• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dalmacja



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Dubrownik (chorw. Dubrovnik, do 1909 r. Ragusa) – miasto i port na południu Chorwacji (Dalmacja), nad Morzem Adriatyckim.Korčula (gr. Κορκυρα Μελαινα, łac. Corcyra Nigra, starosł. Krkar, wł. Curzola) – górzysta wyspa u wybrzeży Chorwacji, położona w południowej Dalmacji.
    Historia[ | edytuj kod]

    Tereny Dalmacji w starożytności zamieszkane były przez plemiona Ilirów (m.in. Dalmatów, od których pochodzi nazwa regionu), które utworzyły na jej terytorium kilka przemijających państw. W VII i VI w. p.n.e. Grecy założyli kilka kolonii, m.in. Apollonię i Epidamnos. W drugiej połowie III w. p.n.e. rozpoczęła się ekspansja Rzymu na ten teren, zakończona podbojem w połowie II w. p.n.e. Początkowo wchodziła ona w skład prowincji Iliricum, później przez pewien czas istniała także prowincja Dalmatia. Głównym miastem rzymskiej Dalmacji przez długi czas była Salona, skąd pochodził m.in. cesarz Dioklecjan. Po podziale cesarstwa rzymskiego Dalmacja wchodziła w skład zachodniej części imperium. Pod koniec V w. n.e. weszła w skład państwa Ostrogotów.

    Zalitawia (węg. Lajtántúl, niem. Transleithanien) − potoczna nazwa węgierskiej części Austro-Węgier, pochodząca od rzeki Litawy, która w części była naturalną granicą między Cesarstwem Austrii a Królestwem Węgier. Oficjalna nazwa tej części monarchii brzmiała: Kraje Korony Świętego Stefana.IV wyprawa krzyżowa – wyprawa wojenna, która odbyła się w latach 1202-1204. Jej celem było wsparcie zbrojne państw łacińskich na Bliskim Wschodzie, jednak zakończyła się zdobyciem i złupieniem Konstantynopola, a następnie utworzeniem Cesarstwa Łacińskiego, które miało przetrwać do roku 1261.

    W VI w. Dalmacja została przyłączona przez cesarza Justyniana Wielkiego do Bizancjum.

    Plemiona w Dalmacji VII – IX wieku

    W tym też okresie na tereny Dalmacji zaczęli napływać Słowianie, którzy wkrótce ją zdominowali (niezeslawizowani Ilirowie pozostali najprawdopodobniej jedynie na terenie Albanii). Do plemion słowiańskich tego okresu należeli:

  • Duklanie
  • Konawlanie
  • Narentanie
  • Trebinianie
  • Zahumlanie
  • Większość Dalmacji została zasiedlona przez Chorwatów, których państwo miało początkowo centrum właśnie na jej terenie (siedzibami i miejscami koronacji królów chorwackich były Biograd i Nin, w tym ostatnim w IX w. powstało też pierwsze biskupstwo chorwackie). Jedynie wyspy i większe miasta wybrzeża adriatyckiego pozostały wówczas pod władzą Bizancjum. Również Wenecja, konkurująca z Bizancjum, zaczęła rozszerzać wpływy.

    Cetina – rzeka w Chorwacji mająca źródła w okolicach miejscowości o tej samej nazwie w Górach Dynarskich, na wysokości 385 m n.p.m. Długość rzeki wynosi 105 km, powierzchnia dorzecza 3700km². Rzeka prawie na całym odcinku jest bardzo kręta i rwąca co sprzyja uprawianiu raftingu. Przedziera się przez potężny masyw Mosor, tworząc tam głęboki i malowniczy kanion. Do Adriatyku uchodzi w miejscowości Omiš.Narentanie, Nereczanie, również Neretlanie, Paganie a od X wieku Moranie – drobne plemię słowiańskie, które około połowy VII wieku uformowało się na terenach pomiędzy Setiną a Neretwą, na wybrzeżu adriatyckim na wschód od Splitu.

    Po połączeniu Chorwacji z Węgrami pod berłem królów węgierskich z dynastii Arpadów na początku XII w., Węgrzy stanęli do konkurencji o Dalmację z Bizancjum i Wenecją; próbowali po nią także sięgać władcy Serbii i Bośni. W 1204 r. wskutek wypadków związanych z IV wyprawą krzyżową z Dalmacji zostało wyrugowane ostatecznie Bizancjum; Dalmacja podzielona była między Chorwację a Wenecję, a w jej południowo-wschodniej części usamodzielniła się kupiecka republika Raguzy (Dubrownika).

