• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cytrus



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Kwas askorbinowy, witamina C (INN: Acidum ascorbicum, E300) – organiczny związek chemiczny z grupy witamin, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6, przeciwutleniacz stosowany jako dodatek do żywności. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych-u nas rośnie ich ok. 400-w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.
    Systematyka[ | edytuj kod]

    Łatwość z jaką gatunki cytrusów tworzą mieszańce, zdolność do rozmnażania apomiktycznego i w końcu co najmniej trwająca od kilku tysięcy lat hodowla sprawiają wiele kłopotów z klasyfikacją systematyczną roślin tego rodzaju. W zależności od autora w przeszłości wyodrębniano w tym rodzaju od 1 do 162 gatunków. W drugiej połowie XX wieku przyjmowano zwykle klasyfikację Waltera Tennysona Swinga, który wyróżnił w obrębie rodzaju 16 gatunków. Od końca XX wieku kolejne prace systematyczne bazujące na kompleksowej analizie cech morfologicznych i chemotaksonomicznych wskazywały na niewłaściwe wyodrębnianie takich rodzajów jak Eremocitrus, Fortunella, Microcitrus i Poncirus. Prace bazujące na analizie budowy molekularnej DNA chloroplastowego potwierdziły zagnieżdżenie tych drobnych rodzajów w obrębie innych przedstawicieli rodzaju Citrus, co więcej okazało się, że najwyraźniej także rodzaje Clymenia i Oxanthera zagnieżdżone są w obrębie kladu Citrus.

    Mydleńcowce, mydłodrzewowce (Sapindales) – rząd roślin okrytonasiennych. Rośliny blisko spokrewnione z rzędem ślazowców. Należą tu głównie rośliny drzewiaste rosnące przede wszystkim w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Kwiaty posiadają zwykle wykształcony dysk, okwiat jest zróżnicowany na kielich i koronę, 5-krotny, pręciki wykształcają się w dwóch okółkach. Słupkowie górne. Nasiona zwykle ze zredukowanym bielmem.Mandarynka (Citrus reticulata Blanco) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny rutowatych (Rutaceae). Prawdopodobnie pochodzi z Azji Południowej, jest uprawiana w wielu rejonach świata o klimacie tropikalnym i subtropikalnym.

    Z analiz filogenetycznych wynika, że rodzaj Citrus tworzą dwa duże klady. Do grupy gatunków o wspólnym pochodzeniu i występujących w południowej części zasięgu rodzaju należą: przedstawiciele drobnych rodzajów Microcitrus i Eremocitrus rosnący w Australii i na Nowej Gwinei, Oxanthera z Nowej Kaledonii, Clymenia z Nowej Irlandii oraz cytron (Citrus medica) i Citrus indica. W obrębie drugiej grupy cytrusów klad bazalny tworzy poncyria trójlistkowa (Poncyria trifoliata=Citrus trifoliata). Grupę siostrzaną dla pozostałych cytrusów tworzy dawny rodzaj Fortunella i Citrus halimii.

    Znamię (ang. stigma) – część słupka roślin okrytonasiennych przyjmująca ziarna pyłku w trakcie zapylenia (przed zapłodnieniem). Zazwyczaj znajduje się na szczycie szyjki słupka, gdy szyjki brak – wykształca się znamię siedzące. Liczba znamion w słupku jest różna u różnych gatunków i zwykle zależy od liczby owocolistków budujących słupek.Chloroplastowy DNA, plastydowy DNA (chlDNA) – materiał genetyczny w postaci kolistego DNA znajdujący się w chloroplastach.
    Synonimy taksonomiczne

    Afraurantium A. Chev., Aurantium Mill., Limon Mill., Pleurocitrus Tanaka

    Przy szerszym ujęciu taksonomicznym rodzaju synonimami taksonomicznymi są także:

    ×Citrofortunella J. W. Ingram & H. E. Moore, Clymenia Swingle, Eremocitrus Swingle, Feroniella Swingle, Fortunella Swingle, Microcitrus Swingle, Oxanthera Montrouz., Poncirus Raf. Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

    Rodzaj należący do rodziny rutowatych (Rutaceae Juss), rzędu mydleńcowców (Sapindales) Dumort., kladu różowych (rosids). W obrębie rutowatych należy do podrodziny Aurantioideae, plemienia Citreae, podplemienia Citrinae.

    Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.
    Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

    Gromada okrytonasienne (Magnoliophytina Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rutanae Takht., rząd rutowce (Rutales Perleb), rodzina rutowate (Rutaceae Juss.), plemię Citreae Meisn., podplemię Citrinae Engl. in Mart., rodzaj cytrus (Citrus L.).

    Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja zapachowa, znajdująca się najczęściej w specjalnych komórkach tkanki wydzielniczej roślin. Takie komórki są charakterystyczne dla roślin olejkodajnych, np. gatunków z rodziny sosnowatych, jasnotowatych, mirtowatych, rutowatych i baldaszkowatych. Pod względem składu olejek jest mieszaniną rozmaitych związków chemicznych, takich jak ketony, aldehydy, alkohole, estry, laktony, terpeny, i innych związków organicznych, w tym zawierających azot i siarkę związków o nieprzyjemnym zapachu (np. aminy, tiole).
    Podział rodzaju

    Klad o zasięgu południowym:

  • Citrus medica L. – cytron (cedrat)
  • Citrus indica Tanaka
  • Citrus polyandra Tanaka (syn. Clymenia polyandra (Tanaka) Swingle)
  • Citrus neocaledonica Guillaumin (syn. Oxanthera neocaledonica (Guillaumin) Tanaka)
  • Citrus garrawayae F. M. Bailey (syn. Microcitrus garrowayae (F. M. Bailey) Swingle)
  • Citrus australasica F. Muell. (syn. Microcitrus australasica (F. Muell.) Swingle)
  • Citrus warburgiana F. M. Bailey (syn. Microcitrus warburgiana (F. M. Bailey) Tanaka)
  • Citrus inodora F. M. Bailey (syn. Microcitrus inodora (F. M. Bailey) Swingle)
  • Citrus australis (A. Cunn. ex Mudie) Planch. (syn. Microcitrus australis (A. Cunn. ex Mudie) Swingle)
  • Citrus glauca (Lindl.) Burkill (syn. Eremocitrus glauca (Lindl.) Swingle)
  • Citrus wintersii Mabb. (syn. Microcitrus papuana Winters)
  • Citrus gracilis Mabb.
  • Klad o zasięgu północnym:

    Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).Pomarańcza chińska, pomarańcza słodka (Citrus sinensis L.) Osbeck – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny rutowatych. Pochodzenie nie jest znane, przypuszczalnie pochodzi z Chin.
  • Citrus trifoliata L. (syn. Poncirus trifoliata (L.) Raf.) – poncyria trójlistkowa
  • Citrus japonica Thunb. (syn. Fortunella japonica (Thunb.) Swingle) – kumkwat japoński
  • Citrus margarita Lour. (syn. Fortunella margarita (Lour.) Swingle) – kumkwat perłowy
  • Citrus swinglei (syn. Fortunella polyandra)
  • Citrus halimii B. C. Stone
  • Citrus reticulata Blanco – mandarynka
  • Citrus tachibana (Makino) T. Tanaka
  • Citrus jambhiri Lush.
  • Citrus cavaleriei H. Lév. ex Cavalerie (syn. Citrus ichangensis Swingle)
  • Citrus maxima (Burm.) Merr. – pomarańcza olbrzymia, pompela
  • Citrus latipes (Swingle) Tanaka
  • Citrus hystrix DC. – papeda
  • Citrus macroptera Montrouz.
  • Citrus celebica Koord.
  • Inne taksony pochodzenia głównie mieszańcowego:

    Citrus australasica – gatunek z rodziny rutowatych. Występuje w nadmorskich obszarach w stanach Queensland i Nowej Południowej Walii w Australii. Jest to kolczasty, charakterystyczny dla podszytu krzew lub niewielkie drzewo z nizinnych subtropikalnych lasów tropikalnych i suchych lasów tropikalnych. Z powodu jadalnych owoców, uznawany jest za potencjalnie nowy gatunek uprawny o znaczeniu komercyjnym.Cytryna Meyera (Citrus limonelloides) – gatunek rośliny z rodziny rutowatych (Rutaceae). Prawdopodobnie krzyżówka cytryny zwyczajnej i pomarańczy chińskiej. Pochodzi z Chin, gdzie na przedmieściach Pekinu została znaleziona przez badacza i pracownika departamentu rolnictwa USA Franka Nicholasa Meyera. Sprowadzona do Ameryki i wprowadzona do handlu w 1908 roku.
  • cytryna zwyczajna (Citrus limon (L.) Burm. f.)
  • cytryna Meyera (Citrus limonelloides)
  • lima (limonka) (Citrus aurantifolia (Christm.) Swingle)
  • pomarańcza gorzka (pomarańcza kwaśna) (Citrus aurantium L., syn. C. aurantium subsp. amara Engler)
  • pomarańcza bergamota (Citrus aurantium ssp. bergamia)
  • pomarańcza limeta (limeta, limeta kwaśna) (Citrus limetta Risso)
  • pomarańcza chińska (pomarańcza słodka) (Citrus sinensis (L.) Osbeck)
  • citrofortunellamieszańce różnych gat. cytrusów z kumkwatem
  • cytranga – mieszaniec pomarańczy gorzkiej z poncyrią trójlistkową (Poncirus trifoliata)
  • cytrangokwat – mieszaniec poncyrii trójlistkowej i kumkwatu
  • grejpfrut (grape-fruit) (Citrus x paradisi Macfad. (pro sp.) – krzyżówka pomarańczy gorzkiej z innym gatunkiem, być może z p. olbrzymią
  • kalamondin – mieszaniec mandarynki z kumkwatem
  • klementynka – mieszaniec pomarańczy gorzkiej z mandarynką, o owocach pozbawionych nasion
  • limkwat mieszaniec limonki z kumkwatem
  • sweetie mieszaniec grejpfrutu z pomarańczą olbrzymią
  • tangelo (Citrus x tangelo J. Ingram & H. Moore) – mieszaniec mandarynki i grejpfruta.
  • Zastosowanie[ | edytuj kod]

