Dynastia Qing

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dynastia Qing (chiń. 清朝; pinyin Qīng cháo; Wade-Giles Ch’ing ch’ao), wym. [tɕʰíŋ ʈʂʰǎu]; mandż. Daicing gurun.png, Daicing gurun) – ostatnia dynastia cesarska Chin, nazywana też dynastią mandżurską, panująca w latach 16441912. Członkowie dynastii wywodzili się z mandżurskiego klanu Aisin Gioro.

Powstanie tajpingów (1851-1864) – powstanie ludowe w Chinach. W powstaniu tajpingów zginęło co najmniej 20 mln ludzi.Szantung (chiń. upr.: 山东半岛; chiń. trad.: 山東半島; pinyin: Shāndōng Bàndǎo) – półwysep w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Szantung. Położony pomiędzy Zatoką Pohaj a Morzem Żółtym.

Badania naukowe nad dynastią Qing[ | edytuj kod]

Przed otwarciem archiwów[ | edytuj kod]

Chińscy historycy(ang.) od wieków opisywali przeszłość swojego kraju w kategoriach kolejnych rządzących dynastii. Dynastie te miały powstawać i upadać zgodnie z konfucjańskim modelem cyklu dynastycznego(ang.). W związku z tym, po zwycięstwie rewolucji xinhai, rząd republiki chińskiej(ang.), tak jak władze każdej nowej dynastii w dziejach Chin, zlecił w 1912 roku spisanie oficjalnej historii swojej poprzedniczki. Projekt ukończono w 1927 roku i opublikowano jako Szkic historii Qing(ang.) (清史稿; Qīng shǐ gǎo). Końcowym redaktorem tego opracowania był były wysoki urzędnik cesarstwa, Zhao Erxun(ang.). Unikał on ocen, skupiając się na przedstawieniu udokumentowanych faktów, jednak nie ustrzegł się wielu błędów merytorycznych. W 1930 roku rząd republikański zakazał wydawania i rozpowszechniania Szkicu historii Qing, który uznano za dzieło antynarodowe. Nacjonalistycznej(ang.) interpretacji dziejów dynastii Qing podjął się jeden z najwybitniejszych historyków chińskich XX wieku, Xiao Yishan(ang.). W 1932 roku wydał on Historię powszechną dynastii Qing (清代通史, Qīng dài tōngshǐ). Xiao Yishan przedstawił rządy Qing jako czas permanentnej walki Chińczyków Han z mandżurskimi najeźdźcami. Uznał dynastię Qing za skorumpowaną i niemoralną a nadto wrogo nastawioną do chińskiej tradycji i kultury. Historia powszechna dynastii Qing, zaraz po publikacji, została uznana przez rząd republikański za arcydzieło i na następne lata wyznaczyła standard interpretacji politycznej i historycznej dziejów Qing.

Wu xing (chiń.: 五行; pinyin: wǔ xíng) – w tradycyjnej filozofii chińskiej pięć elementów budujących wszechświat.Stagnacja gospodarcza – stan gospodarki, w którym, w dłuższym okresie, rozmiary produkcji, dochody podmiotów gospodarczych, nakłady inwestycyjne i obroty handlowe utrzymują się na względnie stałym, zwykle stosunkowo niskim poziomie, czemu towarzyszy przeważnie wysoki poziom bezrobocia. Stagnacja może dotyczyć całosci gospodarki, jak i jednego wskaźnika (np. inwestycji, eksportu, popytu, konsumpcji).

Około połowy XX wieku w historiografii chińskiej porzucono dynastyczny, konfucjański model opisywanie dziejów kraju. Zgodnie z leninowską tezą, że zachodni imperializm był najbardziej dominującą siłą w nowożytnej historii Chin, Chińska Akademia Nauk a później Chińska Akademia Nauk Społecznych, zorganizowały naukowców w dwa odrębne instytuty badawcze: Instytut Historii oraz Instytut Historii Współczesnej. Również na Tajwanie, władze republikańskie pod silnym wpływem tak zwanej teorii modernizacji, podzieliły historyków z Academia Sinica na Instytut Historii i Filologii oraz Instytut Historii Współczesnej. Zarówno historycy republikańscy, jak i komunistyczni, uznali że końcem okresu Chin starożytnych i początkiem Chin nowożytnych były I wojna opiumowa, a konkretnie kończący ją traktat nankiński z 1842 roku. Również w Stanach Zjednoczonych najwybitniejszy znawca historii Chin, John King Fairbank z Uniwersytetu Harvarda – który pisał podręczniki, szkolił naukowców dla uniwersytetów i opublikował szereg monografii o historii najnowszej Chin – mocno utrwalił w zachodniej nauce pogląd, zgodnie z którym historia nowożytnych Chin zaczęła się w 1842 roku. Wcześniejsze dzieje były dla Fairbanka i jego uczniów historią tradycyjnych Chin, podczas gdy nowoczesne Chiny powstały wskutek szoku wojny opiumowej. Utarła się wówczas teza, że rządy dynastii mandżurskiej był to okres stagnacji, a nawet regresu. Wprowadzenie zmian miało rozpocząć się dopiero wraz z reakcją Chin na Zachód. Podręczniki historii Chin zawierały krótkie, krytyczne opisy pierwszych dwóch wieków Qing, ale większą ich część zajmowała epoka po 1842 roku, czyli okres tak zwanej modernizacji Chin.

Źródła historyczne – wszystko skąd możemy czerpać wiedzę o przeszłości (według Jerzego Topolskiego), inaczej rzecz biorąc - są to wszelkie zachowane ślady działalności człowieka.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.

Znaczna część XX-wiecznej krytyki rządów dynastii mandżurskiej skupiała się na sztywności rytuału, hierarchii społecznej, ksenofobicznym nacjonalizmie, autorytaryzmie i stagnacji ekonomicznej. Społeczeństwo epoki Qing przedstawiano jako ultrakonserwatywne i zamknięte.

