Corpus Inscriptionum Latinarum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL)epigraficzna seria wydawnicza, którą zaprojektował i we współpracy z innymi specjalistami pod patronatem Pruskiej Akademii Nauk zapoczątkował niemiecki uczony Theodor Mommsen. Publikowana od 1863 i aktualizowana w postaci suplementów (ostatnio w 2000 r.), obejmuje ok. 180 tysięcy rzymskich inskrypcji ujętych w 17 tomach podzielonych dodatkowo na ponad 70 części.

Iliria (łac. Illyria, Illyricum) – starożytna kraina nad Adriatykiem, obejmująca mniej więcej tereny obecnej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii. Appian ludy Ilirii umiejscawia powyżej Macedonii i Tracji, aż po Dunaj, Morze Jońskie i podnóże Alp. Kraj swoją nazwę wziął od Iliriusza, syna Polifema.Galia Przedalpejska (łac. Gallia Cisalpina – Galia po tej stronie Alp) – część Galii leżąca na południe od Alp. Jej tereny zamieszkiwali Galowie, którzy wdarli się tam w VII w. p.n.e., zagrażając m.in. młodemu Rzymowi (legenda o gęsiach kapitolińskich- IV w p.n.e).
Przykładowa inskrypcja z pierwszego tomu CIL (przerys)

Układ wydawnictwa[ | edytuj kod]

Pierwotny projekt przewidywał ujęcie serii w 15 tomach, a cały materiał epigraficzny podzielono ogólnie według kryterium geograficznego. W poszczególnych tomach (volumen) napisy również są uporządkowane według tego kryterium. Pochodzące z obszaru każdej wydzielonej jednostki terytorialnej (np. prowincji), poprzedzone są wprowadzeniem zawierającym podstawowe informacje dotyczące jej historii. Także pochodzące z mniejszych jednostek terytorialnych lub osadniczych (colonia, municipium, pagus, vicus itp.) opatrzone są podobnym wstępem historycznym. Obszerniejszy materiał jest w ramach tomów podzielony na części (pars) i ujęty w osobnych zeszytach (fasciculum). Zamierzona jest publikacja tomu XVIII zawierającego inskrypcje poetyckie. Aktualnie CIL obejmuje następujące edycje (podano datę pierwodruku):

Stabie (łac. Stabiae, obecnie Castellammare di Stabia) - miasto w starożytnej Kampanii, położone na południe od Pompejów.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.
  • Tom I – napisy najstarsze, aż do śmierci Juliusza Cezara: Inscriptiones Latinae antiquissimae ad C. Caesaris mortem, 2 części, 4 zeszyty (1893—1986)
  • Tom II – z obszaru Hiszpanii: Inscriptiones Hispaniae Latinae, 2 części, 4 zesz. (1869, 1995)
  • Tom III – z Egiptu i prowincji azjatyckich, Grecji oraz Ilirii: Inscriptiones Asiae, provinciarum Europae Graecarum, Illyrici Latinae, 2 części, 5 zesz. (1873) + suplement
  • Tom IV – naścienne inskrypcje z Pompejów, Herkulanum i Stabiów: Inscriptiones parietariae Pompeianae, Herculanenses, Stabianae (1871) z suplementem w 3 częściach
  • Tom V – z obszaru Galii Cisalpińskiej: Inscriptiones Galliae Cisalpinae Latinae, 2 części (1872, 1877)
  • Tom VI – z terenu miasta Rzym: Inscriptiones Urbis Romae Latinae, 8 części (1876—2000)
  • Tom VII – z terytorium Brytanii: Inscriptiones Britanniae Latinae (1873)
  • Tom VIII – z obszaru prowincji afrykańskich: Inscriptiones Africae Latinae, 2 części (1881) + 5 zesz. suplementów
  • Tom IX – z południowych ziem Italii (m.in. Kalabria, Apulia): Inscriptiones Calabriae, Apuliae, Samnii, Sabinorum, Piceni Latinae (1883)
  • Tom X – z innych południowych regionów Italii (m.in. Kampania, Sycylia i Sardynia): Inscriptiones Bruttiorum, Lucaniae, Campaniae, Siciliae, Sardiniae Latinae (1883)
  • Tom XI – ze środkowej Italii (Etruria, Umbria): Inscriptiones Aemiliae, Etruriae, Umbriae Latinae 1886—1926)
  • Tom XII – z obszaru Galii Narbońskiej: Inscriptiones Galliae Narbonensis Latinae (1888)
  • Tom XIII – z pozostałych części Galii i z obu Germanii: Inscriptiones trium Galliarum et Germaniarum Latinae, 5 części (1899—1943)
  • Tom XIV – z obszaru Lacjum: Inscriptiones Latii veteris Latinae (1877) + suplement (1930)
  • Tom XV – napisy na cegłach, amforach, różnych przedmiotach codziennego użytku: Inscriptiones Urbis Romae Latinae. Instrumentum domesticum, 2 części (1891, 1899)
  • Tom XVI – teksty rzymskich dyplomów wojskowych: Diplomata militaria (1936) z suplementem (1955)
  • Tom XVII – napisy na kamieniach milowych z obszaru cesarstwa: Miliaria Imperii Romani, 3 części (1986)
  • Kategorie zabytków[ | edytuj kod]

