Banjas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Cezarea Filipowa)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Banjas (hebr. בניאס; arab. بانياس, Banijas; grec. Πανειάς, Paneas; dawn. Cezarea Filipowa) – starożytne miasto, położone u podnóża góry Hermon na Wzgórzach Golan w północnej części Izraela.

Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Położenie[ | edytuj kod]

Banjas leży na północ od Jeziora Tyberiadzkiego w Górnej Galilei, nad potokiem Chermon (nazywanym także Banjas). W pobliżu znajduje się kibuc Senir.

Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.Echo (gr. Ἠχώ Ēchṓ, łac. Echo, ‘echo’, ‘odgłos’, ‘dźwięk’) – w mitologii greckiej oreada i uosobienie echa.

Historia[ | edytuj kod]

Rekonstrukcja starożytnego Paneas

Greckie Paneas[ | edytuj kod]

Pierwsi ludzie osiedlili się w tej okolicy w okresie podbojów Aleksandra Macedońskiego. Ptolemeusze wybudowali na tutejszym podłużnym wzniesieniu świątynię poświęconą greckiemu bogu Panowi. Świątynia powstała na naturalnym urwisku położonym na północ od nowo powstającej osady. W tamtym czasie przepływ wody w rzece był o wiele większy, a z okolicznych jaskiń tryskały naturalne źródła. Jedna z takich jaskiń została poświęcona greckiej nimfie Echo.

Samaria (hebr. שומרון, Somaron; arab. سامريّون, Sāmariyyūn ) – kraina historyczna w środkowym Izraelu i w Autonomii Palestyńskiej, między Galileą a Judeą. Nazwa określa krainę geograficzną, historyczną i polityczną.Ewangelia Marka [Mk lub Mar] – druga z kolei, a zarazem najkrótsza i najstarsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek napisał Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego oraz zwyczajów żydowskich. W przeciwieństwie do Mateusza terminy aramejskie zawsze są objaśniane, podobnie jak zwyczaje żydowskie. Pod względem stylu i języka ustępuje pozostałym Ewangeliom. Niewiele jest mów Jezusa i są one krótkie (poza dwoma, tj. Mk 4,1-34 oraz Mk 13,1-37). Marek koncentruje się na opisie cudów i czynów Jezusa.

Grecki historyk Polibiusz wymienia bitwę pod Panion. Została ona stoczona w 200 p.n.e. w rejonie Banjas. Podczas tej bitwy wojska Seleucydów pod wodzą Antiocha III odniosły zwycięstwo nad siłami Ptolemeuszy dowodzonym przez Skopasa. Zwycięstwo umocniło panowanie Antiocha nad Fenicją, Galileą, Samarią i Judeą.

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Bagdad (arab. بغداد = Baghdād) – stolica Iraku; liczba mieszkańców wynosi ponad 7 mln. Położony na zachodnim brzegu Tygrysu jest jednym z największych miast na Bliskim Wschodzie.

Rzymskie miasto Heroda[ | edytuj kod]

Ruiny rzymskiego miasta w Banjas
Widok na świątynię Pana
Ruiny Paneas

W 20 p.n.e. Paneas zostało przyłączone do królestwa Heroda Wielkiego. Wzniósł on tutaj świątynię z białego marmuru na cześć cesarza Oktawiana Augusta. W 3 p.n.e. Filip Tetrarcha założył w Paneas miasto, które stało się stolicą administracyjną tetrarchy Batanei. W 14 roku miastu nadano nazwę „Cezarea”, na cześć cesarza Tyberiusza Cezara Augusta, a dla odróżnienia od Cezarei Palestyńskiej określane była jako „Cezarea Filipowa”. Miasto zostało wówczas unowocześnione.

Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Św. Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty (pot. szpitalnicy, joannici, kawalerowie maltańscy) – katolicki zakon rycerski.Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

Prawdopodobnie w tym okresie powstała tradycja, że kobieta pochodząca z Paneas została cudownie uzdrowiona przez Jezusa Chrystusa. Z wdzięczności wystawiła ona w Cezarei posąg poświęcony Chrystusowi.

Według relacji ewangelistów w pobliżu Cezarei Filipowej miało miejsce wyznanie Piotra, że Jezus jest Mesjaszem (Ewangelia Marka (Mk 8,27- 30)) i obietnica prymatu dana Piotrowi przez Jezusa (Ewangelia Mateusza (Mt 16,13-20)).

Po śmierci Filipa, w 34 Cezarea została włączona do prowincji Syrii. W 61 król Herod Agryppa II przemianował miasto na Neronias, na cześć cesarza Nerona. Nazwa ta została jednak odrzucona w 68. Podczas I wojny żydowsko-rzymskiej, Wespazjan uczynił w lipcu 67 w Cezarei bazę swoich wojsk, które stąd wyprowadziły natarcie na Tyberiadę i Galileę.

