Chalid ibn al-Walid

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Meczet Chalida ibn al-Walida w Himsie

Chalid ibn al-Walid, arab. خالد بن الوليد (pełne imię: al-Chalid ibn al-Walid ibn al-Mughira al-Machzumi, zm. 642 w Himsie lub Medynie) – arabski wódz okresu podbojów.

Mu’awija ibn Abi Sufjan (ur. 602, zm. 6 maja 680) – założyciel dynastii Umajjadów, kalif 661-680. Jego ojcem był Abu Sufjan Ibn Harb, natomiast synem i następcą Jazid I.Patricia Crone, (urodzona w 1945, w Danii) – orientalistka, autorka licznych opracowań naukowych i historiograf okresu wczesnego islamu, zatrudniona w Institute for Advanced Study. Wyrobiła sobie opinię w świecie nauki rzucając wyzwanie tradycjnym poglądom i wyobrażeniom na temat wczesnego okresu islamu.

Podobnie jak w przypadku innych postaci z wczesnego okresu islamu właściwie wszystkie nasze wiadomości na temat Chalida pochodzą z bardzo późno spisanej arabskiej tradycji, której z reguły nie można w żaden sposób zweryfikować. Zgodnie z tą tradycją Chalid ibn al-Walid należał do rodu Machzum, obok Umajjadów i Haszymitów jednego z trzech najznaczniejszych rodów ówczesnej Mekki. Jego ojcem był al-Walid ibn al-Mughira, brat przywódcy Machzum, Hiszama ibn al-Mughiry. Machzum byli głównymi organizatorami mekkańskiej opozycji przeciwko Mahometowi, a Al-Walid miał być jednym z szyderców (al-mustahzi'un), przeciwko którym były wymierzone wersety Koranu. Chalid walczył przeciwko muzułmanom w bitwie pod Uhud i to jego manewrowi na tyły przeciwnika mekkańczycy zawdzięczali zwycięstwo. W roku 627 lub 629 nawrócił się jednak na islam i brał udział w bitwie pod Mutą, gdzie po śmierci wyznaczonych przez Mahometa dowódców wyprowadził z pola bitwy resztę rozbitych oddziałów. To po tej bitwie miał otrzymać od Proroka tytuł Miecz Boga (Sajf Allah), często przywoływany w późniejszej tradycji. Brał także udział w zajęciu Mekki i po tym wydarzeniu Mahomet powierzył mu misję zniszczenia świątyni Al-Uzzy w Batn Nachli, a następnie wysłał przeciwko szczepowi Banu Dżazima. Chalid miał ich przekonać do przyjęcia islamu, po czym wykorzystując zdobyte zaufanie zdradziecko wymordować, co spotkało się z potępieniem Proroka, który nakazał Alemu zapłacenie ceny krwi. W roku 630 Mahomet wysłał go do Dumat al-Dżandal, gdzie Chalid pojmał miejscowego władcę al-Ukajdira i odesłał go do Medyny. W roku 631 Chalid został wysłany z misją wezwania do nawrócenia na islam Banu al-Haris z Jemenu.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Al-Uzza – wczesnoarabska bogini planety Wenus.Czczona również przez Nabatejczyków oraz w państwie Kataban (obszar dzisiejszego Jemenu). Jej symbolem była gołębica. Główne sanktuarium znajdowało się w Nachla, gdzie rósł poświęcony bogini święty gaj oraz wyrocznia. W Mekce czczona była pod postacią drewnianej gołębicy.

Kiedy po śmierci Proroka doszło do masowego odstępstwa (ridda) od islamu, Abu Bakr wysłał Chalida przeciwko buntownikom. Zgodnie z tradycją miał on wtedy popełnić dwa kolejne występki, po pierwsze w wyniku nieporozumienia zabijając muzułmanów, a po drugie następnie żeniąc się z wdową po jednej z ofiar. Abu Bakr jednak mu przebaczył i Chalid dowodził muzułmanami przeciwko Musajlimie w Jamamie. Bezpośrednio z Jamamy lub poprzez Medynę udał się do Iraku, by wesprzeć wodza plemienia Banu Szajban, Musannę, w walce przeciwko siłom Sasanidów. W Iraku Chalid zdobył Al-Hirę, starożytną stolicę Lachmidów, by następnie przekroczyć Pustynię Syryjską i wspomóc wojska arabskie operujące w Syrii. Przejście Chalida przez Pustynię Syryjską w późniejszej tradycji islamu stało się czynem wręcz legendarnym, „problem polega jednak na tym, że opisy tej wyprawy, choć tak żywe, są bardzo zawikłane. [...] niektóre źródła sugerują, iż obrał on długi południowy szlak przez Dumat al-Dżandal, a inne zapewniają, że szedł w kierunku północnym przez Palmirę. Na korzyść obydwu tych wersji przemawiają dobre argumenty i nie da się rozstrzygnąć, która z nich jest prawdziwa”. Patricia Crone neguje w ogóle fakt zainicjowania podboju Iraku przez Chalida, argumentując, iż zaprzeczają temu źródła niemuzułmańskie. Według Sebeosa (ok. 661) Arabowie podzielili swoje armie po pierwszych sukcesach w Syrii i wysłali jeden oddział do Iraku, a Kronika Chuzestanu (ok. 680) zna Chalida jedynie jako zdobywcę Syrii. Ten pogląd wiąże się z przypisywaniem przez Crone dowództwa nad pierwszymi wielkimi wyprawami do Syrii jeszcze Prorokowi, i według niej to właśnie Mahomet miał wysłać Chalida do Syrii poprzez Dumat al-Dżandal „miasto, które ten miał podbić ponownie podczas swej późniejszej kampanii w Iraku, chociaż jest to nieprawdopodobne odejście od Al-Hiry”.

