Chanat Buchary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Chanat Buchary (w ostatnim okresie istnienia znany także jako Emirat Buchary) – założone przez Uzbeków państwo z centrum w Mawarannahrze, w różnych okresach obejmujące też inne regiony Azji Środkowej, istniejące w latach 1500–1920.

Shahrisabz (ros. Шахрисабз, Szachrisabz) – miasto we wschodnim Uzbekistanie (wilajet kaszkadaryjski), na południowy zachód od Samarkandy, nad rzeką Kaszka-daria.Kurułtaj - rada chanów mongolskich zbierająca się dla odbycia narad politycznych lub wyboru nowego wielkiego chana. Kompetencje tej rady nie były ściśle wyznaczone.

Chanat Buchary powstał w wyniku podboju Mawarannahru przez chana Uzbeków Muhammada Szibaniego (1500–1510) z rodu Abulchajrydów, stanowiącego boczną gałąź Szibanidów. Abulchajrydzi podzielili teren chanatu na apanaże i zgodnie z obowiązującą wśród Czyngisydów tradycją obierali chanów na podstawie zasady senioratu. Ich jedność uległa jednak załamaniu w połowie XVI wieku i państwem zaczęły targać wojny domowe, z których zwycięsko wyszedł Abdullah II (1583–1598), tradycyjnie uważany za najwybitniejszego chana Buchary. Niedługo po jego śmierci Abulchajrydzi, z których większość zginęła w bratobójczych walkach, utracili władzę na rzecz innych potomków Dżocziego, Tukaj-Timurydów, zwanych także Dżanidami lub Asztarchanidami. Tukaj-Timurydzi kontynuowali tradycje rządzenia chanatem poprzez jego podział na apanaże wśród członków rodu panującego, co prowadziło do częstych konfliktów wewnętrznych i skutkowało podziałem chanatu na dwa organizmy z ośrodkiem w Bucharze i Balchu w latach 1611–1641 i 1651–1681.

Ludy tureckie (także turkijskie, turkskie, turskie, turańskie) – rodzina ludów wspólnego pochodzenia i kultury, posługujących się językami tureckiej rodziny językowej. Zamieszkują rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (pas ten ogólnie pokrywa się z Wielkim Stepem) aż niemal po Czukotkę oraz liczne izolowane terytoria w Europie wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 milionów ludzi.Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.

W drugiej połowie XVII wieku państwo pogrążało się w coraz głębszym kryzysie spowodowanym przede wszystkim spadkiem znaczenia tradycyjnych szlaków karawanowych prowadzących przez Azję Środkową. Znaczenie władzy centralnej spadło na rzecz przywódców plemiennych i ostatecznie w pierwszej połowie XVIII wieku faktyczna władza przeszła w ręce wodzów plemienia Mangytów, którzy rządzili w imieniu marionetkowych chanów. Ostatni z nich został zdjęty z tronu w roku 1785 i odtąd Mangyci przejęli władzę także formalnie. Mangyci, ponieważ w przeciwieństwie do Abulchajrydów i Tukaj-Timurydów nie byli Czyngisydami, początkowo nie używali tytułu chana, lecz emira. Począwszy jednak od panowania Nasrullaha (1827–1860) używali zarówno tytułu chana, jak i emira, tak że ich państwo można nazywać zarówno chanatem jak i emiratem. Wykorzystując wzrost dochodów państwa wynikający z postępującego od XVIII wieku rozwoju handlu z Rosją Mangyci przekształcili Chanat Buchary w despotyczną monarchię opartą na zależnej od chana biurokracji. W roku 1868 przegrali jednak wojnę z Rosją i utracili niepodległość, stając się jej protektoratem. W roku 1920 Chanat Buchary został zniesiony przez bolszewików - z jego terytorium utworzono Bucharską Ludową Republikę Radziecką.

Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

Abulchajrydzi[ | edytuj kod]

Ustanowienie chanatu[ | edytuj kod]

Portret Szibani-chana. Miniatura przedstawia go jako uczonego z przyborami do pisania i książką, chociaż nadal nosi on pierścień łucznika. Zgodnie z umieszczoną na miniaturze kaligrafią jej autorem był "niewolnik" Behzad, jednak bardziej prawdopodobne wydaje się autorstwo malarza wykształconego w Heracie, który znalazł się na uzbeckim dworze. Zbiory Metropolitan Museum of Art

Chanat Buchary został założony przez Abulchajrydów, gałąź Szibanidów, która wzięła swoją nazwę od chana Abulchajra (1428–1468). To on jako pierwszy zjednoczył pod swoją władzą większość koczowniczych Uzbeków i urządzał regularne najazdy na terytoria Timurydów. Jednak po jego śmierci utworzona przez niego plemienna konfederacja rozpadła się. Właściwym założycielem Chanatu Buchary miał stać się wnuk Abulchajra, Muhammad Szibani (1500–1510), który po śmierci swojego dziadka służył jako najemnik u lokalnych Timurydów oraz chana Czagataidów Sultana Mahmuda (1487–1508/1509). Po tym jak w latach 1494–1495 zmarli rządzący w Azji Środkowej trzej synowie Abu Sa’ida (1451–1469) – Sultan Ahmad (1469–1494), Umar Szajch (1469–1494) i Mahmud Sultan (1469–1495) – cały region pogrążył się w chaosie ciągłych walk pomiędzy ich potomkami, Czagataidami i Kazachami. Szibani-chan wykorzystał tę sytuację do zdobycia Samarkandy i Buchary w latach 1500–1501, co spowodowało zasilenie jego szeregów przez wiele plemion służących do tej pory Timurydom lub Czagataidom. To pozwoliło mu na przeprowadzenie całej serii kampanii, w trakcie których zajął Kotlinę Fergańską i Taszkent (1502), Urgencz i Chiwę (1504–1505), Balch (1505), Herat (1507) oraz Meszhed i Astarabad (1508), to jest większość zachodniej Azji Środkowej.

Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła mienszewikami.Sabzewar – miasto w północno-wschodnim Iranie, w prowincji Chorasan. W 2005 r. miasto to zamieszkiwało 214 165 osób.

Osiągnięcia Szibaniego opierały się na jego militarnym geniuszu i osobistej charyzmie, stąd kiedy w roku 1510 zginął on w walce z Isma'ilem (1501–1524) z rodu Safawidów utworzone przez niego państwo niemal natychmiast się rozpadło. Isma'il zajął Chorasan i Herat, zaś wspierany przez niego stary przeciwnik Szibaniego, Timuryda Babur (1494–1530), Balch, Bucharę i Samarkandę. We wschodnim Mawarannahrze emirowie lojalni w stosunku do Czagataidów wyparli Abulchajrydów z Kotliny Fergańskiej i Taszkentu. W Chorezmie władzę przejęła konkurencyjna w stosunku do Abulchajrydów gałąź Szibanidów, Arabszahidzi, dając tym samym początek Chanatowi Chiwy. Z końcem 1511 roku Abulchajrydzi stracili każde większe miasto zdobyte niegdyś przez Szibaniego. Niemniej późną zimą 1512 roku, zachęceni ogólnym niezadowoleniem z nowych rządów, wuj Szibaniego Sujundżuk oraz jego bratanek Ubajdullah (1533–1539) zaatakowali odpowiednio Taszkent i Bucharę. Obaj osiągnęli sukces przepędzając Czagataidów i Babura, zaś Abulchajrydzi odzyskali kontrolę nad Taszkentem, Samarkandą i Bucharą. Następnej zimy duża safawidzka armia została przepędzona przez siły Abulchajrydów w starciu w pobliżu Gʻijduvon.

Kabul (pers. کابل) – stolica i największe miasto w Afganistanie, liczy ponad 2,5 miliona mieszkańców, i znajduje się w prowincji Kabul. Znane było w starożytności jako Ortospana lub Kabura. Dokładna liczba mieszkańców nie jest określona, ale populacja całej prowincji wynosi między od 3,5 do 5 miliona ludzi.Samarkanda (uzbec. Samarqand, tadżyc. Самарқанд, pers. سمرقند, ros. Самарканд) – miasto w Uzbekistanie, w Azji Środkowej, ok. 353 tys. mieszkańców (2008). Czwarte pod względem ludności miasto Uzbekistanu i stolica wilajetu samarkandzkiego. Ważny ośrodek przemysłowy i naukowy (6 szkół wyższych). W 2001 roku miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Stabilizacja[ | edytuj kod]

Kompleks Pa-ji Kalan w Bucharze składający się z Minaretu Kalan wzniesionego w 1127 przez Karachanidę Muhammada Arslan-chana, meczetu Kalan (po lewej stronie), który w XV wieku przeszedł renowację, ukończoną w 1514, oraz medresy Mir-i Arab (po prawej stronie), zbudowanej w latach 1535-1536