Zarząd Ochrony Przyrody i Parków Narodowych (hebr. רשות הטבע והגנים, Raszut ha-tewa weha-gannim) – izraelska rządowa organizacja zarządzającą parkami narodowymi i rezerwatami przyrody w Izraelu. Powstała w kwietniu 1998 z połączenia dwóch organizacji, które wcześniej (od 1964) osobno zajmowały się rezerwatami przyrody i parkami narodowymi. Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e.

W 361 cesarz Julian Apostata wszczął reformę religijną w Cesarstwie Bizantyńskim, dążąc do przywrócenia greckiej pogańskiej wiary jako religii państwowej. W Cezarei usunięto wówczas posąg Chrystusa.

Czasy podbojów arabskich i krzyżowców[ | edytuj kod]

W okresie podbojów arabskich, w 635 cesarz Herakliusz uzyskał w Paneas korzystne warunki kapitulacji po przegranej bitwie z wojskami Chalid ibn al-Walidem. Rok później, przez miasto ponownie przechodziły wojska bizantyńskie zmierzające do miejsca bitwy nad rzeką Jarmuk. Po podboju Palestyny przez wojska muzułmańskie, miasto Paneas bardzo szybko upadło. Była to niewielka miejscowość graniczna, posiadająca jednak duże znaczenie wojskowe z powodu swojego strategicznego położenia na północnej granicy Palestyny. Wraz z przeniesieniem stolicy Kalifatu z Damaszku do Bagdadu, miasto Paneas stało się prowincjonalnym zaściankiem. Pod koniec IX wieku miasteczko było znane jako Madinat Al-Askat.

Bitwa pod Panion – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 200 p.n.e. i rozstrzygnęło losy piątej wojny syryjskiej (201–189 p.n.e.). Bitwa zakończyła się zwycięstwem oddziałów Seleucydów pod wodzą Antiocha III nad wojskiem Ptolemeuszy dowodzonym przez Skopasa, najemnika etolskiego, cieszącego się sławą wytrawnego i doświadczonego dowódcy. Obaj wodzowie wiedli ze sobą potężne armie - każda po kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy, a do spotkania doszło w okolicach źródeł Jordanu, niedaleko miejscowości Panion.Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

W 1148 Banjas zajęli krzyżowcy. Król Baldwin III Jerozolimski przyznał te ziemie Zakonowi Rycerskiemu Szpitalników. Powstał tutaj niewielki zamek obronny, chroniący granicę i szlak handlowy. Całość tych ziem zajął Saladyn. W pierwszej dekadzie XIII wieku Banjas zniszczyło trzęsienie ziemi.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Okres osmański[ | edytuj kod]

Podróżnik Buckingham w 1825 odwiedził rejon Banjas i opisał je takimi słowami: „Obecne miasto jest małe, biednie zbudowane, nie posiada miejsca kultu, a mieszkańcy, będący w liczbie około 500, są mahometanami”. W 1870 Banjas została opisana jako niewielka wieś z 350 mieszkańcami.

Judea (hebr. יהודה, Yāhūdhā, arab. Jahuza, gr. Ιουδαία, łac. Iudaea) – górzysta kraina geograficzna położona w historycznej środkowej części Izraela. Obecnie terytorium to jest podzielone pomiędzy Izraelem a Autonomią Palestyńską. Judea to nazwa Judy używana od IV w. p.n.e. po przejęciu władzy nad Judą przez Greków.Jarmuk (arab. نهر اليرموك "Nahr Al-Yarmuk", hebr. נהר הירמוך "Nehar HaYarmukh", grec. Hieromax) - rzeka na Bliskim Wschodzie, dopływ Jordanu, rzeka graniczna między Syrią i Jordanią oraz Izraelem i Jordanią. Na północnym brzegu rzeki Jarmuk znajdują się Wzgórza Golan.

Mandat Palestyny i współczesność[ | edytuj kod]

Pod koniec I wojny światowej w 1918 w rejonie Banjas operowały brytyjskie siły wojskowe, dążące do przejęcie kontroli nad wszystkimi źródłami rzeki Jordan. Położone na północy tereny Libanu i Syrii znalazły się pod francuską kontrolą, co sprawiło, że przebieg granicy był niezwykle płynny i trudny do ustalenia. W 1920 Banjas przyznano francuskiemu Mandatowi Syrii i Libanu, a w 1922 wyznaczono linię graniczną, która przebiegała w odległości 750 m na południe od rzeki Banjas.