Po otwarciu archiwów[ | edytuj kod]

Przełomowe znaczenie dla badań historyków miało otwarcie, wcześniej utajnionych a bardzo dobrze zachowanych, cesarskich archiwów z czasów dynastii Qing. Władze w Tajpej zdecydowały się odtajnić archiwa w latach 70. XX wieku. Na początku lat 80. XX wieku otwarto archiwa przechowywane w Pekinie. Dużą część tych dokumentów stanowiły zapisy historyczne zwane Mǎnzhōu shílù (滿洲實錄) i Dà Qīng lǐ cháo shílù (大清歷朝實錄). Reakcje uczonych, którzy jako pierwsi zobaczyli utajnione dotąd dokumenty cesarskie, wskazywały że całą historię panowania Qing będzie trzeba napisać na nowo. Otwarcie archiwów i ich sensacyjna zawartość, wywołały olbrzymie zainteresowanie społeczne w samych Chinach, jak i wśród chińskiej społeczności na całym świecie.

Tonkin – historyczna nazwa północnego Wietnamu, obejmującego dorzecze Rzeki Czerwonej. Sąsiaduje od zachodu z Laosem, od północy z chińskimi prowincjami Yunnan i Guangxi, a od wschodu otacza go Zatoka Tonkińska. Znany jest też pod miejscową nazwą Bắc Bộ, co znaczy "północna granica".Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.

Badania archiwów doprowadziły do zasadniczego odrzucenia dotychczasowego obrazu rządów dynastii mandżurskiej. Chociaż Chiny nigdy w swojej imperialnej historii nie były krajem hermetycznie odizolowanym, to pod rządami Qing wzajemne stosunku między wschodnimi i zachodnimi krańcami wielkich mas lądowych Eurazji stały się bardziej intensywne, a także bardziej konfliktowe, niż kiedykolwiek w przeszłości. Władcy dynastii mandżurskiej ponad dwukrotnie powiększyli obszar imperium i ponad trzykrotnie liczbę ludności. Mieszkańcami cesarstwa nie byli tylko ludzie, którzy uważali się za Chińczyków, ale także duże społeczności, którzy nigdy wcześniej nie były inkorporowane do państwa chińskiego – Tybetańczycy, ujgurscy muzułmanie, pewne grupy Mongołów, Birmańczycy, Tajowie, rdzenna ludność Tajwanu i innych nowo skolonizowanych obszarów, zarówno na pograniczach, jak i na wyżynach wewnętrznych. To wielkie terytorium (a przynajmniej znaczna jego część) oraz ogromna i stale rosnąca populacja, wraz ze wszystkimi towarzyszącymi jej napięciami, zostały przekazane sukcesorom – Republice Chińskiej i Chińskiej Republice Ludowej.

Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.

W oparciu o nowe odkrycia źródłowe, pod koniec XX wieku w historiografii zaczęła przeważać krytyka poglądu, zgodnie z którym historię nowożytnych Chin można przedstawić jako dzieje chińskiej odpowiedzi na Zachód. Badacze zaczęli koncentrować się na wewnętrznej historii kraju. Zaczęto ponownie badać epokę Qing jako spójną całość historyczną i polityczną, a reakcję Chin na działania państw Zachodu traktować jako mało znaczące zawirowania. Wraz z sukcesem ekonomicznym Tajwanu i postmaoistowskich Chin kontynentalnych, w nauce tych krajów stopniowi odrzucano narrację o porażce polityki dynastii Qing. Badania amerykańskich i chińskich historyków gospodarki wykazały, że średni poziom życia w państwie Qing był porównywalny lub nawet wyższy od średniego standardu życia w Europie czy Ameryce Północnej dla tego samego okresu. Szczególną rolę w ustaleniu tego faktu odegrali uczeni z tak zwanej szkoły kalifornijskiej, Kenneth Pomeranz(ang.) i Roy Bin Wong(ang.). Badacze ci wykazali, że w odniesieniu do szereg istotnych czynników ekonomicznych – takich jak demografia, akumulacja kapitału, organizacja pracy, rynek, produkcja rolna, konsumpcja, a także technologia – Chiny i Europa były mniej więcej na równym poziomie przed okresem modernizacji. Pytanie „dlaczego nie było kapitalizmu ani industrializacji w dziewiętnastowiecznych Chinach?” zaczęło być postrzegane jako oparte na błędnych, a nawet fałszywych założeniach. Również historycy krytyczni wobec ustaleń szkoły kalifornijskiej, przestali postrzegać państwo Qing jako okres stagnacji gospodarczej i przyznali, że wniosło ono pozytywny wkład w rozwój Chin.

Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.Pierwsza wojna opiumowa znana także jako I wojna chińsko-brytyjska (1839-1842) została rozegrana między Wielką Brytanią a chińską dynastią Qing.

W głównym nurcie historiografii chińskiej XXI wieku, okres Qing nie jest rozumiany jako końcowy etap rozwoju tradycyjnych Chin, ale jako początek okresu modernizacji. Po roku 1644 cesarstwo chińskie osiągnęło szczyt rozwoju terytorialnego i ekonomicznego. Jego władcy powołali wiele instytucji administracyjnych, społecznych i kulturowych, które ukształtowały chińską historię aż po wieki XX i XXI. Badacze, który przesuwają powstanie nowożytnych Chin na rok 1644, uznają modernizację nie za kategorię absolutną, ale raczej jako ewoluujący konstrukt społeczny, obejmujący tworzenie nowych instytucji oraz mobilizację pewnych specyficznych lokalnych zasobów instytucjonalnych, interesów politycznych i planów gospodarczych. Chińscy historycy nie zakładają, że istnieje jeden, uniwersalny model nowożytności. Taka koncepcja – ich zdaniem – błędnie opisywałaby procesy historyczne toczące się poza Europą i Stanami Zjednoczonymi. Chińskie poszukiwania alternatyw i wariantów modernizacji przeciwstawiają oni dominującym i prostym, zachodniocentrycznym koncepcjom nowoczesności.

