Dawka promieniowania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dawka promieniowania – ilościowa charakterystyka promieniowania jonizującego pochłoniętego przez organizmy żywe. Zwykle wyrażana w siwertach (jednostka SI) lub rentgenach (jednostka pozaukładowa). Badaniem metod pomiaru i określania dawek zajmuje się dozymetria. Wielkość dawek promieniowania mierzy się za pomocą dozymetrów.

Choroba popromienna – ogólna nazwa chorobowych zmian ogólnoustrojowych powodowanych przez promieniowanie jonizujące oddziałujące na całe (lub prawie całe) ciało.Dawka terapeutyczna (lecznicza) (łac. dosis therapeutica, DT) – najmniejsza ilość substancji chemicznej lub promieniowania jonizującego, która podana osobnikowi wywołuje pożądany efekt leczniczy (terapeutyczny).

Wartości dawek służą do powiązania biologicznych efektów oddziaływania promieniowania na funkcjonowanie organizmów żywych.

Jednorazowa dawka promieniowania wielkości 50 R nie powoduje ujemnych skutków. Dawka promieniowania 50–100 R wywołuje zmiany we krwi i pierwsze objawy choroby popromiennej (nie powoduje utraty zdolności bojowej). Dawka promieniowania 100–200 R wywołuje chorobę popromienną, wskutek której część porażonych może utracić zdolność bojową na kilka dni lub tygodni. Dawka promieniowania 200–400 R powoduje chorobę popromienną i długotrwałą utratę zdolności bojowej, a nawet wypadki śmiertelne.

Promieniowanie jonizujące - wszystkie rodzaje promieniowania, które wywołują jonizację ośrodka materialnego, tj. oderwanie przynajmniej jednego elektronu od atomu lub cząsteczki albo wybicie go ze struktury krystalicznej. Za promieniowanie elektromagnetyczne jonizujące uznaje się promieniowanie, którego fotony mają energię większą od energii fotonów światła widzialnego.Dawka awaryjna − prawnie ustalona dawka promieniowania jonizującego na którą można narazić ratownika uczestniczącego w wypadku radiacyjnym. Różni się dla działań nieratujących życie (mniejsza wartość) i ratujących życie (większa wartość).

Dozymetria wyróżnia wiele rodzajów dawek, różniących się definicją czy zakresem stosowalności:

  • awaryjna
  • dopuszczalna (tolerancyjna, nazwa używana w latach 1925–1934)
  • efektywna
  • ekspozycyjna
  • epilacyjna
  • głęboka
  • graniczna
  • indywidualna
  • LD50
  • LD100
  • na całe ciało
  • na gonady
  • na skórę
  • naturalna
  • pochłonięta (zaabsorbowana)
  • podwajająca
  • progowa
  • równoważna
  • skuteczna
  • śmiertelna (letalna)
  • terapeutyczna
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06723-6. (pol.)
  • Dawka naturalna – dawka promieniowania jonizującego otrzymywana przez wszystkie żywe organizmy z uwagi na promieniotwórczość naturalną, czyli pochodzącą z naturalnych źródeł promieniowania.Dawka epilacyjna – dawka promieniowania jonizującego na skórę powodująca w określonym czasie tymczasową utratę owłosienia (epilację). Epilacja wywołana promieniowaniem, np. przy teleterapii chorób skóry, może powodować bujniejsze odrastanie włosów.




    Warto wiedzieć że... beta

    Rentgen (symbol R) to jednostka dawki ekspozycyjnej promieniowania jonizującego X lub gamma. Dawka ekspozycyjna 1 R wywołuje za pośrednictwem emisji cząstek wtórnych w 1 cm suchego powietrza w warunkach normalnych (w powietrzu o masie 1,293 mg) powstanie tylu par jonów każdego znaku, że ich ładunek jest równy 1 esu.
    Dawka indywidualna - jest to dawka pochłonięta przez jeden organizm poddany działaniu promieniowania jonizującego w określonym czasie. Podstawowa dawka mierzona w ochronie radiologicznej pracownika obsługującego źródła promieniowania jonizującego m.in. technika elektroradiologa. Pomiar tych dawek najczęściej odbywa się przy pomocy tzw. detektorów fotometrycznych (błon dozymetrycznych).
    Dozymetria - dział fizyki jądrowej obejmujący zagadnienia pomiarów i obliczeń dawek promieniowania jonizującego oraz innych wielkości związanych z oddziaływaniem promieniowania jonizującego z materią (zwłaszcza ożywioną).
    Dawka śmiertelna (ang. lethal dose, LD; łac. dosis letalis, DL) – oznaczenie toksyczności danej substancji lub szkodliwości promieniowania jonizującego. Wartość LD oznacza dawkę potrzebną do spowodowania śmierci określonego procenta badanych zwierząt określonego gatunku po jej wchłonięciu daną drogą. Dawkę śmiertelną zapisuje się zazwyczaj jako:
    Dawka progowa (dosis minima, DM) − graniczna ilość substancji, lub promieniowania jonizującego, wywołująca pierwsze dostrzegalne zmiany w organizmie. Wyznacza ona próg działania toksycznego danej substancji i jest podstawą do określania wartości tzw. najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) związków chemicznych i limitów promomieniowania w środowisku, czyli stężeń substancji, które nie powinny wywierać żadnego ujemnego wpływu na organizmy żywe przez wiele lat działania.
    Dawka na całe ciało – dawka promieniowania jonizującego jaką pochłonie osobnik w przypadku równomiernej ekspozycji całego ciała. Dawka na całe ciało stanowi szczególne zainteresowanie dozymetrii i ochrony radiologicznej z uwagi na stwarzane zagrożenie, groźniejsze niż przy ekspozycji punktowej i czy ograniczonej do konkretnych narządów.
    Dawka na skórę – dawka promieniowania jonizującego pochłonięta przez skórę osobnika na skutek celowego (teleterapia, epilacja) lub niepożądanego napromieniowania.

    Reklama