Dybuk (dramat)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chana Rowina jako Lea w Dybuku (lata dwudzieste XX wieku)

Dybuk (pełny tytuł Dybuk, czyli Na pograniczu dwóch światów, jid. ‏דער דיבוק אָדער צווישן צוויי וועלטן‎, Der dibek oder cwiszn cwej weltn) – dramat Szymona An-skiego, nazwany przez samego autora legendą dramatyczną.

Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy – obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.Maja Kleczewska (ur. 1973) – polska reżyserka teatralna, absolwentka psychologii na Uniwersytecie Warszawskim oraz reżyserii dramatu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie.

Historia[ | edytuj kod]

Pierwsza wersja sztuki powstała w języku rosyjskim w roku 1914 i została przetłumaczona przez An-skiego na jidysz jako Cwiszn cwej weltn. W 1915 rosyjska wersja sztuki została, po dokonaniu drobnych zmian, zaaprobowana przez cenzurę. Rok później, pod wpływem sugestii przyjaciół i artystów teatru, An-ski przerobił sztukę (m.in. dodał postać Meszulacha, co doradził mu Konstanty Stanisławski).

Jesziwa (hebr. ישיבה – „posiedzenie”; jeszywa, jeszybot) – rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13-14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej Talmud-tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

W 1918 na łamach moskiewskiego pisma „Ha-tkufa” (hebr. ‏התקופה‎, „Era”) opublikowano hebrajskie tłumaczenie Dybuka autorstwa Chaima Nachmana Bialika. W 1919 w Wilnie ukazała się drukiem jidyszowa wersja Dybuka, zmodyfikowana nieco przez An-skiego po tym, jak autorowi zaginął pierwowzór dzieła i musiał on napisać je na nowo, wspomagając się hebrajskim tekstem Bialika.

Szymon An-ski, właściwie Szlojme Zajnwel Rapoport jid. שלמה זײַנװל ראַפּאָפּאָרט (ur. 27 października 1863 w Czaśnikach, zm. 8 listopada 1920 w Otwocku) – żydowski pisarz, publicysta i badacz folkloru, piszący w języku rosyjskim i jidysz.Agnieszka Holland (ur. 28 listopada 1948 w Warszawie) – polska reżyser filmowa i teatralna, także scenarzystka filmowa.

W listopadzie 1920 An-ski zaprezentował Dybuka gronu zaprzyjaźnionych znawców literatury i ludzi teatru (m.in. Icchakowi Kacenelsonowi i aktorowi Abrahamowi Morewskiemu). Dramat spotkał się wówczas z negatywną oceną, co przyczyniło się do gwałtownego pogorszenia się stanu zdrowia An-skiego i jego śmierci. Na pogrzebie pisarza artyści obiecali wystawienie Dybuka w ciągu miesiąca (szeloszim). W grudniu 1920 w Warszawie odbyła się światowa prapremiera dramatu, a rola cadyka z Miropola okazała się najbardziej znaczącą w karierze wcześniej sceptycznie nastawionego Abrahama Morewskiego.

Konstanty Siergiejewicz Stanisławski, właściwe nazwisko Aleksiejew, ros. Константин Сергеевич Станислaвский (transkryp. Konstantin Siergiejewicz Stanisławskij ur. 5 stycznia/17 stycznia 1863 w Moskwie, zm. 7 sierpnia 1938 tamże) – rosyjski reżyser teatralny, aktor, wykładowca, twórca reżyserii, opery i pierwszego systemu interpretacji. Był także etykiem teatru. Pozostawił po sobie jedne z piękniejszych słów dotyczących pracy na deskach: „Należy kochać Teatr w sobie, a nie siebie w Teatrze”.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

31 stycznia 1922 żydowski teatr Habima (podlegający jeszcze wówczas Moskiewskiemu Teatrowi Artystycznemu Stanisławskiego) wystawił Dybuka po hebrajsku w reżyserii Jewgienija Wachtangowa. Sześć lat później, już w Tel Awiwie, Habima świętowała 600. przedstawienie dramatu.