Chan – głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej i Europy Wschodniej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich.Historiografia (z gr. Historia + grapho – pisać) – dział piśmiennictwa obejmujący gatunki historyczne. Historiografia to inaczej określenie całokształtu pracy historyka razem z jej rezultatem, czyli produkcją dziejopisarską.
Mapa dostatniego życia(ang.) (盛世滋生圖; Shèngshì zīshēng tú). Obraz Xu Yanga(ang.) z 1770 roku na 12-metrowym zwoju jedwabnym. Przechowywany w muzeum w Shenyang. Przedstawia wizytę cesarza Qianlonga w Suzhou. Dzieło bardzo szczegółowo opisuje dobrobyt i wyrafinowanie codziennego życia chińskiego miasta za rządów dynastii Qing. Ruchliwe ulice otoczone są licznymi restauracjami i sklepami, sprzedającymi wszelkiego rodzaju towary – od świeżych ryb po jedwab. Widać ponad 2000 budowli. Wśród prawie 5000 postaci są liczni kupcy i handlarze. Po Wielkim Kanale płynie ponad 400 barek i łodzi pasażerskich. Gdy cesarz, w towarzystwie dużej świty, wjeżdża na białym koniu do Suzhou, elegancko ubrani mieszkańcy kłaniają się mu z szacunkiem
Mapa dostatniego życia(ang.) (盛世滋生圖; Shèngshì zīshēng tú). Obraz Xu Yanga(ang.) z 1770 roku na 12-metrowym zwoju jedwabnym. Przechowywany w muzeum w Shenyang. Przedstawia wizytę cesarza Qianlonga w Suzhou. Dzieło bardzo szczegółowo opisuje dobrobyt i wyrafinowanie codziennego życia chińskiego miasta za rządów dynastii Qing. Ruchliwe ulice otoczone są licznymi restauracjami i sklepami, sprzedającymi wszelkiego rodzaju towary – od świeżych ryb po jedwab. Widać ponad 2000 budowli. Wśród prawie 5000 postaci są liczni kupcy i handlarze. Po Wielkim Kanale płynie ponad 400 barek i łodzi pasażerskich. Gdy cesarz, w towarzystwie dużej świty, wjeżdża na białym koniu do Suzhou, elegancko ubrani mieszkańcy kłaniają się mu z szacunkiem

Geneza dynastii Qing[ | edytuj kod]

Początki Qing[ | edytuj kod]

Trzy boskie siostry kąpią się w jeziorze. Ptak kładzie owoc boga nieba na ubraniu Fekulen. Rysunek z pierwszej połowy XVII wieku do legendy o początkach dynastii Qing. Mǎnzhōu shílù (滿洲實錄) – dokumenty z czasów panowania Nurchaczego. Ilustracja została opatrzona podpisami w językach chińskim, mongolskim i dżurdżeńskim

W roku 1636 zapisano legendę, która tłumaczyła początki dynastii Qing. Według tej legendy, trzy boskie siostry pewnego dnia zstąpiły z nieba, aby wykąpać się w jeziorze u podnóża gór Bukiri. Kiedy wynurzyły się z wody, najmłodsza z nich, dziewica Fekulen, znalazła na ubraniu czerwony owoc, który podstępnie zostawił tam bóg nieba (天; Tiān). Podczas ubierania, włożyła na chwilę owoc do ust. Gdy tylko to zrobiła, owoc przeszedł przez gardło i nagle jej ciało stało się ciężkie. W ten sposób poczęła dziecko boga. Siostry Fekulen wstąpiły do nieba, a ona przybrała ludzką postać i urodziła chłopca, którego nazwała Bukuri Yongson(ang.). Był to protoplasta dynastii Qing. Legenda opowiada dalej, że Yongson został przywódcą Dżurdżenów i ustanowił swoją stolicę w Hetu Ala, skąd później rządził jego potomek, Nurhaczy. Częste przytaczanie tej legendy w oficjalnych dokumentach, za każdym razem z drobnymi modyfikacjami, świadczy o jej znaczeniu w uzasadnieniu tytułu synów nieba(ang.) (天子; tiānzǐ), który przyjęli cesarze z dynastii Qing.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Liaoyang (chin.: 辽阳; pinyin: Liáoyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Liaoning, na wschód od miasta Anshan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 742 723. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 1 791 951 mieszkańców. Ośrodek przemysłu maszynowego, chemicznego, cementowego, papierniczego, włókienniczego i spożywczego.

Przedstawiciele dynastii Qing uważali się nie za Chińczyków (漢族; Hànzú), ale za Mandżurów (滿族; Mǎnzú) z klanu Aisin Gioro (愛新覺羅; Àixīn Juéluó). We współczesnej historiografii toczy się dyskusja, co pod tym pojęciem rozumieli. Występujący w źródłach chiński termin Mandżur (滿洲; Mǎnzhōu) jest bowiem różnie interpretowany. Qingowie uznali pochodzenie, sposób organizacji i działalność Mandżurów za tajemnicę państwową. Dlatego zazwyczaj nie zapisywano wewnętrznych poleceń, czy rozkazów dotyczących Mandżurów, a wydawano je ustnie. Mandżurowie byli bardzo enigmatyczni. Nawet po upadku dynastii odmawiali wyjaśnień chińskim badaczom. Ich dzieje są więc niejasne i kontrowersyjne.

