Das Wohltemperierte Klavier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fuga As-dur z drugiego tomu Das Wohltemperierte Klavier – manuskrypt

Das Wohltemperierte Klavier (Dobrze nastrojony klawesyn, dokładne tłumaczenie – Właściwie temperowany instrument klawiszowy) – dwutomowy zbiór dwóch cykli po 24 preludia i fugi Johanna Sebastiana Bacha (BWV 846–893) na instrument klawiszowy, z których każda para kompozycji jest w innej tonacji w pochodzie chromatycznym, począwszy od C-dur. Obydwa tomy mają ten sam układ: na każdym dźwięku zbudowane są dwie kompozycje w tonacjach jednoimiennych, np. C-dur i c-moll.

Johann Philipp Kirnberger, także Kirnberg, Kernberg (ochrzcz. 24 kwietnia 1721 w Saalfeld, zm. 26 lub 27 lipca 1783 w Berlinie) – niemiecki kompozytor i teoretyk muzyki. C-dur – tonacja muzyczna oparta na skali durowej, której toniką jest c. Gama C-dur zawiera dźwięki: c, d, e, f, g, a, h. Zapis tonacji C-dur, podobnie jak a-moll, nie zawiera znaków chromatycznych. Pokrewną jej molową tonacją paralelną jest a-moll, jednoimienną molową – c-moll.

Bach skomponował ten cykl, jak sam napisał, "na użytek młodzieży muzycznej chcącej się uczyć, a szczególnie dla tych, którzy już są zaawansowani w nauce". Słowo Klavier (w oryginale – Clavier) oznacza instrument klawiszowy (w epoce Bacha klawesyn, klawikord lub organy). Jednocześnie, poczynając od pierwszej połowy XIX w., zbiór ten wchodzi w repertuar wielu pianistów.

Fuga (łac. ucieczka) – jedna z najbardziej kunsztownych form muzycznych, oparta na ścisłej polifonii. Wymaga dwóch lub więcej głosów. Od momentu powstania w XVII wieku była swoistym sprawdzianem warsztatu kompozytorskiego twórcy. Występują fugi instrumentalne (na instrument solowy, zespół instrumentalny) i chóralne. Może stanowić samodzielny utwór muzyczny lub część większej formy (mszy, sonaty, opery itd.). Ze względu na ścisłość reguł panujących podczas jej pisania, często porównywana jest do jednej z najbardziej kunsztownych form literackich – sonetu. Na przestrzeni wieków – od momentu powstania, aż do współczesności - trudno znaleźć kompozytora, który chociaż raz nie zmierzyłby się z fugą.Edwin Fischer (ur. 6 października 1886 w Bazylei, zm. 24 stycznia 1960 w Zurychu) - szwajcarski pianista i dyrygent. Zaliczany jest do najwybitniejszych pianistów XX wieku, głównie dzięki wykonaniom dzieł J. S. Bacha i L. v. Beethovena.

Pierwszy tom powstał w 1722 podczas pobytu Bacha w Köthen (Anhalt), następny zaś 20 lat później w Lipsku. Oba były rozpowszechnione jako manuskrypty aż do 1801 roku, kiedy wydano je drukiem.

Niekiedy można się spotkać z twierdzeniem, iż Bach, tworząc zbiór Das Wohltemperierte Klavier, proklamował wyższość temperacji równomiernej nad innymi, wcześniej stosowanymi systemami. Lecz słowo "Wohltemperierte" naprawdę tłumaczy się jako właściwie nastrojony (temperowany) i nie zawiera samo w sobie sugestii o równomierności użytego stroju. Współczesny stan badań wskazuje na to, iż Bach rzeczywiście potrzebował uniwersalnego stroju o szerokich możliwościach, lecz najprawdopodobniej chodziło mu o jeden z późniejszych sposobów nierównomiernej temperacji, określanych zwykle według nazwiska osoby, która go rozpracowała, np. Werckmeister III, Kirnberger III, Neidhardt III, Rameau itd. W tych strojach można było grać we wszystkich tonacjach, lecz, poprzez indywidualny sposób na rozprowadzenie komatu (komat pitagorejski, "wilcza kwinta"), każda tonacja brzmiała nieco inaczej. Temu prawdopodobnie miało służyć dzieło, eksponujące wszystkie 24 tonacje i pokazujące każdą z tych tonacji w sposób niezwykle indywidualny, niemalże kolorystyczny. Miałoby to mniejsze znaczenie, gdyby każda tonacja z definicji musiałaby brzmieć tak samo, zaś jedyna różnica polegałaby na przeciwstawieniu sobie systemu dur-moll.

