Daglezja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}

Daglezja, jedlica (Pseudotsuga Carriere) – rodzaj zimozielonych drzew szpilkowych z rodziny sosnowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia od 4 do 8 gatunków. W Ameryce Północnej rosną dwa gatunki (P. menziesii i P. macrocarpa), jeden w Japonii (P. japonica) i jeden w Chinach wraz z wyspą Tajwan (P. sinensis). Takson występujący w Chinach bywa rozdzielany na trzy lub nawet pięć gatunków. Drzewa te są istotnym składnikiem lasów w obszarze występowania. Mają też duże znaczenie ekonomiczne jako źródło surowca drzewnego. Służą do wyrobu słupów, podkładów kolejowych, sklejki, ścieru. Wykorzystywane są olejki eteryczne daglezji zielonej (Oregon balsam), żywica wykorzystywana była jako guma do żucia, liście jako substytut kawy, a słodkie soki były zbierane i wykorzystywane przez Indian. W Polsce rośnie jako gatunek introdukowany daglezja zielona.

Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.

Morfologia[ | edytuj kod]

Szyszka daglezji zielonej
Pokrój Drzewa te tworzą nieregularnie stożkowatą lub szeroką koronę. Pień prosty. Daglezja zielona należy do najwyższych drzew na świecie – rekordowy okaz ścięty w 1895 koło Vancouver miał 127 m wysokości. Na młodej, gładkiej korze widoczne są pęcherzyki z żywicą. Kora na starych drzewach jest gruba i silnie spękana. Pędy są zwykle owłosione (u P. japonica nagie) i chropowate z powodu nieznacznie wystających śladów liściowych. Pędy zakończone są wrzecionowatymi, zaostrzonymi pąkami osiągającymi 1 cm długości, nie pokrytymi żywicą. Nie występują krótkopędy. Liście Skrętoległe, płaskie i równowąskie igły. U nasady igły zwężone są w krótki ogonek z małą stopką. Liście gatunków amerykańskich są na szczycie tępe lub zaostrzone, a azjatyckich wcięte. Na górnej stronie liści znajduje się rowek, a od spodu dwa paski aparatów szparkowych. Kwiaty i szyszki Kwiaty zebrane są w rozdzielnopłciowe kwiatostany mające postać drobnych szyszek. Drzewa są jednopienne. Kwiatostany męskie są czerwonawe i stożkowate, wyrastają pojedynczo lub w skupieniach wzdłuż pędów. Kwiatostany żeńskie są różowozielone i wyrastają skupione po kilka. Po zapyleniu zwisające szyszki żeńskie drewnieją. Charakterystyczną ich cechą są widoczne, trójzębne łuski wspierające wystające spod łusek nasiennych. Szyszki osiągają od 5 cm (u P. japonica) do 18 cm długości (u P. macrocarpa).

Systematyka[ | edytuj kod]

Rodzaj z rodziny sosnowatych Pinaceae. W klasyfikacjach dzielących tę rodzinę na dwa główne klady, należy do tzw. pinoid clade obejmującego rodzaje: modrzew, świerk, sosna i Cathaya. W obrębie tego kladu jest siostrzany dla rodzaju modrzew Larix. Wraz z modrzewiem wyodrębniany jest w podrodzinę modrzewiowe Laricoideae. Bliskie pokrewieństwo tych dwóch rodzajów potwierdzone jest badaniami molekularnymi, anatomicznymi (budowa pędów, kształt okienka), budowa ziarn pyłku. Taksonem siostrzanym dla daglezji i modrzewia jest znany ze skamieniałości Eathiestrobus mackenziei.

Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja zapachowa, znajdująca się najczęściej w specjalnych komórkach tkanki wydzielniczej roślin. Takie komórki są charakterystyczne dla roślin olejkodajnych, np. gatunków z rodziny sosnowatych, jasnotowatych, mirtowatych, rutowatych i baldaszkowatych. Pod względem składu olejek jest mieszaniną rozmaitych związków chemicznych, takich jak ketony, aldehydy, alkohole, estry, laktony, terpeny, i innych związków organicznych, w tym zawierających azot i siarkę związków o nieprzyjemnym zapachu (np. aminy, tiole).Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).

