• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dynastia Liao



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Cesarzowa wdowa (ang: Empress Dowager, chin., kor. i jap.: 皇太后), tytuł nadawany czasami matce chińskiego lub japońskiego cesarza, często związany ze sprawowaniem władzy w imieniu małoletniego syna (regent). Wpływy uzyskane w czasie tych rządów często pozostawały również w okresie pełnoletności cesarza.Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.

    Dynastia Liao – dynastia pochodzenia kitańskiego panująca na terenie dzisiejszej Mandżurii, Mongolii oraz części północnych Chin w latach 907 - 1125.

    Historia[ | edytuj kod]

    Początki dynastii i jej nazwa[ | edytuj kod]

    W IX wieku wśród Kitanów rosło znaczenie klanów Yila (później zmienił nazwę na Yelü) i Xiao, które porozumiały się między sobą w celu obalenia władzy kaganów z klanu Yaolian. Ten sojusz utrzymał się także później, kiedy to cesarze wywodzący się z klanu Yelü brali za cesarzowe kobiety z klanu Xiao. W roku 907 wodzowie Kitanów tradycyjnie co trzy lata wybierający kagana zdjęli z urzędu nieudolnego Hendejina (901 - 907) z klanu Yaolian i wybrali kaganem Abaoji (907 - 926), zdolnego wodza z klanu Yelü. Tę datę zazwyczaj przyjmuje się za początek dynastii Liao, ponieważ według późniejszej oficjalnej historii dynastii, „Historii Liao”, Yelü Abaoji wstąpił na tron cesarski właśnie w tym roku. Niemniej „Historia Liao” już w roku 916 odnotowuje drugą ceremonię tego rodzaju. Najprostszym sposobem usunięcia tej sprzeczności jest przyjęcie, że w roku 907 Yelü Abaoji został kaganem, co w „Historii Liao” anachronicznie zostało opisane jako wstąpienie na tron cesarski, a w rzeczywistości tytuł cesarski przyjął on dopiero w roku 916. Należy przy tym wspomnieć, że inne źródła datują to wydarzenie mgliście na okres gdzieś pomiędzy rokiem 904 a 922. Jeszcze bardziej niejasna jest chronologia przyjęcia przez dynastię nazwy Liao. Według różnych źródeł miało się to stać w roku 926, 937, 938 lub 947. Później dynastia zmieniła nazwę na Qidan guo (Państwo Kitanów), przy czym stało się to w roku 983 albo 1013. W roku 1066 powrócono do nazwy Liao. Te nie dające się do końca rozwikłać niespójności zapewne wynikają z tego że zapiski dotyczące panowania wczesnych cesarzy zostały skompilowane dopiero u schyłku XI wieku i kompilatorzy zaciemnili kwestię projektując na okres wcześniejszy wydarzenia, które w rzeczywistości miały miejsce począwszy od połowy X wieku lub nawet później. Sama nazwa Liao pochodzi od rzeki Liao w południowej Mandżurii.

    Pismo złożone używane przez protomongolski lud Kitanów, który ustanowił dynastię Liao, panującą w latach 916-1125 nad Mandżurią, Mongolią i północną częścią Chin. Pismo stosowane było do zapisu języka kitańskiego, dziś już wymarłego. Istniały dwa niezależne od siebie systemy pisma kitańskiego, które wpłynęły na późniejsze pismo Dżurdżenów.Egzaminy urzędnicze (chin. upr. 科举; chin. trad. 科舉; pinyin kējǔ) – tradycyjny system państwowych egzaminów urzędniczych w cesarskich Chinach. Wprowadzony w 596 roku, przetrwał niemal do końca cesarstwa.