Bitwa nad rzeką Jarmuk – starcie zbrojne, które miało miejsce dnia 20 sierpnia 636 r. w trakcie wojen bizantyjsko-arabskich.Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

W Syrii Chalid zaskoczył wojowników Ghassanidów na równinie Mardż Rahit, zdobył Bosrę, po czym na czele swych oddziałów wziął udział w bitwie pod Adżnadajn. Po śmierci Abu Bakra Umar odebrał naczelne dowództwo sił muzułmańskich w Syrii Chalidowi i na jego miejsce ustanowił Abu Ubajdę. Dokładna data i okoliczności tej zmiany są niejasne, ze względu na sprzeczne relacje różnych źródeł. Jak jednak zauważa Hugh N. Kennedy: „Arabskie źródła narracyjne dumnie opisują Chalida jako dowodzącego najbardziej efektywnie, nawet jeśli Umar usunął go ze stanowiska naczelnego wodza”. Chalid brał udział w zdobyciu Damaszku i tradycja przypisuje mu udany szturm na jego Bramę Wschodnią, podczas gdy po zachodniej stronie miasta oblężeni mieli negocjować warunki pokojowej kapitulacji. Ta skomplikowana narracja być może stanowi próbę rozwiązania zagadnienia, czy miasto zdobyto przy użyciu siły, czy dzięki układowi, co miało decydujące znaczenie dla jego prawnego statusu pod rządami muzułmańskimi. Następnie Chalid brał udział jako głównodowodzący lub podkomendny Abu Ubajdy w bitwie nad rzeką Jarmuk, przy czym niezależnie od piastowanego stanowiska, to on miał opracować taktykę, która przyniosła zwycięstwo muzułmanom. Wziął także udział w zdobyciu Himsu i Kinnasrin, przy czym w tym ostatnim mieście zdecydował się osiąść. Jego syn, Abd ar-Rahman, miał być namiestnikiem Himsu i Al-Dżaziry za Mu’awiji.

Ghassanidzi, (Banu Ghassan) - lud arabski, należący do konfederacji plemiennej Al-Azd, wywodzący się z Arabii Południowej. W III wieku przemieścił sie również na tereny Arabii Północnej. W VI wieku przyjęli chrześcijaństwo monofizytyckie i osiedlili się w Syrii, gdzie w pasie granicznym (limes) cesarstwa wschodniorzymskiego utworzyli państwo ze stolicą w Al-Dżabii. Założycielem państwa był Dżafna, który zapoczątkował dynastię Dżafnidów. Największy rozkwit państwa Ghassanidów przypadł na okres panowania Al-Haris II Dżabali al-Ghassani panującego w okresie 529-569. Na poczatku swego panowania otrzymał od cesarza bizantyjskiego Justyniana I Wielkiego tytuł fylarchy (najwyższa godność po cesarzu) i patrycjusza. W trakcie swego panowania poszerzył znacznie obszar królestwa i rozpoczął wojnę z properskim Lachmidami. Politykę tę kontynuował jego syn i nastepca Al-Munzir, który w roku 580 zdobył i spalił Al-Hirę – stolicę Lachmidów. Al-Munzir panował do roku 581, kiedy został zesłany na Sycylię i tron objął jego syn An-Numan po którego śmierci państwo sie rozpadło. Nieudaną próbę odbudowy królestwa podjął w VII wieku cesarz bizantyjski Herakliusz I. Zostali ostatecznie pokonani walcząc po stronie Bizancjum w bitwie nad rzeką Jarmuk przez wojska muzułmańskie dowodzone przez Chalida ibn al-Walida. Po bitwie część Ghassanidów sprzymierzyła sie z Arabami, część wywędrowała natomiast do Anatolii.Mekka (pełna nazwa: Makkat ul-Mukarramah, znana również jako Makka; ar. مكة) – święte miasto islamu, miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej, stolica prowincji Al-Hidżaz, położona u podnóża masywu górskiego (277 m n.p.m.) Dżabal al-Karnajt, w wąskiej i piaszczystej Dolinie Abrahama. Zamieszkuje ją ok. 1,7 mln ludzi. Trzecie co do wielkości miasto kraju.