Rośliny z tego rodzaju obecne były już w oligocenie Ameryki Północnej. Najstarsze znane skamieniałości reprezentujące rośliny w typie P. macrocarpa datowane są na około 32 miliony lat. Pomost lądowy między Ameryką Północną i wschodnią Azją, istniejący przez znaczną część trzeciorzędu, umożliwił rozszerzenie zasięgu rodzaju na kontynent azjatycki.

Podkłady kolejowe to belki poprzeczne do biegu toru, na których za pomocą specjalnych przytwierdzeń mocuje się szyny. Wynalazcą żelbetowych podkładów kolejowych był Władysław Tryliński.Tajwan, hist. Formoza (chiń. upr.: 台湾; chiń. trad.: 臺灣 lub 台灣; pinyin: Táiwān; pe̍h-ōe-jī: Tâi-oân) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.

Ostatni wspólny przodek gatunków wschodnioazjatyckich z rodzaju Pseudotsuga żył około 20 milionów lat temu we wczesnym miocenie. Różnicowanie taksonów azjatyckich datowane jest na ciepły okres środkowomioceńskiego optimum klimatycznego (17–15 milionów lat temu) i jego rezultatem ma być przywiązanie tamtejszych daglezji do obszarów o stosunkowo ciepłym klimacie. Różnicowanie azjatyckich daglezji zaowocowało dwoma kladami, z których jeden obejmuje P. brevifolia, P. forrestii i część P. wilsoniana, a drugi P. sinensis i P. japonica oraz także część P. wilsoniana. Pokrewieństwo genetyczne części populacji tego ostatniego z obu grupami tłumaczone jest tym, że po pierwotnym oddzieleniu się linii tego gatunku od wspólnych przodków z kladem pierwszym, co miało miejsce ok. 15 milionów lat temu, powstała linia rozwojowa, która pochodzi od przodka, który ok. 7 milionów lat temu zmieszał się z przedstawicielem kladu drugiego.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.Vancouver – miasto w zachodniej Kanadzie, w prowincji Kolumbia Brytyjska, przy ujściu rzeki Fraser do cieśniny Strait of Georgia (Ocean Spokojny).

Wymienione wyżej gatunki wschodnioazjatyckie ujęte zostały w podziale systematycznym rodzaju przedstawionym przez Hermanna w 1982 (w jego ujęciu rodzaj obejmował 8 gatunków). Później w klasyfikacji taksonów azjatyckich dominowało jednak szerokie ujęcie gatunku P. sinensis będącego albo jedynym przedstawicielem daglezji azjatyckich obok P. japonica, ewentualnie wyróżniano jeszcze P. brevifolia i P. forrestii.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.Okienko, mikropyle, okienko mikropylarne – u roślin nasiennych otwór na szczycie kanalika w osłonce (integumencie) zalążka.
Synonimy taksonomiczne

Abietia A. H. Kent Wykaz gatunków (nazwy zaakceptowane według The Plant List)