Operacja „Exporter” (operacja syryjsko-libańska) – krótkotrwała kampania wojenna pomiędzy siłami alianckimi (Wielkiej Brytanii i Wolnej Francji) a Francji Vichy na obszarze Libanu i Syrii podczas II wojny światowej, w czerwcu-lipcu 1941.Filip Tetrarcha, albo Herod Filip II (ur. ok. 24 p.n.e., zm. 34 w Betsaidzie) – tetrarcha Batanei, Gaulanitydy, Trachonu i Paneas od 4 p.n.e. Syn Heroda Wielkiego i Kleopatry z Jerozolimy. Mąż Salome III. Wychowywał się w Rzymie.

Podczas II wojny światowej wojska brytyjskie przeprowadziły w 1941 operację „Exporter”, w trakcie której zajęto między innymi Banjas. W następnych latach obszar ten pozostawał pod kontrolą wojsk brytyjskich z Mandatu Palestyny. Kiedy w kwietniu 1946 Syria uzyskała niepodległość, Wielka Brytania i Francja odmówiły uznania jej granic mandatowych z 1923. Na samym początku I wojny izraelsko-arabskiej w maju 1948 Banjas zajęły wojska syryjskie. Po wojnie, Banjas znalazło się na terytorium Syrii, natomiast na zachód od rzeki przebiegała granica strefy zdemilitaryzowanej.

Krucjaty (łac. crux, krzyż) – określenie religijnie sankcjonowanych wypraw zbrojnych w średniowieczu, podejmowanych przez państwa i rycerstwo głównie katolickiej Europy. Wojny te były prowadzone przede wszystkim przeciw muzułmanom, ale także przeciw poganom, chrześcijańskim heretykom, a czasami nawet przeciw samym katolikom. Choć powody tych wojen były w dużym stopniu religijne, to mieszały się one również z czynnikami politycznymi i ekonomicznymi. Krucjaty ogłaszane były głównie przez papieży, jednak czasami również przez innych władców, wspieranych przez papiestwo.Ptolemeusze (albo Lagidzi) – dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304–30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301–200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48–30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e.. Przejściowo do państwa Ptolemeuszy należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolemeusza I – Lagosa.

W styczniu 1964 Syria rozpoczęła budowę kanału mającego zawrócić rzekę z Banjas, i nie dopuścić do jej przepływu do Izraela. Budowany kanał miał prowadzić wodę u podnóża Wzgórz Golan do rzeki Jarmuk. Doprowadziło to do izraelskiej interwencji wojskowej i wzajemnej wymiany ognia. Podczas wojny sześciodniowej 10 czerwca 1967 Banjas zajęły wojska izraelskie.