Pisząc o Chalidzie, Hugh Kennedy zauważa, iż „jego sława wielkiego wodza przetrwała pokolenia i w świecie arabskim nazywa się jego imieniem ulice. Mimo jednak niezaprzeczalnych osiągnięć jego reputacja w źródłach jest niejednoznaczna. Pochodził z jednego z najszlachetniejszych mekkańskich rodów i, jak wielu z jego warstwy społecznej, żywił głębokie podejrzenia wobec Mahometa głoszącego społeczną sprawiedliwość i prosty monoteizm. Nie był w gronie pierwszych nawróconych na islam, a wręcz należał do wrogów Proroka, walcząc przeciwko niemu w bitwie pod Uhud”. Z kolei Patricia Crone stwierdza, iż: „Muzułmańska tradycja niezwykle łatwo go dyskredytuje. Jest on znany jako Sayf Allah, epitet przyznany mu za bitwę z Rzymianami pod Mutą, ale jest on raczej jako taki potępiany, niż celebrowany [...] Późniejsza tradycja może redukować Chalida do Sayf Rasul Allah [tj. Miecza Wysłannika Boga, czyli Mahometa] [...], ale zamiast tego redukuje jego osiągnięcia, częściowo opisując go jako samowolnego, czego przykładem są jego występki, a częściowo przez przypisanie Umarowi jego dymisji, chociaż, jak zauważył de Goeje, Umar musiał przeciwnie ustanowić go naczelnym dowódcą na pierwszym miejscu”.

Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. M. Hinds: Makhzūm. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume VI. Leiden: E.J. Brill, 1991, s. 138 - 139. ISBN 90-04-08112-7.
  2. P. Crone: Khālid B. Al-Walīd. W: E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume IV. Leiden: E.J. Brill, 1997, s. 928. ISBN 90-04-05745-5.
  3. Maurice Gaudefroy-Demombynes: Narodziny islamu. (przeł.) Hanna Olędzka. Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1988, s. 136, 141. ISBN 83-06-01446-4.
  4. Hugh Kennedy: Wielkie Arabskie Podboje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 72. ISBN 978-83-01-16830-8.
  5. Hugh Kennedy: Wielkie Arabskie Podboje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 72-73. ISBN 978-83-01-16830-8.
  6. Hugh Kennedy: Wielkie Arabskie Podboje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 75-82. ISBN 978-83-01-16830-8.
  7. Hugh Kennedy: Wielkie Arabskie Podboje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 73. ISBN 978-83-01-16830-8.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • P. Crone: Khālid B. Al-Walīd. W: E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume IV. Leiden: E.J. Brill, 1997. ISBN 90-04-05745-5.
  • Maurice Gaudefroy-Demombynes: Narodziny islamu. (przeł.) Hanna Olędzka. Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1988. ISBN 83-06-01446-4.
  • M. Hinds: Makhzūm. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume VI. Leiden: E.J. Brill, 1991. ISBN 90-04-08112-7.
  • Hugh Kennedy: Wielkie Arabskie Podboje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16830-8.
  • Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Zdobycie Damaszku przez muzułmanów - zdobycie Damaszku przez wojska kalifatu arabskiego, które miało miejsce w roku 634 lub 635.




    Warto wiedzieć że... beta

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Górna Mezopotamia, także Al-Dżazira (arab. الجزيرة, Al-Jazīrah; kurd. میزۆپۆتامیای سەروو, Mîzopotamyay Serû; tur. Yukarı Mezopotamya) – region wyżynny w północno-zachodnim Iraku, wschodniej Syrii i częściowo w południowo-wschodniej Turcji, w dorzeczu Tygrysu i Eufratu, część historycznej Mezopotamii.
    Hims (również Homs) – miasto w zachodniej Syrii, w oazie Pustyni Syryjskiej w dolinie rzeki Orontes (dziś Asi), ośrodek administracyjny muhafazy Hims na linii kolejowej Aleppo−Damaszek. Około 900 tys. mieszkańców. Trzecie co do wielkości miasto kraju.
    Bitwa pod Uhudem (arabski: ‏غَزوة أُحُد) – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 625 w trakcie walk muzułmanów z Medyny z Kurajszytami. Do starcia doszło w pobliżu Uhudu, wzgórza i wąwozu położonego w pobliżu oazy.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Bosra, Bostra (arab. بصرى الشام, Busra asz-Szam) – miasto w południowej Syrii, 140 km na południe od Damaszku.
    Haszymidzi vel dynastia Haszymidów (Banu Haszim) – arystokratyczny ród arabski z plemienia Kurajszytów, obejmujący potomków dziadka Mahometa, Haszima ibn Abd al-Manafa, wraz z nim samym.

    Reklama