  • daglezja chińska (Pseudotsuga sinensis Dode)
  • daglezja japońska (Pseudotsuga japonica (Shiras.) Beissn.)
  • daglezja wielkoszyszkowa (Pseudotsuga macrocarpa (Vasey) Mayr)
  • daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii (Mirb.) Franco)
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
    3. M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19, 2011, s. 55–70 [dostęp 2021-03-26].
    4. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
    5. Xiao-Xin Wei, Zu-Yu Yang, Yan Li, Xiao-Quan Wang. Molecular phylogeny and biogeography of Pseudotsuga (Pinaceae): Insights into the floristic relationship between Taiwan and its adjacent areas. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 55, 3, s. 776-785, 2010. DOI: 10.1016/j.ympev.2010.03.007. 
    6. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 764. ISBN 978-1-107-11502-6.
    7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
    8. Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 46. ISBN 0-333-73003-8.
    9. Pseudotsuga Carrière. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-09-17].
    10. Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 435-436. ISBN 83-01-05225-2.
    11. Jin-Hua Ran, Ting-Ting Shen, Hui Wua Xun Gong, Xiao-Quan Wang. Phylogeny and evolutionary history of Pinaceae updated by transcriptomic analysis. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 129, s. 106-116, 2018. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.08.011. 
    12. David S. Gernandt, Cecelic Reséndiz Arias, Teresa Terrazas, Xitlali Aguirre Dugua, Ann Willyard. Incorporating fossils into the Pinaceae tree of life. „American Journal of Botany”. 105, 8, s. 1329-1344, 2018. DOI: 10.1002/ajb2.1139. 
    13. Aljos Farjon: A natural history of conifers. Portland: Timbers Press, 2008, s. 287. ISBN 978-0-88192-869-3.
    14. Pseudotsuga. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-09-17].
    15. Daglezja (nazwy polskie). [dostęp 2009-02-24].
    Ścier drzewny (miazga drzewna) - masa włóknista otrzymywana poprzez rozwłóknianie drewna, półprodukt do produkcji papieru. Otrzymywany jest z tzw. papierówki, drewna uzyskiwanego specjalnie na użytek przemysłu papierniczego. Włókno drzewne uzyskuje się poprzez proces rozwłókniania mechanicznego lub chemicznego. Do produkcji ścieru wykorzystuje się rozmaite gatunki drzew, w strefie klimatu umiarkowanego np. sosny, świerki i jodły; w klimacie cieplejszym - eukaliptusy. W Polsce wykorzystywane jest głównie drewno sosnowe i świerkowe.. Drewno świerkowe i jodłowe jest mniej korzystne jako surowiec dla masy włóknistej ze względu na zawartość specyficznych komórek żywicznych, wyższe koszty upraw i obróbkiDrzewa – grupa roślin, do której zaliczają się największe rośliny lądowe. Grupa ta nie jest taksonem – grupuje tylko organizmy roślinne podobne morfologicznie i funkcjonalnie. Drzewa są roślinami wieloletnimi o zdrewniałych łodygach (i zwykle też korzeniach). Od innych roślin drzewiastych (krzewów i krzewinek) różnią się posiadaniem łodygi głównej (pnia) rozgałęziającej się dopiero od pewnej wysokości. Liczne rozgałęzienia wraz z listowiem tworzą koronę drzewa. Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające kłodzinę zamiast pnia zakończoną pękiem liści tj. paprocie drzewiaste, sagowcowe, palmy, pandany, juki i draceny. Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody. W leksykonach lub spisach gatunków roślin drzewa bywają oznaczane symbolem przypominającym symbol Saturna lub alchemiczny symbol ołowiu, tj. podwójnie kreślone h. (Pojedynczo kreślone h, czyli ħ, oznacza krzew)




    Warto wiedzieć że... beta

    Surowiec drzewny – surowiec pozyskiwany przez ścinkę drzew w lesie lub na plantacjach. Po pozyskaniu drewna źródło surowca stanowią: pień, gałęzie lub karpa. Odpady drewna po przetworzeniu (np. po przetarciu mogą być wykorzystane powtórnie – jako surowiec energetyczny (paliwo), lub surowiec do przerobu chemicznego (np. na papier).
    Guma do żucia - rodzaj słodyczy przeznaczony do żucia, a nie łykania. Tradycyjnie produkowana była z chicle, mleczka otrzymywanego przez nacięcie pnia sączyńca. Obecnie z powodów ekonomicznych i jakościowych wykonywana jest z polimerów. Współcześnie używa się poliizobutylenu, będącego niezwulkanizowaną formą syntetycznej gumy, czasem z dodatkiem polioctanu winylu. Niektóre gatunki gumy do żucia mają też zastosowanie w profilaktyce stomatologicznej (gatunki te mają obniżoną zawartość cukru), inne - jako wspomagające rzucanie nałogu palenia tytoniu (zawierają nikotynę lub jej pochodne).
    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.
    Halina Maria Piękoś-Mirek, również Halina Piękoś-Mirkowa (ur. 15 lipca 1939 w Cieszynie, zm. 7 kwietnia 2013) – polska botaniczka, profesor dr hab. specjalizująca się w fitogeografii, ochronie przyrody i taksonomii. Wraz z mężem Zbigniewem autorka licznych publikacji naukowych, w tym podstawowych dzieł dotyczących flory Polski i jej ochrony.
    Sosna (Pinus L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl.) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów. Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach). W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali, Salwadoru i Nikaragui, zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego. Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze (P. merkusii).
    Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:
    Sklejka (potocznie dykta, z niem. Dickte) – materiał kompozytowy sklejony z krzyżujących się cienkich warstw drewna (obłogów). Zwykle składa się z nieparzystej liczby warstw. Sklejki wytwarza się z różnych gatunków drewna. Najczęściej z brzozy, olchy, sosny, rzadziej z buku lub z drzew egzotycznych. Wewnętrzne warstwy sklejki często są z innego, tańszego gatunku niż zewnętrzne.

    Reklama