Rosjanie (ros. русские / russkije) – naród wschodniosłowiański, zamieszkujący głównie Rosję oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim: Ukrainę, Białoruś, Kazachstan, Uzbekistan, Łotwę, Kirgistan, Estonię, Litwę, Mołdawię i Naddniestrze oraz Turkmenistan. Znaczące diaspory znajdują się w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Niemczech.Okinawa (jap. 沖縄本島, Okinawa hontō) – japońska wyspa na Oceanie Spokojnym w archipelagu Wysp Okinawa będącym częścią archipelagu Wysp Ryūkyū, 1 084 253 mieszkańców (2006), pow. 1,21 tys. km², nizinna.

Zgodnie z tradycyjną, nacjonalistyczną interpretacją chińską, Mandżurowie byli ludem, który przed podbojem był pod każdym względem barbarzyński. Po zdobyciu Chin, władcy z mandżurskiej dynastii Qing zdecydowali się rządzić krajem jako konfucjańscy, chińscy synowie nieba(ang.). To nieuchronnie doprowadziło do kulturowej asymilacji i zaniku Mandżurów jako narodu. Wtopili się oni bowiem w ludność chińską. Niektórzy władcy Qing, tacy jak cesarz Qianlong, zauważyli że ich rodacy tracą odrębność narodową i starali się temu zapobiec. Tego typu wysiłki skazane były na niepowodzenie. Kiedy dynastia Qing została zastąpiona przez republikę(ang.), pozostało już niewiele osób, które uważały się za Mandżurów.

Kangxi, chin. 康熙, Kāngxī; imię prywatne 玄燁, Xuányè (ur. 4 maja 1654, zm. 20 grudnia 1722) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1661–1722.Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.

Jednak w latach 80. XX, po otwarciu archiwów, historycy zaczęli kwestionować tę tradycyjną narrację. Zgodnie z nowym poglądem, w początkach XVII wieku nie było czegoś takiego jak lud Mandżurów. Wzdłuż północno-wschodnich granic cesarstwa Ming mieszkało wiele ludów, wywodzących się z różnych narodów i tradycji kulturowych, które zostały zjednoczone przez pierwszych władców z dynastii Qing. Część z tych ludów była w całości lub częściowo pochodzenia chińskiego. Organizacja Qing, która dokonała podboju Chin, nie była jednolita narodowościowo. Była to organizacją społeczna, zbliżona w formie do wojskowej konfederacji, celowo stworzona dla przeprowadzenia podboju. W jej skład wchodzili w dużej liczbie Chińczycy Han, Dżurdżeni i Mongołowie, ale także mniejsze grupy Koreańczyków i Tunguzów. Źródła zawierają też wzmianki o niewielkiej liczbie Rosjan.

Konsumpcja – w mikroekonomii to zużywanie posiadanych dóbr w celu bezpośredniego zaspokojenia ludzkich potrzeb. Wynika ona z użyteczności konsumowanego produktu lub usługi, która może mieć też dla konsumenta charakter subiektywny.Ekonomia – nauka społeczna analizująca oraz opisująca produkcję, dystrybucję oraz konsumpcję dóbr. Słowo „ekonomia” wywodzi się z języka greckiego i tłumaczy się jako oikos, co znaczy dom i nomos, czyli prawo, reguła. Starożytni Grecy stosowali tę definicję do określania efektywnych zasad funkcjonowania gospodarstwa domowego.

Władcy Qing uznali za użyteczne przypisanie swoim poddanym nowej tożsamości narodowej, dlatego nazwali się Mandżurami. Decyzja ta oparta była na kalkulacji politycznej, a nie wcześniejszym fakcie społecznym. Jak ogłoszono w roku 1635, wszyscy Mandżurowie – niezależnie od ich dotychczasowej narodowej i kulturowej identyfikacji – mieli mieć wspólne pochodzenie. Zgodnie z przyjętą legendą, ich przodkiem był Bukuri Yongson(ang.), boski protoplasta dynastii Qing. Założyciel Qing, Nurhaczy, w latach 20. XVII wieku wydał szereg zarządzeń wymuszających politykę zgodnego współżycia różnych ludów. Harmonia etniczna, szczególnie równość prawna między Dżurdżenami, Mongołami i Chińczykami, była fundamentem prawnym jego rządów. Władca mandżurski miał być postrzegany jako monarcha bezstronny i ponadnarodowy. W 1635 roku następca Nurchaczego, Hong Taiji, w oficjalnym dokumencie wyjaśnił: Nie rozróżniamy Dżurdżenów, Mongołów i Han lub starych czy nowych. Wszystkich traktujemy tak samo. Kiedy dojdzie do walki między dwoma osobami, obie strony są osądzane według jednego prawa. Gdy Han walczą z Dżurdżenami czy Mongołami, każdy z walczących ponosi karę chłosty. W ten sposób, po ich aresztowaniu, ignoranci i zdezorientowani ludzie, którzy nie podporządkowują się sposobowi, w jaki rządzi nasza dynastia, dostrzegą ciężką rękę naszego prawa.

Hideyoshi Toyotomi (jap. 豊臣秀吉, Toyotomi Hideyoshi, ur. 2 lutego 1536 lub 17 marca 1537, zm. 18 września 1598) — japoński przywódca polityczny i militarny z okresu Azuchi-Momoyama. Jedna z najważniejszych postaci w historii tego kraju. Kontynuował proces jednoczenia państwa, rozpoczęty przez Nobunagę Odę.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Część historyków chińskich nadal uważa, że różnice między Chińczykami a Mandżurami miały podłoże narodowościowe, a nie tylko polityczne. Powołują się oni na źródła, które opisują napięcia etniczne występujące w różnych rejonach kraju podczas rządów Qing. Trudności językowe i niesnaski narodowościowe utrzymywały się – ich zdaniem – przynajmniej do XVIII wieku. Jak odnotowano w oficjalnym raporcie, dopiero w 1729 roku dwujęzyczne obrady na szczeblu ministerialnym zostały zastąpione debatami wyłącznie w języku chińskim. Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku wśród przedstawicieli rodu Qing pojawiała się tendencja do podtrzymywania odrębności narodowej. Jej świadectwem jest Xiàotíng Zálù (嘯亭雜錄), zbiór opowieści i anegdot autorstwa księcia Zhaoliana(ang.). Jedna z anegdot opowiada historię dżurdżeńskiego żołnierza, który był uważany za tak silnego, że mógł podnieść kamienne lwy. Choć jego zasługi wojenne były znaczące, po osiedleniu się w Pekinie często naruszał prawo. Cesarz kazał go zabić. Żołnierz został związany i umieszczony na wozie, którym miał zostać przewieziony na miejsce egzekucji, poza murami miasta. Jednak, gdy wóz dotarł do bramy mandżurskiego Pekinu, żołnierz wbił nogę w dziurę w ceglanym murze, zatrzymując wóz i krzyknął: Jeśli muszę umrzeć, to muszę umrzeć. Ale jestem Mandżurem. Niech Han nie widzą mojej śmierci. Proszę, zabij mnie w bramie.

