Pochrzynowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Dioscoreales)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}
Bulwa pochrzynu Dioscorea elata

Pochrzynowce (Dioscoreales R.Br.) – rząd roślin jednoliściennych, głównie tropikalnych, o wijących się, zielnych lub zdrewniałych pędach (głównie pnącza). Rząd obejmuje 5 rodzin z 21 rodzajami i 1050 gatunkami. Należące tu rośliny mają kilka cech typowych dla roślin dwuliściennych, stąd takson ten odegrał znaczną rolę w dyskusji nad filogenezą jednoliściennych. Do cech tych należą: duże, siatkowato unerwione liście, często podzielone na ogonek i blaszkę, koliście ułożone wiązki przewodzące w łodydze, boczne ustawienie liścienia. Charakterystyczna dla tych roślin jest także rozgałęziona i krótka szyjka słupka (zwykle dolnego).

Myko-heterotrofy (skrót MHP od ang. myco-heterotrophic plants), dawniej rośliny saprofityczne – rośliny, które część lub wszystkie substancje pokarmowe pobierają z grzybów, na których pasożytują. Rośliny te zwykle nie przeprowadzają fotosyntezy i nie mają barwników fotosyntetycznych.Dwuliścienne (Dicotyledones) — wyróżniany do niedawna takson obejmujący wszystkie rośliny okrytonasienne z wyjątkiem jednoliściennych. Nazwa tej grupy roślin wywodzi się od wspólnej dla nich cechy – obecności dwóch liści zarodkowych (liścieni).

Morfologia[ | edytuj kod]

Tacca chantrieri
Pokrój Byliny i rośliny jednoroczne. Kłącza często spichrzowe, zasobne w skrobię. Część przedstawicieli to bezzieleniowe myko-heterotrofy. Liście Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe. Pojedyncze i całobrzegie, czasem dłoniasto klapowane lub dłoniasto złożone. Często zróżnicowane na nibyogonek i nibyblaszkę liściową. Pochwa liściowa wyraźna ale krótka lub jej brak. Kwiaty Jednopłciowe (rośliny jednopienne i dwupienne) lub obupłciowe. Czasem kwiaty wyrastają pojedynczo, zazwyczaj jednak zebrane są w różnego rodzaju kwiatostany wyrastające w kątach liści. Okwiat zwykle złożony z dwóch okółków po trzy listki. Podobnie pręciki najczęściej występują w dwóch okółkach po trzy, przy czym często trzy wewnętrzne wykształcone jako prątniczki. Zalążnia zwykle górna, rzadko dolna lub wpół dolna. Owoce Najczęściej torebki, rzadziej jagody i skrzydlaki, zamknięte w trwałym okwiecie, często oskrzydlone lub z wystającymi krawędziami.

Systematyka[ | edytuj kod]

Systematyka według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Pozycja pochrzynowców Dioscoreales w obrębie kladu jednoliściennych jest następująca:

Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.Krąpielowate (Taccaceae Dumort.) – monotypowa rodzina roślin z rzędu pochrzynowców (Dioscoreales), obejmująca jeden rodzaj – krąpiel (Tacca J.R.Forst. & G.Forst.), liczący 15 gatunków, występujących w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego. Rośliny zaliczane do tej rodziny charakteryzują się specyficznymi kwiatostanami, zbudowanymi z liściowatych podsadek, nitkowatych przysadek i szypułkowych kwiatów, przeważnie w ciemnych, bordowo-purpurowych kolorach. Rośliny z tej rodziny znajdują szerokie zastosowanie, przede wszystkim jako rośliny lecznicze i spożywcze, a w ostatnich latach również jako rośliny ozdobne.
Podział i relacje filogenetyczne między rodzinami według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

W systemie APG IV utrzymana jest (prowizorycznie i podobnie jak we wcześniejszych wersjach systemu) klasyfikacja z trzema rodzinami: Nartheciaceae, Burmanniaceae (obejmującą rodzaje z Thismiaceae) i Dioscoreaceae (obejmującą Taccaceae). Niektóre analizy filogenetyczne potwierdzają takie ujęcie, z innych jednak wynika, że rośliny te nie tworzą wspólnego kladu. APweb rozdziela te rodziny.

Skrobia – węglowodan, polisacharyd roślinny, składający się wyłącznie z merów glukozy połączonych wiązaniami α-glikozydowymi, pełniący w roślinach rolę magazynu energii.Pochrzynowate (Dioscoreaceae R. Br.) – rodzina roślin z rzędu pochrzynowców (Dioscoreales). Występują na obszarach podzwrotnikowych.
Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa jednoliścienne, nadrząd Lilianae Takht., rząd Dioscoreales Hook.f. rodzina Avetraceae Takht. pub. Divers. Classif. Fl. Pl.: 524. 1 Mai 1997 rodzina Croomiaceae Nakai, pub. Iconogr. Pl. As. Orient. 2: 159. Nov 1937 rodzina Dioscoreaceae R. Br. pub. Prodr.: 294. 27 Mar 1810, nom. cons. – pochrzynowate rodzina Pentastemonaceae Duyfjes pub. Blumea 36: 552. 9 Jun 1992 rodzina Stemonaceae Engl. in Engl. & Prantl pub. Nat. Pflanzenfam., II, 5: 8. 26 Mar 1887, nom. cons. rodzina Stenomeridaceae J. Agardh pub. Theoria Syst. Pl.: 66. Apr-Sep 1858 rodzina Taccaceae Dumort. pub. Anal. Fam. Pl.: 57, 58. 1829, nom. cons. – krąpielowate rodzina Trichopodaceae Hutch. pub. Fam. Fl. Pl. 2: 143. 1934, nom. cons. Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (2007)