W 1922 ukazały się drukiem dwa różne przekłady Dybuka z jidysz na polski: Maksymiliana Korena (Lwów) oraz J. Joelona i J. Rottersmana (Kraków).

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Tel Awiw-Jafa (hebr. תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ, trl. Tel Aviv-Yafo, trb. Tel Awiw-Jafo; arab. تل ابيب-يافا trl. Til Abīb-Yāfū, trb. Til Abib-Jafu), zwyczajowo nazywane Tel Awiw, jest drugim pod względem wielkości miastem Izraela. Miasto jest położone w Dystrykcie Tel Awiwu na nadmorskiej równinie Szaron leżącej nad Morzem Śródziemnym. Tel Awiw zajmuje powierzchnię 51,8 km², będąc największym i najludniejszym miastem obszaru metropolitalnego Gusz Dan. Miasto jest zarządzane przez władze miejskie Tel Awiwu-Jafy, na czele których stoi burmistrz Ron Huldai.

Dramat Dybuk, będący jednym z najsłynniejszych utworów w języku jidysz, do dziś gości na scenach nie tylko żydowskich teatrów. W 1927 pionier Wielkiej Reformy Teatru, Max Reinhardt, wystawił sztukę w języku niemieckim. W 1937 roku Michał Waszyński zrealizował film pod tytułem Dybuk, uważany za największe dzieło kinematografii żydowskiej w międzywojennej Polsce. W 1988 roku Andrzej Wajda wyreżyserował w krakowskim Starym Teatrze polskojęzyczną wersję Dybuka w swobodnym przekładzie poetyckim Ernesta Brylla.

Chajim Nachman Bialik (hebr. חיים נחמן ביאליק; ur. 9 stycznia 1873 w chutorze Rady pod Żytomierzem na Wołyniu, zm. 4 lipca 1934 w Wiedniu) – żydowski poeta tworzący w języku hebrajskim oraz jidysz, nazywany „odnowicielem poezji hebrajskiej”; narodowy wieszcz Izraela; prozaik, tłumacz, eseista, wydawca.Egzorcyzm (gr. ἐξορκισμός, exorkismós - zaprzysiężenie, zaklęcie) – obrzęd poświęcenia mający na celu uwolnienie człowieka, zwierzęcia, miejsca lub przedmiotu od „wpływu złego ducha”.

W 1996 Janusz Wiśniewski wyreżyserował Dybuka w Schauspielhaus w Düsseldorfie (Niemcy), Agnieszka Holland wyreżyserowała sztukę An-skiego w Teatrze Telewizji (1999). W 2003 roku Krzysztof Warlikowski zrealizował na motywach sztuki An-skiego i opowiadania Hanny Krall przedstawienie pod tytułem Dybuk, wystawiane we wrocławskim Teatrze Współczesnym i warszawskim Teatrze Rozmaitości.

Opowiadanie to krótki utwór epicki o prostej akcji, niewielkich rozmiarach, najczęściej jednowątkowej fabule, pisany prozą. Opowiadanie nie ma tak zwartej budowy jak nowela, o czym decydują postacie drugoplanowe, opisy i refleksje. Od noweli różni się luźną konstrukcją i brakiem obowiązujących w niej rygorów.Mariusz Grzegorzek (ur. 20 stycznia 1962 w Cieszynie) - polski reżyser teatralny i filmowy, scenarzysta, grafik, realizator telewizyjny. Wykładowca PWSFTviT (od 1989 roku, od 2012 jej rektor). Profesor sztuk filmowych (od 2006) roku. Jako reżyser zawodowo związany jest z Teatrem im. Stefana Jaracza w Łodzi. Jego filmy i spektakle teatralne były wielokrotnie nagradzane na krajowych i międzynarodowych festiwalach. Reżyser spektakli Teatru Telewizji.