    Dalsza historia[ | edytuj kod]

    Pagoda Fogongsi w powiecie Ying w prowincji Shanxi zbudowana za czasów dynastii Liao w roku 1058

    Yelü Abaoji pokonując w długotrwałych walkach ludy dzisiejszej Mandżurii i Mongolii, w tym m.in. Xi, Shiwei i Dżurdżenów, ustanowił nad nimi hegemonię Kitanów. Jednocześnie urządzał on łupieżcze najazdy na terytorium Chin i coraz śmielej interweniował w sprawy efemerycznych państw istniejących tam w okresie Pięciu Dynastii. Nie poddał się on ponownemu wyborowi na kagana po upływie trzech lat i stłumił bunty swoich braci, którzy liczyli na przejęcie władzy. Chcąc ustanowić dziedziczną dynastię w roku 916 przyjął chiński tytuł cesarza i wyznaczył swojego syna następcą tronu, tym samym próbując wprowadzić chiński system przechodzenia władzy z ojca na syna. Zaczął on osiedlać pojmanych i przybyłych na terytorium Kitanów Chińczyków w budowanych na chińską modłę miastach i zbudował cesarską stolicę. W roku swojej śmierci podbił także koreańsko-mandżurskie państwo Balhae. Syn Yelü Abaoji, Yelü Deguang (imię świątynne Taizong) (927 - 947), w roku 936 poparł bunt Shi Jingtanga (936 - 942), namiestnika Późniejszej dynastii Tang, i tym samym dopomógł mu w założeniu Późniejszej dynastii Jin. W zamian ten uznał jego zwierzchność i scedował na rzecz Kitanów szesnaście północnych prefektur swojego państwa. Kolejny cesarz Późniejszej dynastii Jin, Shi Chonggui (942 - 946), zerwał jednak z Kitanami, co doprowadziło do zajęcia przez nich Kaifengu i obalenia dynastii. Taizong miał wówczas ogłosić nową nazwę dynastii, „Wielkie Liao”, Kitanowie okazali się jednak niezdolni do opanowania północnych Chin i musieli się wycofać. Podczas panowania nieudolnego Muzonga (951 - 969) Chiny zaczęły się jednoczyć pod przywództwem nowej dynastii Song. Liao popierało przeciwko Songom buforowe państewko Północnej dynastii Han. W roku 979 zostało ono zajęte przez Songów, lecz próby odbicia przez nich szesnastu prefektur zakończyły się klęskami chińskich armii w latach 979 i 986. Do stabilizacji dynastii Liao doszło podczas długiego panowania cesarza Shengzonga (982 - 1031). Wstąpił on na tron w wieku 11 lat i aż do swej śmierci w roku 1009 dominującą rolę w rządzie odgrywała jego matka, cesarzowa wdowa Chengtian. W roku 1004 Kitanowie dokonali inwazji na terytorium Chin docierając na odległość 100 kilometrów od Kaifengu, w wyniku czego pomiędzy Liao a Song zawarto traktat, w którym oba cesarstwa uznawały się wzajemnie na zasadach równości, przy czym Song miało wypłacać Liao coroczną „kontrybucję na wydatki wojskowe” w wysokości 200 tys. zwojów jedwabiu i 100 tys. liangów srebra. Traktat ten „utorował drogę stuleciu stabilności i pokojowej koegzystencji”. Za panowania Shengzonga Kitanowie prowadzili także krwawe wojny z położonym na Półwyspie Koreańskim państwem Goryeo, które ostatecznie uznało ich zwierzchnictwo. Doszło wtedy również do szeregu reform o charakterze instytucjonalnym, które generalnie prowadziły do rozbudowy instytucji państwowych na wzór chiński. W roku 1042 Kitanowie wykorzystali wojnę pomiędzy Songami a tanguckim państwem Xixia do wymuszenia na tych pierwszych zwiększenia kontrybucji do 200 tys. liangów srebra i 300 tys. zwojów jedwabiu. Wojna jaka toczyła się pomiędzy Liao a Xixia w latach 1044 - 1053 przyniosła jednak Kitanom wiele porażek, zanim Tanguci z powrotem uznali swój tradycyjny wasalny status. Prochińska polityka cesarza Daozonga (1055 - 1101) doprowadziła w roku 1063 do wybuchu rebelii bardziej tradycjonalistycznie nastawionego cesarskiego brata Zhongyuana. Po jej stłumieniu rzeczywista władza w państwie zaczęła skupiać się w ręku ministra Yelü Yixina, który doprowadził do śmierci zagrażających jego pozycji cesarzowej i następcy tronu. Jego upadek nastąpił w roku 1080 i po śmierci Daozonga władza przeszła w ręce syna zamordowanego przez Yelü Yixina następcy tronu, Tianzuo (1101 - 1125). W XI wieku Liao było nękane przez okresowe rebelie podlegających mu ludów, takich jak Xi, Zubu (być może spokrewnionych lub identycznych z Tatarami) oraz ludności dawnego Balhae. Prawdziwym zagrożeniem dla dynastii okazali się jednak zamieszkujący wschodnią Mandżurię Dżurdżeni, którzy w roku 1114 wzniecili powstanie pod przywództwem swojego wodza Agudy (imię świątynne Taizu) (1115 - 1123). M.in. z powodu buntu chcących go obalić członków panującego klanu i kolejnej rebelii ludności Balhae Tianzuo okazał się niezdolny do szybkiego pokonania Dżurdżenów, a z każdym zwycięstwem tych ostatnich przechodziło na ich stronę coraz więcej podległych niegdyś Kitanom ludów. W roku 1120 Dżurdżeni zajęli Najwyższą Stolicę Kitanów i w następnych latach działając w sojuszu z Songami podbili większość terytorium dynastii Liao, która przestała istnieć wraz z dostaniem się Tianzuo do niewoli w roku 1125.

