Duma (literatura polska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Duma – gatunek narracyjno-liryczny o tematyce historycznej i charakterze refleksyjnym oraz elegijnym.

Śpiewy historyczne (pełny tytuł „Śpiewy historyczne z muzyką i rycinami przez Jul. Urs. Niemcewicza, S.S.") – cykl pieśni historyczno-patriotycznych autorstwa Juliana Ursyna Niemcewicza wydany w 1816 roku, tworzący wyidealizowaną wizję przeszłości Polski.Duma - gatunek epicko-liryczny o tematyce historyczno-bohaterskiej lub obyczajowej, występujący w literaturze ukraińskiej. Dumy wywodzą się z tradycji ludowej. Mają charakter recytatywny, układ wierszowy zbliżony jest do rosyjskich bylin, wykonywane są przeważnie przy wtórze bandury, liry lub kobz. Tematyka to najczęściej opis walk Kozaków z Tatarami, Turkami, Polakami i Rosjanami oraz czyny historycznych i legendarnych bohaterów. Dumy ukraińskie powstawały między XV a XVII w. Przekazywane były w tradycji ustnej, co spowodowało że występują one w wielu wariantach. Zapis dum przypada na wiek XIX.

Gatunek znanym był już w literaturze staropolskiej. Szczególnie popularny był w epoce oświecenia z apogeum w latach 20. XIX wieku oraz w romantyzmie. Duma oświeceniowa opowiadała zwykle o czynach bohatera historycznego lub osoby nieznanej, ale mającej istotne dokonania. Akcja umieszczona była w nastrojowej scenerii i zawierała monolog głównego bohatera w formie zadumy nad przeszłością. Styl dumy był prosty, z nawiązaniami do mowy potocznej. Na początku XIX powstawały też dumy z elementami grozy, osnute wokół rozmyślań nad grobami rycerzy, ruinami budowli, w nocnej scenerii, oraz dumy romansowe opowiadające o miłosnych perypetiach rycerzy.

Ballada romantyczna – gatunek literacki, który czerpie tematy z kultury ludowej. Ballady ukazują świat rzeczywisty z elementami fantastycznymi i zagadkową fabułą. Jej cechą jest także synkretyzm rodzajowy.Franciszek Karpiński herbu Korab, pseud. i krypt.: Autor "Zabawek wierszem i prozą"; F. K., (ur. 4 października 1741 w Hołoskowie koło Otyni, zm. 16 września 1825 w Chorowszczyźnie koło Wołkowyska) – polski poeta epoki oświecenia, pamiętnikarz, dramatopisarz, tłumacz, publicysta, moralista, twórca i główny przedstawiciel nurtu sentymentalnego w polskiej liryce.

Na kształtowanie się dumy miało wpływ tłumaczenie Pieśni Osjana i ballad angielskich oraz pieśni ludowe. Duma bywa traktowana jako poprzedniczka ballady romantycznej.

Przykładem dum w literaturze polskiej są utwory Juliana Ursyna Niemcewicza: Duma o Żółkiewskim, Duma o Stefanie Potockim (wyd. ok. 1790), Śpiewy historyczne (1816) oraz Duma Lukierdy, czyli Luidgardy Franciszka Karpińskiego.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • duma w literaturze ukraińskiej
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Teresa Kostkiewiczowa: Oświecenie. Słownik literatury polskiej. Gdańsk: słowo / obraz terytoria; Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, 2007, s. 46. ISBN 978-83-7420-092-9.
  • Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz, pseud. i krypt.: Anonim; Iwan Wasilewicz, oficer w wojsku moskiewskim; J. N.; J. U. N.; J. Ur. N.; Julius Orion; Mośko Jankiele, (ur. 16 lutego 1757 w Skokach na Polesiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, historyk, pamiętnikarz, publicysta, tłumacz, wolnomularz, zastępca wielkiego mówcy Wielkiej Loży Narodowej Wielkiego Wschodu Polskiego w 1781 roku.




    Reklama