Opis fabuły[ | edytuj kod]

Fabuła skonstruowana jest według ibsenowskiej techniki dramatu analitycznego – rozwój wypadków prowadzi do stopniowego odkrywania ich źródeł w przeszłości. Dramat przedstawia historię miłości Lei i Chonena. Chonen traci życie, rażony nieziemską siłą, gdy się dowiaduje, że Sender, ojciec Lei, zgodził się na zaręczyny córki z innym kandydatem. Na weselu Chonen wstępuje w ciało Lei jako dybuk. Sender udaje się z córką do cadyka z Miropola, by ten odprawił egzorcyzmy i wypędził ducha. Okazuje się, że tych dwoje młodych ludzi było sobie przeznaczonych jeszcze przed urodzeniem przez przysięgę ojców.

Dramat (z gr. δρᾶμα – dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.Cenzura (łac. censere – osądzać) – świadome wprowadzenie w błąd poprzez selektywny dobór zazwyczaj masowo rozpowszechnianych informacji.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Abraham Morewski, pierwotnie Menakier (jid. אברהם מאָרעווסקי; ur. 18 marca 1886 w Wilnie, zm. 3 października 1964 w Warszawie) – polski aktor, reżyser, pisarz, tłumacz i działacz kultury żydowskiego pochodzenia.
Moskiewski Akademicki Teatr Artystyczny (ros. Московский Художественный академический театр им. М. Горького, MXAT, Moskowskij chudożestwiennyj akademiczeskij tieatr im. M. Gorˈkogo, MChAT, właściwie Moskiewski Akademicki Teatr Artystyczny im. Maksyma Gorkiego) – teatr założony w 1898 r. przez Władimira Niemirowicza-Danczenkę i Konstantego Stanisławskiego jako Moskiewski Teatr Artystyczny (ogólnie dostępny) – ros. Московский художественный (общедоступный) театр, Moskowskij chudożestwiennyj (obszczedostupnyj) tieatr (MChT. Powstanie MChT zainicjowało spotkanie jego założycieli: K. Stanisławskiego i W. Niemirowicza-Danczenki 19 czerwca 1897 r. w restauracji "Sławiańskij bazar".
Szeloszim (Sheloshim) - trzydziestodniowy okres żałoby w judaizmie rozpoczynający się w dniu pogrzebu. Do tego okresu liczone są tylko pełne dni, a szeloszim kończy się po porannym nabożeństwie 31 dnia. Szeliszim ustaje również jeśli na jego okres przypada święto biblijne (ale nie rocznicowe) oraz (głównie w Izraelu) żałoba narodowa. Szeloszim nie jest jednak przerywane, jeśli ma miejsce po śmierci rodziców. Niektóre nabożeństwa w trakcie tego okresu (głównie szabatowe) mogą ulec skróceniu.
Max Reinhardt (właściwie: Maximilian Goldmann) (ur. 9 września 1873, zm. 31 października 1943) – austriacki reżyser teatralny żydowskiego pochodzenia, aktor, dyrektor Deutsches Theater.
Jewgienij Bagrationowicz Wachtangow (ros. Евгений Багратионович Вахтангов; ur. 13 lutego 1883 we Władykaukazie, zm. 29 maja 1922) – rosyjski aktor i reżyser teatralny pochodzenia armeńskiego.
Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej – teatr w Krakowie, narodowa instytucja kultury, drugi najstarszy teatr w Polsce. Obok Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Wybrzeże w Gdańsku jest jedną z trzech narodowych scen dramatycznych, podlegających bezpośrednio Ministrowi Kultury. Jako jedyny polski teatr należy do Europejskiej Sieci Teatrów Mitos21, która skupia najważniejsze sceny teatralne w Europie.
Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – gatunek literacki będący opowieścią posługującą się elementami niezwykłości oraz cudowności, w szczególności o życiu świętych i męczenników. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana. Przykładem jest Legenda o świętym Aleksym czy legendy arturiańskie.

Reklama