Tajwan, hist. Formoza (chiń. upr.: 台湾; chiń. trad.: 臺灣 lub 台灣; pinyin: Táiwān; pe̍h-ōe-jī: Tâi-oân) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.Wielki Mur Chiński (chiń. upr.: 万里长城; chiń. trad.: 萬里長城; pinyin: Wànlǐ Chángchéng) – zbiorcza nazwa systemów obronnych składających się z zapór naturalnych, sieci fortów i wież obserwacyjnych oraz (w najbardziej strategicznych miejscach) murów obronnych z ubitej ziemi, murowanych lub kamiennych, osłaniających północne Chiny przed najazdami ludów z Wielkiego Stepu. Tradycyjnie przyjmuje się, że Wielki Mur rozciągał się od Shanhaiguan (nad zatoką Liaodong) do Jiayuguan w górach Nan Shan na długości ok. 2400 km. Nazywany jest też "Murem 10 000 Li" (10 000 nie powinno być tutaj traktowane dosłownie i oznacza raczej "nieskończoną długość" muru).

Jednak większość współczesnych badaczy opowiada się za nową interpretacją. Wskazują oni, że powstanie Qing jako siły militarnej i politycznej na obszarze, który stał się później znany jako Mandżuria, było dziełem trzech kolejnych wodzów dżurdżeńskiego klanu Aisin Gioro. Byli to Nurhaczy, Hong Taiji i Dorgon. Dali oni początek dynastii Qing. Ich wysiłki, aby przygotować się do podboju Chin, obejmowały stworzenie konfederacji różnych ludów, następnie centralizację stworzonej organizacji i jej sinizację, poprzez przejęcie chińskiej kultury, techniki i sposobu zarządzania.

Ksenofobia (stgr. ξένος ksenós - obcy, stgr. φόβος phóbos - strach, czyli strach przed obcymi) - niechęć, wrogość, lęk wobec obcych, przesadne wyrażanie niechęci wobec cudzoziemców.Rytuał – zespół specyficznych dla danej kultury symbolicznych sekwencji sformalizowanych czynów i wypowiedzi, wykonywanych w celu osiągnięcia pożądanego skutku, który jednakże może być znacznie oderwany od pozornie oczywistego celu funkcjonalnego.

Organizacja chorągwi[ | edytuj kod]

Organizacja Qing miała charakter wojskowy. Mandżurowie nie byli narodem, ale zmilitaryzowaną społecznością, zarządzaną przez system tak zwanych ośmiu chorągwi (八旗; bāqí). Najstarsza wzmianka źródłowa o ośmiu chorągwiach dżurdżeńskich pochodzi z roku 1607. Osiem chorągwi mongolskich formalnie ukonstytuowało się w roku 1635. Między rokiem 1637 a 1642 Chińczycy Han zostali zorganizowani we własne osiem chorągwi. Członków chorągwi uważano za Mandżurów i wymagano od nich znajomości języka mandżurskiego (czyli dżurdżeńskiego), w którym naradzano się i wydawano komendy wojskowe. Język ten w oficjalnych dokumentach zwano najczęściej językiem qing (清告; qīng gào).

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Społeczny konstrukcjonizm lub społeczny konstruktywizm – kierunek, jaki wyodrębnił się z socjologii wiedzy i upowszechnił się wraz z rozkwitem teorii postmodernistycznej, zasadzający się na przekonaniu, że ludzie postrzegają rzeczywistość poprzez pryzmat swojej kultury i doświadczeń, przypisując temu, co odnotowują, określone znaczenia, i w związku z tym nikt nie może zaobserwować obiektywnej rzeczywistości, oderwanej od nadawanych znaczeń i kontekstów.

Podobnie do mameluków na Bliskim Wschodzie, wszyscy członkowie chorągwi byli prawnie niewolnikami klanu Aisin Gioro, na którego czele stali władcy z dynastii Qing. Bardzo rzadkie były przypadki wyzwalania z niewolnictwa, czyli zgody na opuszczenie chorągwi. Wszystkie chorągwie zobowiązane były do dostarczania klanowi Aisin Gioro corocznej daniny w srebrze i ziarnie (ten obowiązek przejęło po podboju państwo chińskie), a co kilka lat kontyngentu żołnierzy do straży przybocznej (później gwardii cesarskiej), służących i nastoletnich dziewcząt przeznaczonych na konkubiny. Członkowie chorągwi mogli posiadać własnych niewolników. Byli to najczęściej jeńcy i osoby schwytane podczas wypraw wojennych. Podczas podboju Chin miliony mieszkańców kraju zostało obróconych w niewolę. Niewolników nie wliczano do stanu chorągwi.

