Dom Esterki w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dom Esterkikamienica w Krakowie na Kazimierzu, przy ulicy Krakowskiej 46, na rogu z ul. Trynitarską.

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Kopiec Esterki – nieistniejący już kilkumetrowej wysokości kopiec, który według legendy miał powstać w XIV wieku, usypany na rozkaz króla Kazimierza Wielkiego na cześć Esterki, jego na wpół legendarnej ukochanej, a według innych podań jako miejsce jej pochówku. Według innych hipotez ów kopiec mógł być pozostałością po jakimś obiekcie obronnym lub sztucznie usypanym wzgórzem mieszkalnym, albo też jego lokalizacja mogła mieć związek ze zjawiskami astronomicznymi.

Pierwotnie znajdowała się w południowej pierzei dawnego Rynku Kazimierskiego, którego niewielkim fragmentem jest obecny Plac Wolnica.

Domy mieszkalne w obrębie rynku nie są wyjątkiem, podobne znajdowały się na Rynku Głównym w Krakowie (czy "domki budnicze" na Starym Rynku w Poznaniu). Dom Esterki jest jedynym takim zachowanym domem mieszkalnym, który pierwotnie stał przy rynku Kazimierza (domem powstałym z połączenia dwóch mniejszych). Najstarsza część piwnic tego pierwotnie gotyckiego budynku pochodzi z XIV wieku, następnie niemal co stulecie budynek był przebudowywany (ostatni raz w 1876, zaś swój obecny wygląd zawdzięcza głównie przebudowom dokonanym na przełomie XVIII/XIX w.). Do dzisiejszego dnia zachowały się fragmenty kamieniarki gotyckiej z ok. 1430 roku i nieco późniejszej (z przełomu XIV i XV wieku). W końcu XVIII wieku wykonano stropy drewniane i z tego też okresu pochodzi bogata polichromia ścian oraz rozety sufitowe. W XVI wieku dom należał do architekta i budowniczego działającego na dworze króla polskiego Zygmunta Starego oraz rajcy kazimierskiego Bartolomea Berecciego, a następnie do jego córki Anny. Budynek nakryty jest obecnie rzadko już spotykanym, klasycystycznym dachem łamanym (tzw. krakowskim).

Ulica Trynitarska w Krakowie – wytyczona na podstawie pierwotnego planu lokacyjnego Kazimierza, ale ze względu na wyburzenie części oddzielających ją od rynku domów (w XVII i XVIII wieku) stanowiła częściowo jego południową pierzeję. W wyniku XIX wiecznej zabudowy zatarła się też linia południowej pierzei rynku, którą stanowiło przedłużenie ul. Skawińskiej.Esterka, Esterka Małach (XIV wiek) – słynąca z urody Żydówka, według kronikarza Jana Długosza ukochana (kochanka) króla Kazimierza Wielkiego. Była wnuczką szanowanego kupca i lekarza z Opoczna i znała wiele tajemnic medycznych. Podobno miała z królem dwóch synów: Niemira i Pełkę.

Nazwa budynku nawiązuje do legendy o Esterce, żydowskiej oblubienicy króla Kazimierza Wielkiego. Jej imię nosi także kilka innych miejsc w Krakowie: Ulica Estery, Kopiec Esterki i kamieniczka, która do 1932 stała u zbiegu pl. Szczepańskiego i ulicy Reformackiej.

Od czasu gruntownej renowacji, mającej miejsce w latach 1978-1985, w Domu Esterki mieści się filia pobliskiego Muzeum Etnograficznego. Wcześniej, w latach 50. i 60., działał tu bar kawowy "Esterka".

Ulica Krakowska – ulica w Krakowie. Wytyczona w ramach planu lokacyjnego Kazimierza w 1335 roku jako jego główna arteria i oś komunikacyjna. Ulicą biegnie torowisko tramwajowe. Znajdują się przy niej przystanki "Stradom" i "Plac Wolnica".Kamienica – miejski budynek mieszkalny, murowany z cegły lub kamienia, przynajmniej jednopiętrowy. Kamienicą określa się zazwyczaj budynek stojący w zwartym szeregu innych domów, jeśli tak nie jest, to kamienica odróżnia się brakiem dużych okien na jednej z jej ścian (jest to związane z tym, że podczas budowy przewidywano w tym miejscu inny budynek lub taki budynek istniał, ale został wyburzony).