    Ostrogoci, Goci wschodni lub Greutungowie (dosł. "ludzie stepu") – jedno z plemion germańskich. W 378 r. n.e. Ostrogoci wspomogli Wizygotów w bitwie pod Adrianopolem, w wyniku której zginął cesarz rzymski Walens. Nowy cesarz zgodził się na zamieszkanie przez Ostrogotów Dacji i Mezji pod warunkiem, że nie będą nękać Konstantynopola.Ilirowie – starożytny lud indoeuropejski zamieszkujący u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza (głównie w okresie halsztackim) zachodnie Bałkany, dokładniej tereny między wschodnim wybrzeżem Morza Adriatyckiego a środkowym Dunajem oraz obszary wschodnich Alp. Od V wieku p.n.e. organizowali liczne państewka plemienne (m.in. Dardanowie, Autariaci, Dalmatowie, Liburnowie ) na czele których stali książęta.

    Od początku XV w. cała Dalmacja (z wyjątkiem Raguzy) znajdowała się pod władzą Wenecji. Jej miasta stanowiły część jej sieci handlowej i prężnie się rozwijały, rozkwitała także Raguza. Wpływy weneckie w tym rejonie zadecydowały o italianizacji miast dalmackich, której efekty wpływały na politykę związaną z tym regionem aż do XX w. W XV w. większość zachodnich Bałkanów opanowana została przez imperium osmańskie, które jednak nigdy nie zdołało rozszerzyć swych granic o całą Dalmację. Obecność Turków wykorzystywała także Raguza, która lawirowała między Wenecją a Stambułem, utrzymując w ten sposób faktyczną niezależność.

    Duklanie, również Dukljanie – najbardziej na południe wysunięte plemię serbskie osiadłe w I połowie VII wieku wokół Jeziora Szkoderskiego w antycznej prowincji Dioklei, od której wzięli swoją nazwę.Prowincje Iliryjskie (fran. Provinces illyriennes) – ziemie na północnym i wschodnim wybrzeżu Morza Adriatyckiego, wchodzące w skład Francji za rządów Napoleona. Obejmowały obszar 55 tys. km², zamieszkany przez 1,5 mln ludności.

    W XVII w. nastąpiło załamanie gospodarcze miast Dalmacji, głównie wskutek marginalizacji szlaków handlowych na Adriatyku; liczne wojny wenecko-tureckie niszczyły kraj, dodatkowo Dubrownik został zniszczony przez potężne trzęsienie ziemi w 1667 r. W 1699 r. na mocy pokoju karłowickiego Wenecja poszerzyła kosztem Turcji swoje posiadłości. W 1797 r. wenecka część Dalmacji została przyłączona do Cesarstwa Austriackiego. Wkrótce po kraj sięgnął Napoleon, który w 1808 r. opanował Raguzę, a w 1809 r. Dalmację. Utworzył wówczas Prowincje Iliryjskie obejmujące oprócz Dalmacji także szereg innych terytoriów południowosłowiańskich. W 1813 r. Prowincje Iliryjskie zostały opanowane przez Austrię.

    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.Mljet (wł. Meleda, łac. Melita) – chorwacka wyspa na Adriatyku, długości 37 km i szerokości nie przekraczającej 3 km. Długość linii brzegowej wynosi 135,19 km. Według danych z 2001 wyspa miała 1 111 stałych mieszkańców zamieszkałych w kilkunastu wsiach i osadach, z których najważniejszą (choć nie najliczniej zamieszkaną) jest Sobra, gdzie znajduje się jedyna na wyspie stacja benzynowa dla samochodów i łodzi motorowych i gdzie znajduje się przystań, do której zawijają promy Jadrolinija, przypływające tu z położonego naprzeciw (na półwyspie Pelješac) Prapratno oraz ze znajdującego się kilkadziesiąt kilometrów na południe Dubrownika.

    Austriackie panowanie w Dalmacji, które trwało do 1918 r., było okresem stagnacji gospodarczej i kulturalnej. Dalmacja znajdowała się wówczas na peryferiach państwa, nie miała znaczenia gospodarczego ani handlowego. Dodatkowo ze względów strategicznych podczas tworzenia Austro-Węgier nie została przyłączona wraz z Chorwacją do Zalitawii, ale pozostała w Przedlitawii, oddzielona granicą celną od reszty państwa aż do 1880 (zjednoczenie Chorwacji i Dalmacji było niemal przez cały ten okres głównym celem polityków chorwackich). W drugiej połowie XIX w. zaczęły się rozwijać południowosłowiańskie ruchy narodowe (zwłaszcza chorwacki), które zdołały przerwać dominację mniejszości włoskiej i zdobyć przewagę w miejscowym sejmie krajowym.

    Kornati – chorwacki archipelag położony w środkowej Dalmacji, na południe od Zadaru. Składa się z 89 wysp i ma powierzchnię ok. 320 km². Zgodnie z danymi z 2006 na archipelagu mieszka na stałe 7 osób, chociaż w rzeczywistości są tutaj jedynie sezonowe domki. W 1980 południowa część archipelagu została objęta ochroną w ramach Parku Narodowego Kornati (chorw. Nacionalni park Kornati). Stworzenie parku ma na celu ochronę środowiska wodnego oraz organizmów żyjących w wodach otaczających wyspy. Ponadto miało zahamować zabudowę wysp.Apollonia Iliryjska – kolonia Koryntu na wybrzeżu Iliryjskim. Założona w roku 588 p.n.e. przez grupę 200 kolonistów z Koryntu i Kerkyry.