BWV, Bach Werke Verzeichnis – kompletny katalog dzieł Jana Sebastiana Bacha stworzony przez Wolfganga Schmiedera (1931–1953), wydany w 1950 r. w Lipsku. Drugie, rozszerzone i poprawione wydanie ukazało się w 1990 r. w Wiesbaden, w tym samym wydawnictwie Breitkopf & Härtel.System równomiernie temperowany – strój muzyczny. Stosunek częstotliwości dwóch kolejnych dźwięków w (dwunastotonowym) systemie równomiernie temperowanym wynosi 2 12 {displaystyle {sqrt[{12}]{2}}} , gdyż system ten zakłada podział oktawy na 12 równych części.

Znany muzyk i teoretyk, Johann Philipp Kirnberger, jeden z ulubionych uczniów Bacha, oświadczył już po śmierci mistrza, iż swój system strojenia (wspomniany trzeci system Kirnbergera) oparł na praktyce Bacha, który używał go podczas strojenia sobie klawesynu, co zawsze czynił własnoręcznie. Ten system jednak nie jest strojem temperowanym równomiernie.

Strojenie instrumentów muzycznych – regulacja wysokości dźwięków wytwarzanych przez instrument muzyczny, w celu zapewnienia wzajemnej zgodności harmonicznej interwałów pomiędzy dźwiękami w obrębie tego instrumentu oraz w celu uzyskania zgodności z innymi instrumentami przeznaczonymi do wspólnej gry w zespole instrumentalnym (np. orkiestrze).Rękopis (manuskrypt) – zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach. W szerszym znaczeniu, rękopis to każdy tekst zapisywany ręcznie za pomocą np. ołówka, atramentu, tuszu.

Pierwszego kompletnego nagrania Das Wohltemperierte Klavier dokonał Edwin Fischer w 1933 i 1936 roku.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Preludium i fuga B-dur nr 21, I tom "Das Wohltemperierte Clavier"
  • Preludium i fuga Es-dur nr 7, II tom "Das Wohltemperierte Clavier"
  • Nagrania[ | edytuj kod]

  • Preludium i fuga nr 20 (tom 1.) a-moll (BWV 865) 
  • Nagranie wybranych dzieł na instrument klawiszowy J.S. Bacha, w tym 3 preludia i fugi z Das Wohltemperierte Klavier w wykonaniu klawesynowym Janine Johnson
  • Nagrania wszystkich preludiów i fug z Das Wohltemperierte Klavier z tomu I i II w wykonaniu fortepianowym, gra Daniel-Ben Pienaar
  • Nagrania preludiów i fug z Das Wohltemperierte Klavier (w tym wszystkich z tomu I) w wykonaniu fortepianowym oraz ich nuty
  • Temperowany Instrument Klawiszowy preludia i fugi, fugi – Korevaar (Fortepian), Goeth (Organy), Parmentier (Klawesyn)
  • Das Wohltemperierte Klavier: David Korevaar
  • Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Skala dwunastodźwiękowa, zwana też skalą dodekafoniczną lub chromatyczną – skala muzyczna, w której poszczególne stopnie są oddalone od siebie o pół tonu. Jest połączeniem dwóch skal całotonowych, czyli zawiera wszystkie dźwięki w obrębie oktawy, które tworzą postęp dwunastu półtonów.




    Warto wiedzieć że... beta

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
    Skala durowa (z łac. durus znaczy twardy), zwana też majorową (z łac. maior – większy, odnosi się do tercji wielkiej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami III i IV oraz VII i VIII (stanowiącym powtórzenie I stopnia o oktawę wyżej). Uznaje się, że skala durowa i utwory na niej oparte mają radosne brzmienie. Tożsama co do sposobu organizacji materiału dźwiękowego jest skala hypolidyjska kościelna.
    Skala molowa - (z łac. mollis znaczy miękki), zwana też minorową (z łac. minor - mniejszy, odnosi się do tercji małej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami II i III. Skale molowe i oparte na nich fragmenty utworów muzycznych mają smutne brzmienie, w odróżnieniu od skal durowych.
    SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.
    Tonacja – konkretna gama durowa lub molowa, na której materiale dźwiękowym oparty jest utwór muzyczny. Tonację utworu (lub jego fragmentu) określa się, biorąc pod uwagę znaki przykluczowe oraz akordy lub dźwięki zaczynające i kończące utwór.
    Johann Sebastian Bach (ur. 21 marca/31 marca 1685 w Eisenach, zm. 28 lipca 1750 w Lipsku) – kompozytor i organista niemiecki epoki baroku, jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki. Czołowa postać rodu Bachów.
    LIBRIS (Library Information System, pol. System Informacyjny Bibliotek) szwedzki katalog rozproszony utrzymywany przez Narodową Bibliotekę Szwecji w Sztokholmie. Umożliwia wyszukiwanie 6,5 milionów tytułów.

    Reklama