  • Kulinaria. Owoce różnych gatunków cytrusów i ich mieszańców są jadalne, a rośliny te są uprawiane w wielu krajach świata, w niektórych krajach stanowią ważne źródło ich dochodu.
  • Rośliny lecznicze: cytrusy zawierają dużo witamin, szczególnie witaminy C, która podnosi odporność organizmu i pomaga uchronić się przed grypą. Dodatkowo są źródłem składników mineralnych (potasu i wapnia), białka i kwasów organicznych. Dzięki temu składowi skutecznie chronią przed wieloma poważnymi chorobami, np. awitaminozami, nowotworami i miażdżycą.
  • Rośliny te są także z powodzeniem wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym oraz spożywczym. Służą do produkcji perfum (np. bergamota) oraz dżemów, soków, lodów i innych smakołyków.
  • Rośliny ozdobne. W krajach o ciepłym klimacie wiele gatunków jest uprawiane w ogrodach, parkach, na skwerach. W Polsce ze względu na klimat niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny pokojowe
  • Krzew – roślina drzewiasta o zdrewniałej łodydze, która od nasady rozgałęzia się na wiele pędów równorzędnych. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej – pnia.Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
    Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.
    Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
    Cytrokumkwat, citrofortunella (zapis botaniczny: ×Citrofortunella) – grupa istniejących i potencjalnych mieszańców międzyrodzajowych powstałych w wyniku skrzyżowania rodzaju kumkwat (Fortunella) i cytrus (Citrus). Rośliny te są wytrzymalsze i mniejsze niż inne cytrusy, wytwarzają małe kwaśne owoce i dobrze się sprawdzają jako rośliny ozdobne. Obecnie znany jest tylko jeden taki mieszaniec.
    Chlorofile – grupa organicznych związków chemicznych obecnych między innymi w roślinach, algach i bakteriach fotosyntetyzujących (np. w sinicach). Nadaje częściom roślin (głównie liściom) charakterystyczny zielony kolor.
    Tangelo, tangerynka (Citrus × tangelo J. Ingram & H. Moore) – mieszaniec mandarynki (Citrus reticulata) i grejpfruta (Citrus paradisi). Może być uprawiane tylko w rejonach o ciepłym klimacie (strefy 9-11).
    Drzewa – grupa roślin, do której zaliczają się największe rośliny lądowe. Grupa ta nie jest taksonem – grupuje tylko organizmy roślinne podobne morfologicznie i funkcjonalnie. Drzewa są roślinami wieloletnimi o zdrewniałych łodygach (i zwykle też korzeniach). Od innych roślin drzewiastych (krzewów i krzewinek) różnią się posiadaniem łodygi głównej (pnia) rozgałęziającej się dopiero od pewnej wysokości. Liczne rozgałęzienia wraz z listowiem tworzą koronę drzewa. Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające kłodzinę zamiast pnia zakończoną pękiem liści tj. paprocie drzewiaste, sagowcowe, palmy, pandany, juki i draceny. Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody. W leksykonach lub spisach gatunków roślin drzewa bywają oznaczane symbolem przypominającym symbol Saturna lub alchemiczny symbol ołowiu, tj. podwójnie kreślone h. (Pojedynczo kreślone h, czyli ħ, oznacza krzew)

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.121 sek.