Przypisy[ | edytuj kod]

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Stefan Świszczowski: Miasto Kazimierz pod Krakowem. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1981. ISBN 83-08-00624-8.
  • Praca zbiorowa Zabytki Architektury i budownictwa w Polsce. Kraków Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków Warszawa 2007, ISBN 978-83-92298-1
  • Praca zbiorowa Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, ISBN 83-01-13325-2
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Krzysztof Jakubowski, Ze Skałki na plac Wolnica (Spacerownik Gazety Wyborczej)
  • Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie – jedno z muzeów w Krakowie, znajdujące się przy ulicy Krakowskiej, na pl. Wolnica 1. Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 roku w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 roku w Krakowie) – od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 roku król Polski. Przedostatni z dynastii Jagiellonów na tronie polskim. Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).
    Kazimierz (jid.: קזימיר, Kazimir ; קוזימיר, Kuzimir; קוזמיר, Kuzmir) – część Krakowa wchodząca w skład Dzielnicy I Stare Miasto. Od swojego powstania w XIV wieku do początków XIX wieku Kazimierz był samodzielnym miastem, położonym na południe od Krakowa i oddzielonym od niego nieistniejącą dziś odnogą Wisły. Jego północno-wschodnią część stanowiła historyczna dzielnica żydowska. Przez wiele wieków Kazimierz był miejscem współistnienia i przenikania się kultury żydowskiej i chrześcijańskiej. Obecnie stanowi jedną z ważniejszych atrakcji turystycznych Krakowa, jest też ważnym centrum życia kulturalnego miasta. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.
    Stary Rynek – kwadratowy plac w Poznaniu, (gwarowo Stary), na Starym Mieście, wytyczony ok. 1253 roku. Centralne założenie miasta lokacyjnego. Długość boku wynosi około 141 m. Z każdego z boków wychodzą trzy ulice, z czego dwie skrajne z narożników. Każdą z pierzei podzielono pierwotnie na 16 równych działek. W centralnej części rynku umieszczono ratusz, wagę, sukiennice, kramy, ławy chlebowe, jatki a później także arsenał i odwach. Jest trzecim rynkiem co do wielkości w Polsce i jednym z największych w Europie. Uznawany za jeden z najpiękniejszych w kraju.
    Domki budnicze – położona na południe od ratusza grupa trzy- lub czterokondygnacyjnych wąskich kamieniczek pochodzących z pierwszej połowy XVI wieku. W przeciwieństwie do należących do patrycjatu kamienic w pierzejach rynku, należały one do nieco biedniejszych kupców. W ich wczesnorenesansowych podcieniach handlowano niegdyś rybami, świecami, pochodniami i solą. Stąd ich dawna nazwa – budy śledziowe. Jest to jeden z nielicznych przykładów szeregowej zabudowy targowej. Obecna nazwa bierze się stąd, że w kamienicy nr 17 znajdowała się siedziba Bractwa Budników, o czym świadczy herb z trzema palmami i śledziem oraz podpis Budnicorum Fraternitis.
    Bartolommeo Berrecci, Bartolomeo Berecci (ur. ok. 1480 w Pontassieve koło Florencji, zm. 1537 w Krakowie) – włoski architekt i rzeźbiarz okresu renesansu, działający na dworze króla polskiego Zygmunta I Starego.
    Ulica Reformacka w Krakowie – ulica na Starym Mieście w Krakowie, biegnąca od Placu Szczepańskiego do ulicy św. Marka. Ma długość 135 metrów. Ukształtowała się w związku z powstaniem klasztoru reformatów w 3 ćw. XVII wieku. Aktualna nazwa weszła do użytku w połowie XIX wieku. Środek ulicy był w 3 i 4 ćw. XVIII wieku wewnętrzną drogą klasztorną.
    Rynek Główny w Krakowie – główny rynek Starego Miasta w Krakowie, regularny, kwadratowy, u zbiegu 11 ulic, wytyczony w 1257 na północ od Okołu i jego przedpola; na wschód od Rynku Głównego wytyczono Mały Rynek (rynek pomocniczy).

    Reklama