Jeszcze w roku 1512 Abulchajrydzi zwołali kurułtaj i zgodnie z dawną turecko-mongolską tradycją wybrali na chana seniora rodu, syna Abulchajra Kuczkuncziego (1512–1530). Jednocześnie podbite terytorium podzielono na apanaże przyznane czterem klanom wywodzącym się od synów Abulchajra. Spośród jego dwóch nadal żyjących synów Kuczkunczi-chan otrzymał timurydzką stolicę Samarkandę zaś jego brat Sujundżuk zdobyty przez siebie Taszkent. Potomkom Szah Budaka, reprezentowanym przez jego wnuka Ubajdullaha, przyznano Bucharę, zaś potomkom Chodży Muhammada, reprezentowanym przez jego syna Dżanibeka, przyznano Karmanę i Miankal. W ciągu następnego ćwierćwiecza klany Abulchajrydów konsolidowały i poszerzały terytoria swoich apanaży. Kuczkunczidzi szukali możliwości ekspansji w dolinach dzisiejszego Tadżykistanu i Badachszanie. Sujundżukidzi początkowo walczyli z Czagataidami, by potem sprzymierzyć się z nimi przeciwko Kazachom. Dżanibekidzi, którzy otrzymali najmniej cenną dzielnicę, znacznie powiększyli swoją fortunę gdy w roku 1526 zdobyli Balch. Ubajdullah poprowadził szereg kampanii przeciwko Chorasanowi lecz objęcie przez niego stanowiska chana w roku 1533 oznaczało przynajmniej tymczasowy koniec walki o ten region. Z końcem jego panowania „chanat Abulchajrydów ustabilizował się jako czwórdzielne państwo z centrum w Balchu, Bucharze, Samarkandzie i Taszkencie ze stolicą przenoszącą się do centrum danego apanażu wraz z sukcesją kolejnego chana. Chanat utrzymywał swoją jedność, z sukcesją w ramach panującego klanu, ale rządy chana miały teraz charakter formalny, tytularny i po większej części nominalny, z realną władzą spoczywającą w ręku naczelników apanaży, stanowiących mikrokosmos chanatu”.

Dżadidyzm – nowa metoda nauczania w szkołach islamskich (medresach) oraz ruch intelektualny obecny wśród muzułmanów w Rosji dziewiętnastowiecznej, którego celem była modernizacja kultury islamskiej z uwzględnieniem elementów nacjonalistycznych. Chodziło też o identyfikację oraz integrację środowiska muzułmańskiego w Rosji carskiej. Nie bez znaczenia była chęć odrodzenia znaczenia Tatarszczyzny po okresie rusyfikacji.Chan – głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej i Europy Wschodniej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich.

Za panowania Abulchajrydów na czele najwyższej administracji państwowej stał chan. Drugą pozycję w elicie władzy zajmował nakib, pierwszy doradca chana tak w sprawach polityki wewnętrznej, jak i zagranicznej. Zajmował się on także przygotowaniem wypraw wojennych, i wypełniał funkcje wysłannika. W państwie tym zachowano, podobnie jak u Timurydów, instytucję najwyższego wezyra – diwanbegi. Niezwykle interesującym stanowiskiem, zajmującym wysokie miejsce w hierarchii elit władzy był kökeltasz, bliski człowiek władcy odpowiedzialny za orientację w tym, jak do jego polityki ustosunkowana jest ludność. Ważną rolę odgrywali też atalikowie, zarządzający poszczególnymi regionami kraju do uzyskania pełnoletności przez poszczególnych Szibanidów, a także perwanachi, którzy dostarczali decyzje chana do osób odpowiedzialnych za ich wykonanie oraz esauł, zajmujący się stosunkami między chanem a innymi Szibanidami. Za bezpieczeństwo i porządek na dworze chana odpowiadał z kolei eshikagabashi, zaś dadho – poprzez przyjmowanie zażaleń i ustosunkowywanie się do nich – za przestrzeganie w państwie praworządności. Rozpowszechniona była godność emira, którą monarchowie bucharscy obdarowywali przywódców plemiennych oraz inne wpływowe osoby.

Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Herat (perski: هرات) – miasto w zachodnim Afganistanie, w prowincji Herat. Położony w urodzajnej dolinie rzeki Hari Rod, wypływającej z gór centralnego Afganistanu do pustyni Kara-kum w Turkmenistanie. Jest trzecim co do wielkości miastem Afganistanu, ważnym ośrodkiem handlowym (znanym z produkcji wina) i komunikacyjnym. Szacowana liczba mieszkańców w roku 2015 wyniosła około 808 tys. Mieszkańcy to głównie Tadżycy. Drugą pod względem liczebności grupą etniczną są Pasztuni.

Wojna domowa i zwycięstwo Abdullaha-chana[ | edytuj kod]

Aż do połowy XVI wieku sukcesja najstarszego Abulchajrydy przebiegała bez przeszkód i integralność systemu klanowych apanaży była respektowana. Jednakże wraz z tym jak kolejne „pokolenia dojrzewały i coraz większa ilość książąt (sultans) domagała się udziału w zbiorowym dziedzictwie, apanaże musiały powiększać się albo przez aneksję terytoriów nie-szibanidzkich albo przez eliminację lub podporządkowanie klanów kuzynów”. Kiedy w roku 1550 Szah Budakidzi nie mogli dojść do porozumienia co do dziedziczenia w ramach swojego apanażu doszło do wojny domowej, ponieważ przywódca Dżanibekidów, Pir Muhammad (1556–1561), postanowił wykorzystać tę sytuację do zdobycia Buchary. Szah Budakida Muhammad-Jar wezwał jednak na pomoc chana Abdullatifa (1540–1552) i przywódcę Sujundżukidów Nauruza Ahmada (1552–1556), tak że w walkę zaangażowały się wszystkie cztery apanaże. Abdullatif wraz z Nauruzem Ahmadem zajęli Miankal, tym samym pozbawiając apanażu brata Pir Muhammada Iskandera (1561–1583). W ciągu następnych kilku lat Dżanibekidzi próbowali wykorzystać każdą okazję do odzyskania dawnej pozycji, przy czym najbardziej aktywny okazał się syn Iskandera Abdullah (1583–1598). Po śmierci Nauruza Ahmada w roku 1556 odzyskał on Miankal, następnie zaś wypędził synów Nauruza Ahmada z Samarkandy, by w maju 1557 roku zdobyć Bucharę, ostatecznie anektując apanaż Szah Budakidów. Buchara miała odtąd już pozostać stolicą chanatu. Był to pierwszy z czterech pierwotnych apanaży, który przestał istnieć. Jednocześnie Abdullahowi udało się doprowadzić do ustanowienia chanem jego wuja Pir Muhammada.

Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.Safi I (شاه صفی) – szach Iranu w latach 1629-1642. Był szóstym władcą z dynastii Safawidów. Gdy Safi się urodził, nadano mu imię Sam Mirza. Był synem Mohammeda Baqir Mirza, najstarszego syna szacha Abbasa I Wielkiego, i Dilaram Khanum, gruzińskiej żony Mohammeda.
Bahram Gur i księżniczka w Czarnym Pawilonie. Ilustracja do Haft manzar Hatefiego autorstwa Szejchzade. Buchara, 1538. Zbiory Freer Gallery of Art w Waszyngtonie

Następne ćwierćwiecze to właściwie jedna długa wojna domowa pomiędzy poszczególnymi odłamami dynastii co było spowodowane tym iż „klanowa solidarność zarówno pomiędzy jak i w ramach apanaży załamała się gdy pokoleniowa zmiana i wzrost liczby sułtanów w każdym apanażu doprowadziły do powstania niemożliwej do zaspokojenia presji na dostępne zasoby”. W ciągłych walkach wyłoniły się dwie główne siły konkurujące o przywództwo. Pierwszą był ród Iskandera wśród Dżanibekidów, w ramach którego odmiennie od innych zgodnie współdziałali ze sobą jego trzej synowie, wspomniany już Abdullah, Ibadullah i Abdel Kuddus oraz ich kuzyn Uzbek. Drugą Sujundżukidzi na czele których stał Baba Sultan, syn Nauruza Ahmada. Abdullah metodycznie zmierzał zarówno do zapewnienia Iskanderydom monopolu na władzę w ramach swojego apanażu jak i ostatecznie do zdominowania całego chanatu. Jego ociężały umysłowo ojciec był jedynie marionetką w jego rękach. W roku 1561 Abdullah ustanowił swojego ojca nominalnym chanem, wcześniej zmuszając do ustąpienia swojego wuja Pir Muhammada. W roku 1573 Abdullah zdobył Balch, a w 1574 Hisar, eliminując tym samym inne gałęzie swojego klanu z apanażu Dżanibekidów. Jednocześnie cały czas trwała walka z Babą Sultanem, która najczęściej przyjmowała formę wspierania przez każdą ze stron swojego kandydata do władzy nad Kuczkunczidami. W roku 1578 Abdullah zdobył Samarkandę i skazał na śmierć ostatniego panującego w niej Kuczkunczidę, Dżawanmarda Alego. W roku 1582 ten sam los spotkał Babę Sultana i Dżanibekidzi zostali jedynymi władcami chanatu.