Rząd w ujęciu APW Reveal podzielił na dwie tej rangi taksony: rząd Nartheciales Reveal & Zomlefer (z jedną rodziną Nartheciaceae Fr. ex Bjurzon) oraz Dioscoreales R. Br. in C.F.P. von Martius z czterema pozostałymi rodzinami wymienionymi w klasyfikacji APW.

Wiązki przewodzące, wiązki łykodrzewne, wiązki sitowo-naczyniowe – pasma tkanki przewodzącej u roślin naczyniowych, składające się łyka i drewna. Ich system rozciąga się od korzeni do łodyg i liści. Łyko składa się z żywych komórek, jego zadaniem jest przewodzenie asymilatów od organów asymilujących do całej rośliny. Drewno składa się z komórek martwych i przewodzi wodne roztwory soli mineralnych od korzenia do liści, pełni ponadto funkcje wzmacniające.Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).
Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Dahlgrena

Rząd Dioscoreales umieszczony był w obrębie nadrzędu Lilianae w podklasie Liliidae, klasy Magnoliopsida. Należały tu następujące rodziny: rodzina Dioscoreaceae – pochrzynowate rodzina Petermanniaceae rodzina Taccaceae – krąpielowate rodzina Rhipogonaceae rodzina Smilacaceae – kolcoroślowate rodzina Trichopodaceae rodzina Trilliaceae – trójlistowate Pozycja systematyczna w systemie Cronquista (1981)

Rząd nie był wyróżniany, należące tu rośliny zaliczane były do rzędu liliowców (Liliales), podklasy Liliidae, klasy jednoliściennych (Liliopsida) i gromady okrytonasiennych (Magnoliophyta).

Użyłkowanie liścia, nerwacja, układ waskularny liścia (ang. nervation, nervature, venation, łac. nervatio, venatio) – układ żyłek (nerwów) liściowych zawierających wiązki przewodzące w liściach (nie tylko asymilacyjnych, ale także w działkach i płatkach kwiatu). Ze względu na stały układ żyłek w poszczególnych grupach systematycznych roślin, ma on znaczenie w identyfikacji taksonów. Głównym zadaniem wiązek przewodzących w liściu jest dostarczenie do jego tkanek wody i odprowadzenie asymilatów, a także usztywnienie blaszki liściowej.System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-01] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-01] (ang.).
  3. Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 1998. ​ISBN 83-7079-779-2
  4. Cole T.CH. i inni, Filogeneza roślin okrytozalążkowych – Systematyka Roślin Kwiatowych, Polskie tłumaczenie/Polish version of (2018) Angiosperm Phylogeny Poster – Flowering Plant Systematics, 2018.
  5. Taccales Bercht. et J. Presl. W: The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. Jan Thomas Johansson. [dostęp 2020-10-20].
  6. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  7. Crescent Bloom: Dioscoreales (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-08].
  8. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 22 stycznia 2009].
Pochrzyn, jams, ignam (Dioscorea L.) – rodzaj wieloletnich pnączy z bulwiastymi kłączami. Należy do niego ponad 600 gatunków pochodzących głównie z obszarów tropikalnych. Najwięcej pochrzynów rośnie w naturze i uprawia się w Afryce Zachodniej, szczególnie w Ghanie, Nigerii oraz w Azji południowo-wschodniej, w Ameryce Południowej i na Karaibach.System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).




Warto wiedzieć że... beta

Petermannia cirrosa – gatunek roślin z monotypowego rodzaju Petermannia F. v. Mueller in Fragm. 2: 92. Aug 1860 z także monotypowej rodziny Petermanniaceae Hutch., Fam. Fl. Pl. 2: 113. 20 Jul 1934. Gatunek rzadko spotykany w środkowej części wschodniego wybrzeża Australii. Gatunek jeszcze w systemie APG II z 2003 zaliczany był do rodziny zimowitowatych (Colchicaceae), jednak odrębność morfologiczna i molekularna spowodowały wyłączenie go w odrębną rodzinę. Roślina jest drewniejącym, leśnym pnączem z rozłogami, ulistnionym spiralnie. Liście nibyogonkowe z wyraźnym nerwem środkowym i 5–7 równoległymi wiązkami przewodzącymi.
Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.
Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).
Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
Słupek, słupkowie (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi (najprawdopodobniej utworami homologicznymi do makrosporofili). Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie, gdzie mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie.
PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.

Reklama