    Kitanowie – koczowniczy lud azjatycki, który w X wieku zdominował obszar rozciągający się od Korei na wschodzie do Ałtaju na zachodzie i podbijając część północnych Chin ustanowił Dynastię Liao (907-1125). Od nazwy tego ludu pochodzi "Kataj", jedna ze starszych nazw Chin w językach europejskich.Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas).


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Dynastia Song (chiń.: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch’ao) – dynastia panująca w Chinach od 960 do 1279 roku, po okresie Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw, a przed panowaniem dynastii Yuan. Był to pierwszy rząd na świecie, który emitował pieniądz papierowy i pierwszy rząd chiński, który ustanowił stałą marynarkę wojenną. Za czasów tej dynastii po raz pierwszy użyto prochu strzelniczego, jak również odróżniono północ prawdziwą od magnetycznej.
    Szamanizm − zespół praktyk i wierzeń opierających swe pojmowanie relacji świata namacalnego do świata duchowego na fundamentalnej roli szamana jako osoby zdolnej do podróży ekstatycznych w zaświaty dla dobra swojej wspólnoty bądź jej poszczególnych członków.
    Liao He (chin. upr.: 辽河; chin. trad.: 遼河; pinyin: Liáo Hé) – rzeka w północno-wschodnich Chinach, uchodzi do Zatoki Liaotuńskiej na Morzu Żółtym. Jej źródła znajdują się w górach Qilaotu Shan. Długość rzeki wynosi 1430 km, a powierzchnia jej dorzecza to 219 tys. km². Przepływa przez Nizinę Mandżurską, przez miejscowości Tonghua i Yingkou.
    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
    Północne Han (chiń. upr.: 北汉; chiń. trad.: 北漢; pinyin: Běi Hàn) – krótkotrwałe państwo w północnych Chinach, jedno z Dziesięciu Królestw, jedyne znajdujące się na północy Chin.
    Tatarzy czarni – lud koczowniczy pochodzenia mongolskiego, zamieszkujący między XI a XIII wiekiem pogranicze Chin, Mongolii i Mandżurii.
    Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw (chiń. upr.: 五代十国; chiń. trad.: 五代十國; pinyin: Wǔdài Shíguó; 907-960) - burzliwy okres w historii Chin, pomiędzy upadkiem Dynastii Tang, a powstaniem Dynastii Song. W północnej części Chin nastało wówczas po kolei pięć dynastii, w południowej - powstało kilka niezależnych państewek, która tradycyjnie nazywa się Dziesięcioma Królestwami (według niektórych historyków było ich 11). Równocześnie, na północnym wschodzie, rozpoczęła swe panowanie dynastia Liao.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.792 sek.