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948–1949 – nazywana przez Izraelczyków wojną o niepodległość (hebr. מלחמת העצמאות, Milkhemet Ha’atzma’ut) bądź wojną wyzwoleńczą (hebr. מלחמת השחרור, Milkhemet Hashikhrur), przez Arabów natomiast katastrofą (arab. النكبة, an-Nakba). Pierwszy konflikt zbrojny nowożytnego Izraela z jego arabskimi sąsiadami, który zapoczątkował serię wojen izraelsko-arabskich.Pomazaniec, Namaszczony, Mesjasz (hebr. מָשִׁיחַ), Chrystus (gr. χριστός), pot. Wybraniec – w judaizmie i chrześcijaństwie pierwotnie religijny tytuł królów, kapłanów-lewitów i proroków - osób namaszczonych (pomazanych) olejem. Z czasem, pod wpływem proroków, ten biblijny termin nabrał eschatologicznego znaczenia - określa on osobę, zapowiedzianą przez Boga Jahwe, która ma przynieść ostateczne rozwiązanie problemu zła, grzechu i śmierci w świecie i ustanowić tzw. królestwo mesjańskie, będące nowym rajem, przewyższającym szczęście pierwszego. Chrześcijanie uznają, że tą osobą jest Jezus Chrystus. Trzon narodu żydowskiego trwa w oczekiwaniu na przyjście mesjasza.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. John F. Wilson: Banias: The Story of Caesarea Philippi, Lost City of Pan. I.B.Tauris, 2004, s. 2. ISBN 1-85043-440-9.
  2. Robert K. Barnhart, Sol Steinmetz: Chambers Dictionary of Etymology: The Origins and Development of Over 25,000 English Words. Chambers Harrap Publishers, 1999, s. 752. ISBN 0-550-14230-4.
  3. Cezarea Filipowa, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-01-29].
  4. John Julius Norwich: Byzantium; the Early Centuries. Penguin Books, 1988, s. 88-92. ISBN 0-14-011447-5.
  5. Mk 8,29 w przekładach Biblii.
  6. Mt 16,18 w przekładach Biblii.
  7. Emil Schürer, Fergus Millar, Géza Vermès: The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C.-A.D. 135). Continuum International Publishing Group, 1973, s. 494. ISBN 0-567-02242-0.
  8. John F. Wilson: Banias: The Story of Caesarea Philippi, Lost City of Pan. I.B.Tauris, 2004, s. 99. ISBN 1-85043-440-9.
  9. J.S. Buckingham: Travels among the Arab tribes inhabiting the countries east of Syria and Palestine. 1825, s. 404.
  10. C.R. Conder, H.H. Kitchener: The Survey of Western Palestine. 1881, s. 95.
  11. Margaret MacMillan: Peacemakers: The Paris Conference of 1919. 2001, s. 392-420. ISBN 0-7195-5939-1.
  12. John F. Wilson: Caesarea Philippi: Banias, the Lost City of Pan. I.B.Tauris, 2004, s. 178. ISBN 1-85043-440-9. Cytat: Syria claimed that France’s signature on the border agreement was invalid, but the British would not discuss the situation. A ‘Demilitarised zone’ was created at the three disputed points along the border, one of which was the territory around Banias, with Syria withdrawing troops, but continuing to lay claim to the territory within the zone. Thus from the beginning of the Syrian state to the Six Day War, there was no settled border.. (ang.)
Herod Wielki (Herodes Magnus), czasami w literaturze opisywany jako Herod (II) Wielki (ur. 73 lub w 72 roku p.n.e., zm. 4 roku p.n.e.) – syn Idumejczyka Antypatra i Nabatejki Kypros. Od roku 47 p.n.e. był namiestnikiem Galilei mianowanym przez swojego ojca, a od 46 r. p.n.e. namiestnikiem Celesyrii i Samarii z ręki Sekstusa Cezara. W latach 37 - 4 p.n.e. król Judei z łaski Rzymu.Antioch III Wielki (ur. około 242, zm. 187 p.n.e.) – hellenistyczny władca (w latach: 223-187 p.n.e.) największego państwa powstałego na gruzach imperium Aleksandra Wielkiego – państwa Seleucydów (Seleukidów) rozciągającego się na Bliskim Wschodzie.




Warto wiedzieć że... beta

Galilea (hebr. הגליל, ha-Galil; arab. الجليل‎, Al-Dżalil; łac. Galilaea) – kraina historyczna w północnym Izraelu i w Palestynie, między Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan.
Cezarea Nadmorska (łac. Caesarea Maritima) – ruiny starożytnego miasta, położone w pobliżu współczesnej izraelskiej wioski Cezarei na wybrzeżu Morza Śródziemnego.
Senir (hebr. שניר) - kibuc położony w samorządzie regionu Ha-Galil ha-Eljon, w Dystrykcie Północnym, w Izraelu.
Piotr Apostoł, Szymon Piotr, łac. Petrus, gr. Πέτρος, Petros: "kamień", "fragment skały", odn. do gr. πέτρα, petra: "skała"), aram. כיפא Kefas – Kefa: "skała", cs. Sławny i wsiechwalnyj pierwowierchowny apostoł Pietr – apostoł, uważany przez Kościół katolicki za pierwszego papieża (pontyfikat: ok. 33 r. – ok. 64 r., 13 października, kiedy to miał ponieść męczeńską śmierć lub 29 czerwca 67). Męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Jest wymieniany w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.
Hermon (hebr.: הר חרמון, Har Chermon; arab.: جبل الشيخ = Dżabal asz-Szajch, Djabl a-Shekh) – najwyższy szczyt łańcucha górskiego Antylibanu. Wznosi się na wysokość 2814 m n.p.m.. Szczyt góry należy do Syrii, gdzie obecnie znajduje się posterunek Sił Rozdzielająco-Obserwacyjnych ONZ. W zasięgu wzroku od posterunku przebiegają granice Izraela oraz Libanu. Najwyższy szczyt Izraela i Syrii. Hermon jest nazywany "siwowłosą górą", "śnieżną górą" i, w Izraelu, "oczami państwa", ze względu na rolę jaką odgrywa w izraelskim systemie wczesnego ostrzegania.
Prymat Świętego Piotra ("Prymat Piotrowy") – doktryna katolicka o pierwszeństwie biskupa Rzymu w przewodzeniu Kościołowi i w strzeżeniu depozytu nauki wiary i moralności jako następcy św. Piotra Apostoła. Doktryna ta jest elementem strukturalnym Kościoła w rozumieniu katolickim.
Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski w latach 54-68, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa i Agrypiny Młodszej, późniejszej żony cesarza Klaudiusza.

Reklama