Stowarzyszenie Białego Lotosu – nazwa chińskich stowarzyszeń o charakterze religijnym, a także religijno-politycznym.Małżeństwo aranżowane ( ang. arranged marriage ) – rodzaj małżeństwa w społeczeństwach tradycyjnych, gdzie przyszły małżonek/małżonka jest wyszukiwana przez rodziców, często z pomocą swata, astrologa itd. W zależności od społeczności zdanie osób bezpośrednio zainteresowanych nie jest brane pod uwagę, albo też w niewielkim stopniu. Małżeństwa aranżowane do tej pory dominują na przykład w Indiach. Do początku XX w. było też normą w Europie i Japonii.

W chorągwiach dopuszczano wyłącznie małżeństwa aranżowane pomiędzy klanami, w ramach systemu zwanego zhìhūn (制婚). Poprzez zakaz egzogamii i system małżeństw międzyklanowych, władcy Qing sprawowali bezpośredni nadzór na płodnością Mandżurów, kluczowym elementem przedłużenia ich władzy. Członkiem chorągwi zostawało się w momencie narodzin z aranżowanego małżeństwa. Mandżurowie tworzyli więc zamkniętą, dziedziczną, niewolniczą organizację wojskową, której właścicielem był klan Aisin Gioro. Organizacją dowodzili wodzowie klanu, czyli władcy z dynastii Qing. W skład chorągwi wchodzili oficerowie i żołnierze, panowie i słudzy, mężczyźni i kobiety, młodzi i starzy, zdolni do walki i chorzy – z klanów chińskich, dżurdżeńskich, mongolskich, koreańskich i tunguskich. Dlatego członkowie organizacji nazywali samych siebie najczęściej ludźmi chorągwi (旗人; qí rén), a nie Mandżurami. Jak wyjaśnił już po podboju, w oficjalnym dokumencie, cesarz Yongzheng: Ludzie chorągwi i Chińczycy to nie to samo. Chińczycy nie mają żadnych obciążeń. Potrafią uparcie powstrzymywać się od służby na rzecz państwa. Ale ludzie chorągwi, ponieważ ich stanowiska w chorągwiach są tak wymagające, mają wiele powinności wynikających z obciążeń spoczywających na ich klanach. Nawet kiedy kończą służbę na oficjalnych stanowiskach, nadal nie mogą pominąć konieczności podjęcia innych obowiązków.

Academia Sinica (chiń.: 中央研究院; pinyin: Zhōngyāng Yánjiùyuàn) – największa tajwańska państwowa instytucja naukowa.Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.

Aż do upadku Qing prowadzono rejestry osobowe poszczególnych chorągwi, które bardzo szczegółowo przedstawiały rodowody i relacje rodzinne. Pozwala to współczesnym uczonym wyjaśnić status społeczny poszczególnych klanów i ich znaczenie. W roku 1648 w chorągwiach zarejestrowano 2444585 osób, w tym 495485 żołnierzy zdolnych do walki. W roku 1720 do chorągwi należało 4890725 osób, w tym 1600872 zdolnych do walki. Osobny rejestr prowadzono dla klanu Aisin Gioro, który był prawnym właścicielem wszystkich chorągwi. Według tego rejestru, w chwili upadku dynastii, do cesarskiego rodu Qing należało około 8 tysięcy osób.

Dynastia Ming (1368–1644) (chiń.: 明朝; pinyin: Míng Cháo; Wade-Giles: Ming Ch’ao; IPA: [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) – dynastia cesarska Chin, panująca po upadku mongolskiej dynastii Yuan. Była to ostatnia narodowa dynastia chińska.Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.

Stworzona przez Nurchaczego organizacja militarna była armią nowego wzoru. Nurhaczy energicznie rekrutował chińskich wojskowych, którzy popadli w zatarg z władcami dynastii Ming lub byli bardzo ambitni. Służyli mu oni jako doradcy i dowódcy. Chorągwie Nurchaczego łączyły zdolności bojowe mongolskiej i dżurdżeńskiej jazdy z chińskimi umiejętnościami w zakresie inżynierii wojskowej oraz użycia łuków i broni palnej przez piechotę. Jazda była chroniona przez metalowe hełmy z czerwonymi frędzlami i trzcinowe tarcze. Każdy kawalerzysta był odpowiedzialny za utrzymanie trzech koni. Podczas walki miał przy sobie krótki miecz, cep oraz łuk. Kołczan mieścił trzydzieści lub nieco więcej strzał. Używano krótkiego łuku, którego opanowanie wymagało wielu lat treningu siłowego. Żołnierzy szkolono, aby strzelali w pełnym galopie, trzymając w jednej ręce wodze i łuk, a drugą ciągnąc cięciwę. W skład piechoty wchodziły oddziały łuczników, muszkieterów i artylerzystów. Użycie muszkietów było szczególnie skuteczną bronią chorągwi. Wymagający trening siłowy przechodzili artylerzyści, którzy potrafili szybko przesunąć armaty na znaczną odległość, stąd zwano ich ciężką piechotą.

Plemię – grupa spokrewnionych rodów wywodzących się od wspólnego przodka (w odróżnieniu od szczepu), zamieszkujących jeden obszar i połączonych wspólnymi związkami społecznymi oraz ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Według tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w na ziemiach polskich tą mniejszą wspólnotą było opole).Liu Mingchuan (ur. 7 września 1836 w Hefei, prow. Anhui – zm. 11 stycznia 1896 tamże) – chiński polityk i generał, pierwszy gubernator prowincji Tajwan. Mimo ubogiego pochodzenia, dzięki talentom wojskowym osiągnął wysokie stopnie wojskowe, odznaczając się w walkach z tajpingami i Nian. Następnie sprawnie dowodził obroną Tajwanu przed Francuzami w 1884. Mianowany gubernatorem wyspy, rozpoczął niezwykle szerokie reformy, nie wszystkie ukończone sukcesem. Jeden z najenergiczniejszych i najwybitniejszych reformatorów ruchu samoumocnienia Chin.