Chanat Czagatajski – chanat mongolski powstały z ułusu syna Czyngis-chana Czagataja (zm. 1244/1245), obejmujący większość terytorium Azji Środkowej do momentu rozpadu w latach 1346-1370.Korpus kadetów – szkoła dla dzieci i młodzieży, współcześnie zwykle na poziomie szkoły średniej, mająca w programie nauczania różnego typu szkolenie wojskowe, prócz kształcenia ogólnego. Pierwsze oddziały kadetów gaskońskich utworzono we Francji za czasów Ludwika XIII, służyli w nich młodsi synowie (franc. cadet) szlachty. Kadetem był prawdziwy Portos.
Mauzoleum Czar Bakr wybudowane w pobliżu Buchary w latach 1559-1569

Po śmierci swojego ojca w roku 1583 Abdullah przyjął tytuł chana. Energię uwolnionych od wewnątrz dynastycznych sporów Uzbeków skierował on teraz na zewnątrz. Jeszcze przed śmiercią swojego ojca w roku 1583 zajął Kotlinę Fergańskę. W roku 1584 zdobył na Timurydach Badachszan, zaś jego syn Abdel Mumin (1598) dwa lata później odparł mogolską próbę odbicia regionu. Uwaga Abdullaha skierowała się teraz na safawidzki Chorasan. W roku 1588 zdobył on Herat, zaś w roku 1589 także Meszhed, Niszapur i Sabzewar. Władza chanatu została uznana także w Kandaharze i Sistanie. Ważną rolę w tych walkach odgrywał Abdel Mumin, od roku 1582 dzierżący apanaż z ośrodkiem w Balchu, jednak stosunki pomiędzy nim a ojcem stały się napięte kiedy ten nie przekazał mu oczekiwanego przez niego Heratu, lecz oddał go we władanie emira Kul Baby Kökeltasza. Pomimo to pod koniec 1590 roku Abdullah zwołał kurułtaj na którym obwołano Abdel Mumina jego następcą. Inną konsekwencją wypraw na Chorasan był wzrost roli rodu należącego do innej niż Szibanidzi gałęzi Dżoczydów, Tukaj-Timurydów, którego pierwszy środkowoazjatycki przywódca, Jar Muhammad, otrzymał za żonę córkę Iskandera. Z tego związku przyszedł na świat Dżani Muhammad (1599–1603), którego trzej synowie, Din Muhammad, Baki Muhammad (1603–1606) i Wali Muhammad (1606–1612), brali udział w kampaniach w Chorasanie i z nadań Abdullaha oraz własnych zdobyczy utworzyli znaczący apanaż, obejmujący m.in. Kunduz, Ghohistan i Sistan. W latach 1593 i 1595/1596 Abdullah wyprawiał się na Chorezm i podbił Chanat Chiwy rządzony przez Arabszahidów.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Dżoczi (mong.: Jöji Xaan, tur: Joci Han; ok. 1181-1227) – pierwszy syn Czyngis-chana, brat Czagataja, Ugedeja i Tołuja. Od Dżocziego wywodzą się władcy Złotej Ordy oraz państw powstałych po jej rozpadzie, a także pierwsi władcy Kazachów i Uzbeków.

Abdel Mumin i upadek Abulchajrydów[ | edytuj kod]

Miska ze wzorem w kształcie piwoni. Buchara, XVI w. Zbiory San Antonio Museum of Art

