Diatryba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Diatryba – gatunek filozoficzno-literacki ukształtowany w starożytnej Grecji. Miał formę dialogu, mowy, kazania lub wykładu o charakterze moralizatorskim. Łączył prostotę i ocierającą się niekiedy o rubaszność swobodę stylu z wywodem retorycznym okraszonym anegdotami i dowcipami. Formę tę upodobali sobie szczególnie cynicy z III w p.n.e., głównie Tales i Bion z Borystenes.

Franciszek Mikołaj Zabłocki herbu Łada (ur. 2 stycznia 1752, zm. 10 września 1821 w Końskowoli), komediopisarz i poeta polski, ksiądz katolicki, wolnomularz, członek w XVIII wieku loży wolnomularskiej Świątynia Izis.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

W czasach nowożytnych zaczęła oznaczać także utwór polemiczny, wyrażający za pomocą ostrych środków wyrazu gwałtowną krytykę lub sprzeciw (np. Na mniemany spisek mieszczan Franciszka Zabłockiego).

Rodowód[ | edytuj kod]

Wyraz ten wywodzi się od greckiego słowa diatribē (dosłownie „ścierać – spędzać – czas”), a określało się nim w starożytnej Grecji czas spędzany w szkole. Później tym samym terminem nazywano rozprawę szkolną mającą charakter retorycznego dialogu – sporu z wymyślonym oponentem.

Muza – polskie wydawnictwo założone w 1991 w Warszawie, od 1998 notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Moralizatorstwo to odmiana moralistyki, uważana za skrajną, cechująca się tym, że zazwyczaj wywołuje skutki przeciwne od zamierzonych. W savoir-vivre tym pejoratywnym słowem określa się potocznie także natrętne, dokuczliwe upominanie kogoś lub czyjąś skłonność do prawienia morałów. Pojęcie to występuje również w nauce o literaturze, jako cecha dydaktycznych utworów literackich np. w okresie średniowiecza, oświecenia lub baroku lub pewnych gatunków, np. bajek.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Słownik Wyrazów Obcych. [dostęp 2015-03-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)].

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Ossolineum, 2000
  • J.A. Cuddon, Dictionary of Literary Terms and Literary Theory, Penguin Books, 1991
  • Władysław Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Nowe wydanie, Muza SA, wyd. XXV, Warszawa 2000, ​ISBN 83-7200-861-2​.
  • Stanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, wyd. III, bez ISBN.
  • Mowa / przemówienie (gr. retra, łac. oratio) – klasyczna forma retoryczna; tekst przeznaczony do publicznego wygłoszenia, mający na celu przekonanie słuchaczy do racji przedstawianych przez oratora.Polemika (gr. pólemos – wojna, spór; także od przymiotnika polemikós – wojowniczy, wrogi) – dyskusja (pisemna lub słowna) na sporny dla jej stron temat, najczęściej na temat związany z polityką, sportem, religią, socjologią, sztuką, literaturą itp.




    Warto wiedzieć że... beta

    Władysław Kopaliński, właściwie Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca.
    Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku
    Stanisław Sierotwiński (ur. 6 lutego 1909 w Krakowie, zm. 23 lipca 1975 w Krakowie) – historyk literatury, profesor krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
    Bion z Borystenes (325-250 p.n.e.; gr. Βίων Βορυσθενίτης) – hellenistyczny filozof, bliski cynikom i akademikom.
    Kazanie (łac. sermo) – gatunek literatury stosowanej, przemowa wygłaszana zwykle przez osobę duchowną wyznania chrześcijańskiego, która ma za zadanie nauczanie i przekazanie treści religijnych. Odmianą gatunkową kazania jest homilia, często błędnie uważana za synonim tego terminu. Do 1970 roku kazania w Kościele katolickim były głoszone z ambony, obecnie – częściej z kazalnicy (zwanej też poetycko stołem słowa Bożego).
    Retoryka (gr. ῥητορική rhetorike, od wyrazu ῥήτωρ rhetor "mówca") – krasomówstwo, sztuka wymowy, umiejętność opisania swojego punktu widzenia i przekonywania słuchaczy do swoich racji, czyli sztuka perswazji.
    Starożytna Grecja – cywilizacja, która w starożytności rozwijała się w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na wyspach okolicznych mórz (Egejskiego, Jońskiego), wybrzeżach Azji Mniejszej, a później także w innych rejonach Morza Śródziemnego. Starożytna Grecja uważana jest za kolebkę cywilizacji zachodniej. Grecka kultura, sztuka, mitologia, filozofia, nauka zostały za pośrednictwem Rzymian przekazane Europie i wywierały na jej mieszkańców ogromny wpływ w różnych okresach dziejów.

    Reklama