Ponieważ hierarchia wewnątrz i między chorągwiami była regulowana przez wojskową strukturę dowodzenia, która była jednocześnie systemem administracji i własności, przypominało to system feudalny. Nie był to jednak feudalizm, ponieważ podstawę organizacji chorągwi stanowiła własność ludzi, a nie ziemi. Nowy system był skutecznym środek mobilizacji i użycia armii. Wojsko Qing było nie do pokonania. Jednocześnie chorągwie uformowały różne elementy nowego państwa w jednolitą całość. Dostarczyły pionowych powiązań organizacyjnych, które wyeliminowały stopniowo struktury plemienne, narodowe, a po podboju także struktury administracji państwa chińskiego – centralizując władzę polityczną w rękach władców Qing. Aż do upadku dynastii Qing, członkowie chorągwi mogli być wyłącznie żołnierzami lub utrzymywać się z urzędów państwowych. W początkach XX wieku, w okresie gwałtownego obniżenia wpływów do budżetu państwa Qing, stworzyło to poważny problem ekonomiczny. Jak zapisano w pochodzącym z tego okresu dokumencie: Ci spośród ludzi chorągwi, którzy wciąż zmagają się z problemem braku środków do życia, pospiesznie mówią, że w kraju znajdują się grupy ludzi bogatych: uczeni, chłopi, rzemieślnicy, kupcy. Tylko ludzie chorągwi nie mogą dążyć do zysku poprzez handel. Dlatego nikt nie jest tak biedny, jak oni. Wydatki dynastii Qing na utrzymanie chorągwi i ich wyprawy wojenne stanowiły, w różnych okresach, od 40% do 60% całości budżetu państwa.

Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy – miecz prosty może być tylko obosieczny – jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.Uniwersytet Harvarda (ang. Harvard University) powstał 8 września 1636 jako Harvard College w Newtown (wówczas w Kolonii Zatoki Massachusetts, obecnie Cambridge) koło Bostonu jako pierwszy uniwersytet na terenie kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.

Proklamowanie nowej dynastii[ | edytuj kod]

Jazda chorągwi Nurchaczego szarżuje na chińską piechotę Ming uzbrojoną w muszkiety. Rysunek z 1635 roku przedstawiający bitwę pod Sarhū(ang.). Mǎnzhōu shílù (滿洲實錄) – dokumenty z czasów panowania Nurchaczego

Powstanie na pograniczu organizacji ośmiu chorągwi zbiegło się w czasie z wyraźnym osłabieniem władzy dynastii Ming. Dało to Mandżurom okazję do zwycięstwa w grze o najwyższą stawkę, którą były Chiny. Pierwszy krok ku temu zrobił Nurhaczy.

Guangxu (ur. 14 sierpnia 1871, zm. 14 listopada 1908) – dziesiąty chiński cesarz z dynastii Qing. Był przedostatnim cesarzem Chin.Technologia – metoda przygotowania i prowadzenia procesu wytworzenia lub przetwarzania jakiegoś dobra (także informacji). Technologia może oznaczać konkretny proces (np. technologia klejenia, technologia malowania).

Nurhaczy, zgodnie z mandżurską tradycją wielki założyciel (太祖; tài zǔ) dynastii Qing, przejął władzę na częścią plemion dżurdżeńskich w roku 1583, w wieku 24 lat. W roku 1587 założył swoje pierwsze obwarowane miasto, Fe Ala. W roku 1593 zmiażdżył sojusz pozostałych plemion dżurdżeńskich i Mongołów, skierowany przeciwko niemu. W tym samym roku walczył w Korei, gdzie wsparł wojska chińskie przeciwko japońskiemu najazdowi Hideyoshiego. Osiągnięcia te wzmocniły jego pozycję jako przywódcy Dżurdżenów i przyniosły Nurhaczemu wdzięczność dworu Ming, który przyznał mu tytuły i przywileje. Wspierany przez co najmniej 15 tysięcy zbrojnych ze swoich chorągwi i mający zapewnioną wystarczającą podstawę ekonomiczną (osobiście posiadał stado liczące 700 koni), w latach 1599–1613 pokonał ostatnie plemiona dźurdżeńskie, tunguskie i mongolskie kwestionujące jego władzę. W ten sposób zjednoczył całe terytorium, które później nazwano Mandżurią.

Aborygeni tajwańscy (chiń.: 原住民; pinyin: yuánzhùmín) – autochtoniczna ludność Tajwanu. Republika Chińska oficjalnie uznaje 14 grup aborygeńskich: Ami, Atayal, Bunun, Kavalan, Paiwan, Puyuma, Rukai, Saisiat, Sakizaya, Sediq, Thao, Truku, Tsou i Yami, mówiących językami tajwańskimi, należącymi do rodziny języków austronezyjskich.{{Władca infobox}} Nieznane pola: "nierozpoznane:zh:imię pośmiertne". Jiaqing (ur. 13 listopada 1760 w Pekinie, zm. 2 września 1820) – cesarz Chin z dynastii Qing.

W roku 1606 kilka plemion mongolskich ogłosiło Nurchaczego mądrym i szanowanym chanem. Do roku 1616 władzę Nurchaczego uznały pozostałe plemiona mongolskie. W tym samym roku Nurchaczy ogłosił się także władcą chanatu Dżurdżenów – drugiego Jin(ang.) (後金, hòu Jīn). Tym samym uznał się za kontynuatora dżurdżeńskiego państwa Jin, które podbiło północne Chiny w XII wieku. Swoją stolicę przeniósł do Hetu Ala, dawnej siedziby władców Jin, którą przemianował na Yenden, czyli wyniesienie (nowej dynastii na tron).