    Napisy z terenu jednego miasta antycznego publikowane są według kategorii: inskrypcje wotywne (bóstwa w kolejności alfabetu), honoryfikacyjne (ku czci osób według ich hierarchii – cesarze, namiestnicy prowincji itd., przy czym każda kategoria osób możliwie chronologicznie poczynając od najwcześniejszych), nagrobne (zmarli według alfabetu) itd. W końcu tomu (lub jego części) poświęconego wydzielonemu obszarowi (prowincji) umieszczono napisy o niemożliwym do dokładnego określenia miejscu znalezienia (incertae) oraz osobno miliaria (kamienie milowe) i instrumenta (stemplowane cegły i dachówki, napisy na różnych przedmiotach itp.).

    Corpus Inscriptionum Graecarum (CIG) - epigraficzna seria wydawnicza którą zaprojektował i w znacznej mierze zrealizował niemiecki uczony i antykwariusz Philipp August Böckh (1785-1867). Jego dziełem są tomy I i II (1828, 1843). Edytorami następnych byli J. Franz (t. III — 1853) oraz E. Curtius i A. Kirchhoff (t. IV — 1859, obejmujący inskrypcje greckie „okresu chrześcijańskiego", do upadku Konstantynopola 1453). W 1877 roku ukazał się tom V, zawierający indeksy (H. Róhl). W zbiorze tym wszystkie inskrypcje, poza najstarszymi, tworzącymi osobny dział, zgrupowane zostały wedle kryterium geograficznego: inskrypcje pochodzące z jednej krainy tworzyły osobne działy, w których dla poszczególnych miast rezerwowano osobne poddziały. W ramach każdego poddziału napisy zostały ułożone wedle kategorii.Rzymskie zainteresowanie się terenami Półwyspu zrodziło się głównie z trwającej rywalizacji z Kartaginą, która to po przegranej w pierwszej wojnie punickiej skierowała się na nie zajęty jeszcze przez Rzym Półwysep Iberyjski, by tam tworzyć swoje nowe imperium wokół Nowej Kartaginy - miasta, uznawanego wówczas za jedno z najwspanialszych w Europie. Krótko później wybuchł kolejny konflikt zbrojny - druga wojna punicka. Od 237 r. p.n.e. do około 206 r. p.n.e. trwały na Półwyspie Iberyjskim działania wojenne. Kartagina poniosła sromotną klęskę, tracąc wszystkie terytoria pozaafrykańskie - a w tym i Hiszpanię - na rzecz Rzymian i Numidyjczyków.

