Dinozaury gadziomiedniczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia) – rząd dinozaurów, u których budowa miednicy była podobna do budowy u współczesnych gadów, gdzie obie kości łonowe są zwrócone w dół i do przodu, a kości kulszowe w dół i do tyłu, dla odróżnienia od ptasiomiednicznych. Pomimo nazwy, ptaki należą do dinozaurów gadziomiednicznych (ściślej: teropodów), a podobna budowa miednicy jest przykładem ewolucji równoległej.

Triceratops – rodzaj roślinożernego dinozaura rogatego z rodziny ceratopsów, żyjącego w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należy do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym. Nazwa rodzajowa Triceratops oznacza "trójrogą twarz". Pochodzi ze starożytnej greki od τρί- (tri-, czyli "trzy"), κέρας (kéras, "róg") i ὤψ (ops, "twarz").Tyranozaur (Tyrannosaurus) – rodzaj teropoda z rodziny tyranozaurów. Jedynym gatunkiem z tego rodzaju, którego istnienie zostało potwierdzone i który jest zarazem jednym z najbardziej znanych dinozaurów na świecie, jest Tyrannosaurus rex.

Wśród gadziomiednicznych były formy zarówno mięsożerne jak i roślinożerne, tak dwunożne jak i czworonożne. Mięsożerne miały zęby zakrzywione ku tyłowi, ostre, bocznie spłaszczone, o trójkątnym kształcie z ząbkowanymi krawędziami, a u form roślinożernych zęby na ogół były tępe i słupkowate. Niektóre zaawansowane Saurischia były bezzębne. Znane ze wszystkich kontynentów od późnego triasu do końca kredy. Wśród teropodów były największe drapieżne zwierzęta lądowe, a wśród zauropodów największe zwierzęta roślinożerne, jakie kiedykolwiek żyły na ziemi.

Apatozaur (Apatosaurus) – duży zauropod żyjący ok. 150 mln lat temu w późnej jurze na terenach Ameryki Północnej. Został odkryty i opisany w 1877 przez Othniela C. Marsha. Niegdyś był także znany pod nazwą brontozaur. Było to jedne z największych zwierząt lądowych jakie kiedykolwiek żyły na ziemi. Osiągał średnio około 20 m długości i ok. 23 ton wagi. Nazwa apatozaur oznacza ,,oszukańczy jaszczur”. Nazwano go tak ze względu na podobieństwo jego kości pod niektórymi względami do kości morskiego gada mozazaura. Skamieliny apatozaura znaleziono w Wyoming, Kolorado, Oklahomie i Utah (Stany Zjednoczone).Amficelias (Amphicoelias) – rodzaj zauropoda należącego do nadrodziny Diplodocoidea. Jego nazwa składa się z greckich słów amphi – obustronnie oraz koilos – wklęsły i – oznacza „dwukrotnie wkłęsły”. Jeden z jego gatunków – A. fragillimus – mógł być największym zwierzęciem wszech czasów. Jego rozmiary podaje się różnie, mieszczą się zwykle w zakresie 40-60 m długości przy masie 122 t, ale gatunek ten jest znany z pojedynczego niekompletnego kręgu, który w dodatku zaginął. Z tego powodu jedynym źródłem informacji o tym dinozaurze są rysunki owego kręgu i notatki na jego temat.

Istnienie kladu, do którego należą teropody i zauropodomorfy, ale nieobejmującego dinozaurów ptasiomiednicznych zostało zakwestionowane przez Barona, Normana i Barretta (2017); z przeprowadzonej przez autorów analizy filogenetycznej wynika bowiem bliższe pokrewieństwo teropodów z dinozaurami ptasiomiednicznymi niż z zauropodomorfami. Autorzy zaproponowali nową definicję filogenetyczną Saurischia, definiując je jako największy (obejmujący najwięcej gatunków) klad, do którego należy Diplodocus carnegii, ale do którego nie należy Triceratops horridus. Według autorów do tak definiowanych dinozaurów gadziomiednicznych należą tylko zauropodomorfy i herrerazaury, natomiast nie obejmują one teropodów, które wraz z dinozaurami ptasiomiednicznymi należą do siostrzanej wobec Saurischia grupy Ornithoscelida. Langer i współpracownicy (2017) sprzeciwili się jednak takiemu przedefiniowaniu Saurischia; autorzy zdefiniowali Saurischia jako największy klad obejmujący rodzaje Megalosaurus i Cetiosaurus, ale nieobejmujący rodzaju Iguanodon. Z przeprowadzonych przez autorów analiz filogenetycznych wynika, że hipotezy filogenetyczne zakładające tradycyjny podział dinozaurów na gadziomiedniczne i ptasiomiedniczne, bliższe pokrewieństwo teropodów z dinozaurami ptasiomiednicznymi niż z zauropodomorfami oraz bliższe pokrewieństwo zauropodomorfów z dinozaurami ptasiomiednicznymi niż z teropodami są prawdopodobne w zbliżonym stopniu.