Abdullah zmarł w lutym 1598 roku i tron objął Abdel Mumin. Natychmiast przystąpił on do czystki wśród dawnych emirów swojego ojca, z Kul Babą Kökeltaszem na czele, a także do likwidacji swoich krewnych, którzy w jego mniemaniu mogliby stanowić dla niego zagrożenie. W rezultacie już po czterech miesiącach został zamordowany przez spiskowców. Po śmierci Abdel Mumina, w wyniku wcześniejszych wojen domowych i jego własnych poczynań pozostało niewielu Abulchajrydów posiadających pozycję i doświadczenie odpowiednie do pretendowania do tronu. W tej sytuacji najpoważniejszy kandydatem wydawał się być chan Kazachów Tewekkel (1584–1598), który jeszcze za panowania Abdel Mumina zajął Taszkent. Także Chorezm został utracony, gdy wykorzystując zamęt po śmierci Abdullaha Arabszahidzi na powrót ustanowili swój chanat. Niechętni Kazachom emirowie szukali kandydata, który mógłby przeciwstawić się Tewekkelowi, i w rezultacie w Bucharze ogłoszono chanem wnuka Dżanibeka Pir Muhammada (1598–1599). W tym samym czasie w Chorasanie Tukaj-Timurydzi, których faktycznym przywódcą był Din Muhammad, obwołali chanem Dżani Muhammada. Din Muhammad wyruszył w kierunku Heratu, jednak pod miastem pojawiła się armia szacha Abbasa (1588–1629), który chciał wykorzystać śmierć Abdullaha do odbicia utraconych posiadłości. W bitwie z siłami Safawidów Tukaj-Timurydzi ponieśli klęskę, a Din Muhammad stracił życie. Osłabieni Tukaj-Timurydzi podporządkowali się teraz Pir Muhammadowi, pomagając mu w pokonaniu Tewekkela, który w międzyczasie zajął Samarkandę i przystąpił do oblegania Buchary. W bitwie pod miastem został jednak pokonany i zmarł jakiś czas później w wyniku odniesionej rany. W nagrodę za pomoc Pir Muhammad przyznał Samarkandę Baki Muhammadowi, ten zaś wykorzystał pierwszy poważniejszy bunt wśród emirów chana i wiosną 1599 roku pokonał go i zabił w bitwie pod Bag-i Szamal, kończąc tym samym panowanie Abulchajrydów.

Antiochia Margiańska (wcześniej Aleksandria Margiańska) – ruiny starożytnego miasta położone nad rzeką Murgab w pobliżu obecnego miasta Mary (do 1937 Merw) w Turkmenistanie; swoją nazwę zawdzięcza Antiochowi I Soterowi, który ją odbudował i krainie w której jest położona - Margianie. W ostatnich latach, w jej ruinach, prowadzone są wykopaliska.Medresa albo madrasa (z arab. مدرسة, madrasa = szkoła) – teologiczna szkoła muzułmańska, początkowo mieszcząca się przy meczecie, później samodzielna, w której nauczano Koranu, prawa oraz języka arabskiego. Od około X wieku medresy uzyskały pewną samodzielność, zaczęto wykładać w nich także nauki ścisłe.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Kalif (arab. chalifa, „następca”) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku, w wyniku sporu o sukcesję, doszło do rozłamu wewnątrz wyznawców islamu na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby, Abd ar-Rahman III, ogłosił się kalifem, jednak jego kalifat rozpadł się już w 1031 r.
Timur Szah Durrani (ur. 1748, zm. 18 maja 1793), drugi syn Ahmeda Szaha Abdali i drugi władca dynastii Durrani, był szachem Afganistanu od 16 października 1772 aż do swojej śmierci.
Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.
Abd Allah-chan II - (ur. 1533, zm. 1598 w Samarkandzie) - był ostatnim władcą z dynastii Szejbanidów (panował w latach 1557 - 1598), który podjął się próby restauracji państwa w dawnym kształcie, obejmującym większą część Azji Środkowej. Zamiar ten niemal w całości się mu powiódł, jednak po jego śmierci w roku 1599 miejsce Szejbanidów zajęli Dżanidzi.
Encyclopædia Iranica – kompleksowa anglojęzyczna encyklopedia skupiająca się na irańskiej historii, kulturze i cywilizacji, obejmująca okres od czasów prehistorycznych do współczesności. Wydawana jest przez Centrum Studiów Irańskich na Columbia University, a stworzona przez międzynarodowy komitet redakcyjny składający się z 38 osób, prowadzony przez Ehsana Yarshatera i Ahmada Ashrafa. Encyklopedia traktowana jako standardowa praca w dziedzinie badań Iranu.
Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.
Karszy (uzb. Qarshi/Қарши) – miasto w Uzbekistanie, nad Kaszka-darią, ośrodek administracyjny wilajetu kaszkadaryjskiego. Około 231 tys. mieszkańców.

Reklama