    Skorowidze[ | edytuj kod]

    Z reguły każdy tom zakończony jest rozbudowanymi indeksami ułatwiającymi badaczowi dotarcie do interesujących go napisów. Podzielone na szereg działów (ze szczegółowymi podziałami wewnętrznymi) mają strukturę następującą: indeks antroponomastyczny (nazwiska, a następnie przydomki osób według alfabetu, z nazwiskami ludzi ze stanu senatorskiego wyróżnionymi wersalikami); indeksy osób według hierarchii (cesarze, konsulowie, inni urzędnicy – w ramach każdej kategorii osób w porządku chronologicznym); indeks spraw związanych z wojskiem (formacje według kategorii, funkcje wojskowe, wojny); sprawy kultu religijnego (bóstwa według alfabetu, funkcje kapłańskie); rzymskie tribus; indeks geograficzny (prowincje, miasta, wsie, rzeki itp.); sprawy związane z ustrojem i organizacją wewnętrzną miast; stowarzyszenia (collegia); indeks zawodów i zajęć; indeks napisów wierszowanych (carmina – alfabetycznie według pierwszych słów napisu); wykaz skrótów występujących w napisach; indeks zjawisk językowych oraz indeks obejmujący pozostałe sprawy godne uwagi (notabilia varia).

    Pompeje, dawniej Pompeja (łac. Pompeii, wł. Pompei) – miasto w regionie dzisiejszej Kampanii we Włoszech zniszczone w czasach cesarstwa rzymskiego przez erupcję wulkanu Wezuwiusz w dniu 24 sierpnia 79 roku. Popiół wulkaniczny, który zasypał Pompeje, utrwalił budowle, przedmioty oraz niektóre ciała ludzi i zwierząt, co współcześnie umożliwia obejrzenie wyglądu starożytnego rzymskiego miasta średniej wielkości i jego mieszkańców. Ruiny Pompejów położone są ok. 20 km na południowy wschód od Neapolu. Dwa inne miasta, które zniszczyła erupcja Wezuwiusza w 79 roku to Herkulanum i Stabie.Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.

    Wszystkie skorowidze obejmują wyłącznie zjawiska występujące w tekstach napisów. Odmienny charakter ma indeks ostatni, obejmujący nazwy nowożytnych miejscowości, w których znajdowano inskrypcje lub które wspomniano w komentarzach do nich. Osobną częścią zamykającą tom są szczegółowe mapy.

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Dyplom wojskowy (łac. diploma, l.mn. diplomata) – współczesne określenie rzymskich dokumentów potwierdzających zwolnienie żołnierza z wojska i nadanie mu przez cesarza obywatelstwa rzymskiego w nagrodę za wierną służbę. Dyplom, spisany na dwóch brązowych tablicach, był potwierdzoną notarialnie kopią oryginalnej constitutionis (edyktu cesarskiego), sporządzanej przez urzędników cesarskich i wystawionej na widok publiczny w Rzymie. Żołnierz potwierdzał nim swoje prawa w miejscu osiedlenia, najczęściej po 25 (lub więcej) latach służby.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Christian Matthias Theodor Mommsen (ur. 30 listopada 1817 w Garding, zm. 1 listopada 1903 w Charlottenburgu) – historyk, poeta oraz prawnik niemiecki, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1902.
    Brytania (łac. Britannia lub Insula Albionum) – nazwa stosowana przez Rzymian w odniesieniu do dwóch największych Wysp Brytyjskich.
    Lacjum (wł. Lazio) – region administracyjny w centralnych Włoszech, o powierzchni 17 203 km²; 5,2 mln mieszkańców ze stolicą w Rzymie (2,5 mln mieszkańców). Gęstość zaludnienia 302 os./km². Graniczy z regionami: Toskania, Umbria, Marche, Abruzja, Molise i Kampania.
    Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w idy marcowe przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. W testamencie adoptował syna swojej siostrzenicy Gajusza Oktawiusza, późniejszego Oktawiana Augusta, wyznaczając go na swego spadkobiercę.
    Epigrafika – nauka pomocnicza historii, zajmująca się badaniem napisów (epigrafów), wykonanych na materiale twardym (kamieniu, metalu, drewnie, itp.).
    Gallia Narbonensis (Galia Narbońska) – prowincja rzymska na terenie Galii (dzisiejsza Langwedocja i Prowansja) ze stolicą w Narbonie.
    Kamień milowy (łac. milliarium) – znak kamienny, który służył do oznaczania drogi w czasach Imperium Rzymskiego.

    Reklama