Herrerazaury (Herrerasauria) - infrarząd obejmujący jedne z najstarszych znanych dinozaurów. Nazwę dla kladu ukuł paleontolog Peter Galton w 1985 r, lecz dopiero Langer (2004) zaproponował dla niego definicję (wszystkie dinozaury mające bliższego wspólnego przodka z herrerazaurem niż liliensternem i plateozaurem). Sereno (2005) uważa tak definiowane Herrerasauria za młodszy synonim rodziny Herrerasauridae sensu Sereno, 1998.Zauropodomorfy (Sauropodomorpha) – grupa długoszyjnych, roślinożernych dinozaurów z rzędu gadziomiednicznych wśród których były największe zwierzęta jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi.

Klasyfikacja[ | edytuj kod]

  • Nadrząd: dinozaury
  • Rząd: dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia)
  • Podrząd teropody (Theropoda)
  • Podrząd: zauropodomorfy (Sauropodomorpha)
  • Infrarząd prozauropody (Prosauropoda)
  • Infrarząd zauropody (Sauropoda)
  • Przykłady[ | edytuj kod]

    Teropody[ | edytuj kod]

    Tyranozaur, Allozaur, Albertozaur, Spinozaur, Baryonyks, Suchomim, Velociraptor, Utahraptor, Gallimim, Dromicejomim, Akrokantozaur, Dilofozaur, Giganotozaur, Owiraptor, Neowenator

    Dinozaury ptasiomiedniczne (Ornithischia) – rząd dinozaurów, u których budowa miednicy była podobna do budowy miednicy u ptaków, gdzie część kości łonowej biegnie ukośnie do tyłu, równolegle do kości kulszowej czyli inaczej niż u innych gadów.Odrodzenie dinozaurów – krótki okres rewolucyjnych odkryć związanych z dinozaurami, który rozpoczął się w 1960 roku. Spowodował odnowione naukowe i ogólne zainteresowanie dinozaurami. Został wywołany przez nowe wynalazki i dokonane badania, wskazujące na to, że dinozaury mogły być zwierzętami stałocieplnymi, a nie zimnokrwistymi, jak uważano dotychczas.
  • Model Tyranozaura

  • Zauropodomorfy[ | edytuj kod]

    Brachiozaur, Amficelias, Mamenchizaur, Barapazaur, Argentynozaur, Kamarazaur, Masospondyl, Diplodok, Apatozaur

  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Matthew G. Baron, David B. Norman i Paul M. Barrett. A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution. „Nature”. 543 (7646), s. 501–506, 2017. DOI: 10.1038/nature21700 (ang.). 
    2. Max C. Langer, Martín D. Ezcurra, Oliver W. M. Rauhut, Michael J. Benton, Fabien Knoll, Blair W. McPhee, Fernando E. Novas, Diego Pol i Stephen L. Brusatte. Untangling the dinosaur family tree. „Nature”. 551 (7678), s. E1–E3, 2017. DOI: 10.1038/nature24011 (ang.). 




    Warto wiedzieć że... beta

    Akrokantozaur (Acrocanthosaurus) – rodzaj teropoda z grupy allozauroidów (Allosauroidea) żyjącego na obecnych terenach Ameryki Północnej w połowie okresu kredowego, około 125–100 milionów lat temu. Jak większość znanych rodzajów dinozaurów, Acrocanthosaurus jest taksonem monotypowym, czyli obejmującym jeden gatunek – Acrocanthosaurus atokensis. Jego skamieniałości odnajdowano głównie w stanach Oklahoma i Teksas w Stanach Zjednoczonych, jednak zęby przypisywane akrokantozaurowi znaleziono również w położonym dalej na wschód stanie Maryland.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Paleoceńskie dinozaury – termin określający nieptasie dinozaury, które mogły przetrwać wielkie wymieranie kredowe, około 65,5 mln lat temu. Mimo iż prawie wszystkie dowody kopalne wskazują na to, że granicę kreda-trzeciorzęd (K-T) przekroczyły tylko ptaki, istnieją także poszlaki wskazujące na krótką obecność nieptasich dinozaurów w paleocenie. Są one jednak nieliczne i kontrowersyjne.
    iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim.
    Alfabetyczna lista polskich nazw rodzajowych zwierząt uznawanych obecnie za dinozaury (z wyjątkiem ptaków). W przypadku braku polskiej nazwy dinozaur jest tu wymieniony pod nazwą systematyczną.
    Gady (Reptilia, od łac. repto – czołgać się) – parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Obecnie żyją tylko cztery rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Niektóre kopalne gady naczelne, czyli archozaury (takie jak pterozaury i dinozaury), były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.
    Cetiozaur (Cetiosaurus) – rodzaj zauropoda z rodziny cetiozaurów (Cetiosauridae); jego nazwa znaczy „wielorybi jaszczur”. Jest pierwszym naukowo opisanym zauropodem. Żył w epoce środkowej jury (ok. 180–170 mln lat temu) na terenach współczesnej Europy. Jego szczątki znaleziono w Anglii, a skamieniałości gatunków dawniej zaliczanych do tego rodzaju również w Maroku oraz Algierii.

    Reklama