionowej, szczególnie jeśli mapa przedstawiana duży obszar (ma małą skalę).

Podczas gdy sytuacja stawała się coraz trudniejsza, król Li (857/853 - 842/828 p.n.e.) dodatkowo wszedł w konflikt z rodami w królewskiej domenie, prawdopodobnie próbując przywrócić ekonomiczną potęgę rodu Ji nadwątloną nadaniami ziemi. To doprowadziło do rebelii, która w 842 p.n.e. zakończyła rządy wygnanego króla Li. Przez następne 14 lat krajem rządził regent Bo Hefu, dopóki w 827 p.n.e. tronu nie objął syn króla Li, Xuan (827/825 - 782 p.n.e.) Podczas jego długiego panowania ród królewski częściowo odbudował swoją siłę przenosząc część rodów z zachodu do regionu Nanyang, co z powrotem otworzyło Zhou drogę na Południe. Z kolei na północnym zachodzie udało się powstrzymać Xianyun poprzez wspieranie nowo utworzonego państwa Qin.

Shu (chiń.: 古蜀; pinyin: Gǔ Shǔ) – państwo w Chinach starożytnych. Założone przed XI w.p.n.e., zajmowało środkową i północno-zachodnią część dzisiejszej prowincji Sichuan, a swoją stolicę miało w dzisiejszym Chengdu. Zwane też "starożytne Shu" (chiń. upr.: 古蜀; pinyin: gǔ shǔ), by odróżnić je od państwa Shu Han z okresu Trzech Królestw.Gui – naczynie do przechowywania żywności używane w starożytnych Chinach, mające postać misy z szerokim otworem i dwoma uchwytami po bokach.

Władza syna króla Xuana, You (781 - 771 p.n.e.), była kwestionowana przez dawnego urzędnika jego ojca, Huangfu. Walka You z rebeliantami doprowadziła także do konfliktu z położonymi na północnym zachodzie państwami takimi jak Zeng i Zachodnie Shen. W 771 p.n.e. sprzymierzone siły Zeng, Zachodniego Shen i Xianyun zdobyły stolicę Zhou Zongzhou i zabiły króla You. Na zachodzie lineaż Guo ustanowił władzę młodszego syna króla You, Yuchena (od jego siedziby nazywanego królem Xie). Jednocześnie wygnany wcześniej na wschód prawowity następca króla You, Yi Jiu (król Ping (770 - 720 p.n.e.), korzystając ze wsparcia takich państw jak Jin i Zheng ustanowił swoją stolicę w Chengzhou.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Historia Chin obejmuje okres od czasów najdawniejszych obejmujących najstarszą chińską historiografię poprzez epoki zwalczających się królestw i ponowne zjednoczenia, panowanie cesarzy, okres rządów Kuomintangu po Chińską Republikę Ludową.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Song – państwo w starożytnych Chinach, leżące w dzisiejszej prowincji Henan, ze stolicą w dzisiejszym Shangqiu. Zostało stworzone jako państwo wasalne wschodniej dynastii Zhou, po jej zwycięstwie nad Shangami. Pokonani władcy Shang otrzymali je we władanie, by mogli kontynuować linię rodową i czcić swoich przodków (przodkowie-królowie byli uważani za potężne duchy, które w przypadku zaniedbania, mogłyby się zwrócić przeciw ludziom i zagrozić tym, którzy byli odpowiedzialni za przerwanie ich kultu, tj. władcom nowej dynastii Zhou). W okresie Wiosen i Jesieni było jednym z głównych państw, ale od połowy VII w. p.n.e. jego pozycja słabła. Inwazja Chu w 633 r. p.n.e. została odparta dzięki wsparciu Jin. Nie mając możliwości ekspansji, podobnie jak np. Lu czy Zhongshan, stało się polem walki między silniejszymi państwami; by tego uniknąć w 579 zorganizowało konferencję pokojową między Jin, Chu, Qin i Qi, zakończoną jednym z pierwszych w historii traktatów pokojowych i rozbrojeniowych.
Chińskie Muzeum Narodowe (chiń. upr.: 中国国家博物馆; chiń. trad.: 中國國家博物館; pinyin: Zhōngguó Guójiā Bówùguǎn) – muzeum znajdujące się w centrum Pekinu, przy placu Niebiańskiego Spokoju, naprzeciw gmachu Wielkiej Hali Ludowej.
Kult przodków – praktyka religijna oparta na wierze w życie pozagrobowe przodków, ich wpływ na życie ziemskie oraz możliwość komunikowania się z nimi poprzez określone rytuały. Celem takich rytuałów jest zazwyczaj oddawanie zmarłym czci, dbanie o ich samopoczucie w życiu pozagrobowym (np. poprzez składanie ofiar, patrz: obiata), a także zwracanie się do nich o radę, błogosławieństwo lub protekcję. Za pozareligijne, społeczne funkcje kultu przodków uważa się podtrzymywanie więzów rodowych i rodzinnych, tj. lojalność, szacunek wobec starszych (patrz: nabożność synowska) czy ciągłość pokoleń.
Metalurgia – nauka o metalach, obejmująca m.in. obróbkę plastyczną, odlewnictwo, metaloznawstwo i metalurgię ekstrakcyjną. Przedmiotem badań metalurgii jest obróbka rud metali aż do produktu końcowego (np. kabel miedziany, drzwi samochodowe, profile aluminiowe). W języku potocznym utożsamiana jest często z hutnictwem, przy czym hutnictwo zajmuje się wyłącznie metalurgią ekstrakcyjną. Obecnie procesy ekstrakcji metali stanowią niewielki odsetek przedmiotów badań metalurgii, która skupia się głównie na przetwórstwie metali, czyli wytwarzaniu przedmiotów użytkowych.
Yan (wym. jen) - starożytne chińskie państwo w okresie Zachodniej Dynastii Zhou, Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Jego stolicą było miasto Ji (na miejscu dzisiejszego Pekinu), nazywane też Yanjing, czyli stolica Yan.
Lineaż - termin określający wszystkich przodków w linii prostej, począwszy od pewnego konkretnego, wybranego w przeszłości.
Han Shui (chin. upr.: 汉水; chin. trad.: 漢水; pinyin: Hàn Shuǐ) – rzeka w środkowo-wschodniej części Chin, lewy dopływ Jangcy. Jej źródła znajdują się w górach Qin Ling, uchodzi do Jangcy w mieście Wuhan. Długość rzeki wynosi 1532 km, a powierzchnia jej dorzecza to 174,3 tys. km². W górnym biegu znajduje się elektrownia wodna o mocy 900 MW. Stanowi ważny szlak komunikacyjny, żeglowna w dolnym biegu.

Reklama