Chanat – dawna, wschodnia forma monarchii, w której panujący władca nosił dziedziczny tytuł chana. Określenie pochodzenia mongolskiego lub tureckiego pojawiło się w starożytności. Chanat mógł być podporządkowany innym chanatom lub być częścią kaganatu lub (w erze nowożytnej) sułtanatu.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Także w roku 1616 Nurchaczy zerwał z polityką sojuszu z Chinami i rozpoczął wojnę podjazdową skierowaną przeciwko dynastii Ming. W roku 1618 wydał proklamację wojenną, zwaną Siedmioma krzywdami(ang.) (七大恨; Qī dà hèn). Oskarżył w nich dynastę Ming między innymi o zdradzieckie zamordowanie swoich dziada i ojca oraz o prześladowania ludów żyjących na północnym pograniczu Chin. Wysłaną przeciwko niemu chińską ekspedycję wojskową pokonał Nurchaczy w roku 1619 pod Sarhū(ang.). Pozwoliło to Nurchaczemu w 1621 roku przekroczyć wielki mur i zająć chiński region Liaodong. Nową stolicą jego państwa został Liaoyang. W 1625 roku stolica została ponownie przeniesiona, tym razem do Shenyang, przemianowanego na Mukden (rozkwit). Tam Nurchaczy zmarł w roku 1626.

Łucznik – żołnierz, którego główną bronią był łuk. W dziejach, formacji łuczników używano w wielu armiach i w różnych regionach świata, gdyż wynalazku łuku w historii dokonywano wielokrotnie.Traktat nankiński – traktat stanowiący zakończenie I wojny opiumowej pomiędzy Wielką Brytanią a Chinami. Podpisany został 29 sierpnia 1842 roku na pokładzie cumującego w porcie Nankin angielskiego statku "Cornwallis". Na jego mocy Chiny musiały otworzyć pięć dużych portów dla europejskich statków i zlikwidować gildię kohong, Hongkong został odstąpiony Wielkiej Brytanii po wsze czasy, oraz przyznane zostały prawa eksterytorialne dla Brytyjczyków (tym samym Chiny pozwoliły na obcą jurysdykcję na swoim terytorium). Ponadto państwa europejskie zwolnione zostały z "koutou" (obowiązku trzykrotnego klękania i dziewięciokrotnej czołobitności). Anglia, USA, Francja, a potem i Rosja, wymusiły na Chinach liczne ustępstwa, w tym ustanowienie portów traktatowych, gdzie Chiny miały prawo tylko do 5-procentowego cła wwozowego, zaś resztę zysków mieli cudzoziemcy.

W roku 1643 następca Nurchaczego, Hong Taiji, prowokacyjnie proklamował, że wodzowie klanu Aisin Gioro noszą chiński tytuł Qing (清 – czysty, niesplamiony), nawiązujący do dziewiczego poczęcia ich legendarnego przodka, Bukuri Yongsona(ang.). Hong Taiji przyjął też tytuł syna nieba(ang.) (天子; tiānzǐ), tradycyjnie przysługujący władcom Chin. Rzucił tym samym wyzwanie rodzinie cesarskiej rządzącej Chinami. Jak stwierdził, zgodnie z konfucjańskim systemem pięciu żywiołów, woda (qing) nieuchronnie zgasi ogień (ming). Znak qīng (清) składa się bowiem z wody (氵) i lazuru (青). Natomiast na znak ming (明) składają się słońce (日) i księżyc (月), związane z żywiołem ognia.

Suzhou (chin. trad.: 蘇州; chin. upr.: 苏州; pinyin: Sūzhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Jiangsu, port nad Wielkim Kanałem, w delcie Jangcy, w pobliżu jeziora Tai Hu. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 5 349 090. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 8 095 432 mieszkańców. Tradycyjny ośrodek handlowy, rzemieślniczy (wyroby z nefrytu, słynne hafty), kulturalny. Rozwinięte hutnictwo żelaza oraz przemysł maszynowy, chemiczny, włókienniczy, spożywczy i wysokich technologii. W mieście funkcjonuje kilka szkół wyższych.Cywilizacja zachodnia, Zachód, Okcydent, cywilizacja okcydentalna (łac. occidens, zachód) − cywilizacja społeczeństw współcześnie zamieszkujących państwa Europy Zachodniej, Europy Środkowej, Ameryki Północnej, Ameryki Południowej oraz Australię i Nową Zelandię. Pojęcie szersze od cywilizacji łacińskiej.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Traktat z Shimonoseki (jap. 下関条約;, Shimonoseki Jōyaku;, chin. upr.: 马关条约; chin. trad.: 馬關條約; pinyin: Mǎguān tiáoyuē) – traktat pokojowy między Cesarstwem Chińskim a Japońskim, kończący pierwszą wojnę chińsko-japońską, podpisany w Shimonoseki 17 kwietnia 1895.
Ujgurzy – lud turecki żyjący w północno-zachodnich Chinach, głównie w Sinciang, gdzie stanowi największą grupę etniczną. Obecni Ujgurzy pochodzą od pierwotnego ludu turkijskiego oraz dużej domieszki starożytnego narodu Tocharów, Chińczyków (Han), Uzbeków, Kazachów, Kirgizów. Ujgurzy są jedną z 55 grup etnicznych oficjalnie uznawanych za mniejszość narodową w Chinach.
Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii i finansów, oznaczające dobra (bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.
Neokonfucjanizm – termin używany w odniesieniu do rodzaju konfucjanizmu, który dominował w Chinach od czasów dynastii Song (960 - 1279) niemal do końca dynastii Qing (1644 - 1911), którego dokładny zakres jest jednak współcześnie przedmiotem kontrowersji.
Laos (Lao, Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Stolica Wientian (180 tys. mieszkańców), główna rzeka Mekong. Na północy Laos graniczy z Mjanmą i Chinami, na wschodzie z Wietnamem, na południu z Kambodżą, a na zachodzie z Tajlandią.
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Historia Chin obejmuje okres od czasów najdawniejszych obejmujących najstarszą chińską historiografię poprzez epoki zwalczających się królestw i ponowne zjednoczenia, panowanie cesarzy, okres rządów Kuomintangu po Chińską Republikę Ludową.

Reklama