    Po upadku Austro-Węgier i zakończeniu I wojny światowej większość Dalmacji została przyłączona do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (późniejszej Jugosławii), choć pretensje do jej terytorium miały też Włochy – ostatecznie w ich rękach znalazło się największe miasto Dalmacji, Zadar. To jednak nie usatysfakcjonowało Włochów, którzy w okresie międzywojennym nadal zgłaszali pretensje do pozostałej części Dalmacji. Podczas II wojny światowej do Włoch przyłączona została większość Dalmacji (jej północno-zachodnia część ze Splitem oraz Boka Kotorska), a mniejsza część przypadła Niezależnemu Państwu Chorwackiemu (m.in. Dubrownik). Po klęsce państw Osi Dalmacja na powrót stała się częścią Jugosławii. Stała się ona wówczas popularnym regionem turystycznym.

    Ugljan – wyspa u wybrzeży Chorwacji, leżąca w archipelagu Zadarskim, sąsiadująca z wyspami Pašman, Rivanj i Sestrunj. Jej powierzchnia wynosi 51,05 km² a długość linii brzegowej 78,7 km. Administracyjnie należy do Zadarskoj županiji. Od kontynentu oddzielony jest kanałem Zadarskim, z wyspą Pašman połączony jest natomiast mostem. Jest jedną z najgęściej zaludnionych wysp chorwackich. Na wyspie są następujące miejscowości: Preko, Poljana, Sutomišćica, Lukoran, Ugljan, Kali, Kukljica. Nazwa wyspy może pochodzić od oliwy (wł. olio, chorw. ulje) lub od węgla (chorw. ugljen).Iliria (łac. Illyria, Illyricum) – starożytna kraina nad Adriatykiem, obejmująca mniej więcej tereny obecnej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii. Appian ludy Ilirii umiejscawia powyżej Macedonii i Tracji, aż po Dunaj, Morze Jońskie i podnóże Alp. Kraj swoją nazwę wziął od Iliriusza, syna Polifema.

    Na początku lat 90. XX w. wskutek rozpadu Jugosławii dokonał się podział Dalmacji, zgodnie z granicami republik federacyjnych składających się wcześniej na Jugosławię. Zdecydowana większość regionu przypadła w udziale Chorwacji, a niewielkie skrawki Czarnogórze (Boka Kotorska) oraz Bośni i Hercegowinie (region Neum). Podział nie obył się bez konfliktów, w latach 1991–1992 podczas wojny w Chorwacji tereny Dalmacji były ostrzeliwane (m.in. blokowany i ostrzeliwany przez jugosłowiańską armię był Dubrownik). Od uspokojenia sytuacji Dalmacja szybko stała się najpopularniejszym regionem turystycznym Chorwacji.

    Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија/ Republika Srbija – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała część państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, a w czerwcu 2013 UE wyraziła zgodę na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych w styczniu 2014.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.
    Dubrownik
    U ujścia Cetiny w Omiszu
    Wyspa Hvar

    Główne miasta[ | edytuj kod]

  • Split
  • Dubrownik
  • Szybenik
  • Zadar
  • Kotor
  • Makarska


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20°C oraz łagodne zimy powyżej 0°C, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.
    Neum - jedyne miasto w Bośni i Hercegowinie z dostępem do Morza Adriatyckiego, położone na południu tego kraju. Zlokalizowane jest w kantonie hercegowińsko-neretwańskim.
    Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.
    Państwa Osi – kraje należące do jednego obozu działań wojennych, walczące przeciw aliantom podczas II wojny światowej. Nazwa "oś" pochodzi od zwyczajowej nazwy nadanej sojuszowi III Rzeszy, Włoch oraz Japonii. W okresie ich największego panowania terytoria państw Osi obejmowały duże części Europy, Azji, Afryki i wysp Oceanu Spokojnego. Mimo tego II wojna światowa zakończyła się całkowitą klęską państw Osi. Podobnie jak u aliantów, liczba państw Osi w czasie wojny zmieniała się – pod koniec wojny znaczna część członków przeszła na stronę sprzymierzonych.
    Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
    Dugi Otok (wł. Isola Lunga) – chorwacka wyspa na Adriatyku, o powierzchni 113,31 km². Obie nazwy, chorwacką i włoską można przetłumaczyć jako "Długa Wyspa". Dugi Otok ma 43 km długości przy szerokości wynoszącej do 4,6 km. Długość linii brzegowej wynosi 182,11 km. Liczba mieszkańców wynosi 2 873. Najwyższy szczyt to Vela Straža (338 m n.p.m.). Największą miejscowością na wyspie jest miasto Sali.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.037 sek.