Goździkowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Caryophyllales)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}
Epifyllum ostropłatkowe
Frithia pulchra

Goździkowce, śródłożne (Caryophyllales) – rząd w większości roślin zielnych należący do dwuliściennych właściwych. Stanowi najprawdopodobniej klad siostrzany dla astrowych. W różnych ujęciach obejmuje różne rodziny, przy czym w świetle danych gromadzonych przez Angiosperm Phylogeny Website zaliczanych są tu 33 rodziny z ponad 11 tysiącami gatunków. Znamienny jest wysoki udział sukulentów będący wyrazem adaptacji wielu przedstawicieli do życia w suchych siedliskach.

Stegnospermataceae – monotypowa rodzina roślin okrytonasiennych. Obejmuje jeden rodzaj Stegnosperma, w obrębie którego wyróżnia się 4 gatunki. Rośliny te występują w Ameryce Środkowej od Nikaragui do północno-zachodniego Meksyku oraz na Antylach. Rosną zwykle w miejscach suchych lub w pasie nadmorskim.Wyćwiklinkowate (Basellaceae Raf.) – rodzina roślin z rzędu goździkowców. Obejmuje 4 rodzaje z 19 gatunkami występującymi głównie w tropikalnej części obu Ameryk, mniej licznie w Afryce, pojedyncze gatunki znane są z południowej Azji, gdzie najwyraźniej zostały zawleczone. Kilka gatunków ma znaczenie jako rośliny jadalne. Bulwy Ullucus tuberosus są podstawowym źródłem skrobi w Andach. Mięsiste liście Basella alba i B. rubra są rozpowszechnionym warzywem w tropikach. Rośliny z rodzaju Anredera uprawiane są jako ozdobne, w południowej Azji i w Oceanii są też inwazyjne.

Morfologia[ | edytuj kod]

Ptilotus exaltatus
Pokrój Najczęściej rośliny zielne. Liście Niepodzielne, całobrzegie umieszczone skrętolegle lub naprzeciwlegle. Kwiaty Obupłciowe, zazwyczaj 5-krotne, o różnej liczbie pręcików i zwykle jednym słupku. Owoce Torebka.

Systematyka[ | edytuj kod]

Pozycja systematyczna rzędu w kladogramie dwuliściennych właściwych według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Podział i relacje filogenetyczne APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

W stosunku do klasyfikacji z 2009 roku (system APG III) w systemie APG IV z 2016 wyodrębniono kilka nowych rodzin: Kewaceae, libawowate Limeaceae, Macarthuriaceae, Microteaceae i Petiveriaceae.

Nocnicowate, dziwaczkowate (Nyctaginaceae Juss.) – rodzina szeroko rozpowszechnionych głównie na terenach tropikalnych roślin zielnych, rzadziej niskich drzew i pnączy. Należy do rzędu goździkowców i składa się z 30–33 rodzajów i około 400 gatunków. Rodzina jest najbardziej zróżnicowana na obu kontynentach amerykańskich i tu jej przedstawiciele sięgają do chłodniejszych obszarów w Ameryce Północnej oraz do południowej Argentyny. Jako popularne rośliny ozdobne uprawiane są bugenwilla i dziwaczek, pisonia spożywana jest jako warzywo, niektóre gatunki są chwastami w strefie międzyzwrotnikowej. Rośliny z tej rodziny wyróżniają się efektownym okwiatem i często barwnymi liśćmi kwiatostanowymi. Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).
Pozycja w systemie Ruggiero i in. (2015)

W systemie Ruggiero i in. (2015) rząd w pojedynkę należy do jednego z 18 nadrzędów okrytonasiennych – goździkopodobnych Caryophyllanae, obejmującego rodziny zgodnie z systemem APG III (2009).

Petiveriaceae – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Obejmuje 9 rodzajów z 36 gatunkami. W dawniejszych systemach jej przedstawiciele byli zwykle włączani do rodziny szkarłatkowatych Phytolaccaceae. Takson wyodrębniony został w randze rodziny m.in. w systemie APG IV z 2016. Rośliny występują w strefie klimatu tropikalnego, subtropikalnego i w ciepłym klimacie umiarkowanym głównie w Ameryce Południowej, z nielicznymi przedstawicielami we wschodniej Australii, na Nowych Hebrydach i Nowej Kaledonii (Monococcus echinophorus‎), w Afryce (Rivina humilis i Hilleria latifolia), do Meksyku i południowej części Stanów Zjednoczonych sięga Trichostigma octandrum. Jako roślina ozdobna uprawiana bywa Rivina humilis, która jest też inwazyjnym i problematycznym chwastem. Kilka gatunków użytkowanych jest lokalnie jako rośliny lecznicze. Rośliny mają różny pokrój, wyróżniają się groniastymi lub kłosokształtnymi kwiatostanami i bezpłatkowymi kwiatami. System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).
Pozycja systematyczna i rodziny należące do rzędu w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Rosopsida, podklasa goździkowe, nadrząd goździkopodobne Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce.

  • szkarłatkowate (Phytolaccaceae R. Br. in Tuckey)
  • nocnicowate (Nyctaginaceae Juss.)
  • goździkowate (Caryophyllaceae Juss.)
  • kaktusowate (Cactaceae Juss.)
  • komosowate (Chenopodiaceae Vent.)
  • portulakowate (Portulacaceae Juss.)
  • pryszczyrnicowate (Aizoaceae F. Rudolphi)
  • szarłatowate (Amaranthaceae Juss.)
  • trętwianowate (Tetragoniaceae Nakai)
  • ugłastowate (Molluginaceae Hutch.)
  • wyćwiklinkowate (Basellaceae Moq.)
  • Achatocarpaceae Harms in Engl. & Prantl
  • Agdestidaceae (Heimerl) Nakai
  • Barbeuiaceae (H. Walter) Nakai
  • Didiereaceae Drake
  • Gisekiaceae (Fenzl) Nakai
  • Halophytaceae A. Soriano
  • Hectorellaceae Philipson & Skipw.
  • Petiveriaceae C. Agardh
  • Sarcobataceae Behnke
  • Sesuviaceae Horan.
  • Stegnospermataceae (A. Rich.) Nakai
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
    3. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 371. ISBN 978-83-01-13945-2.
    4. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
    5. Crescent Bloom: Caryophyllales (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-07-23].
    Kewaceae – monotypowa rodzina roślin okrytonasiennych z rzędu goździkowców. Obejmuje jeden rodzaj Kewa, w obrębie którego wyróżnia się 8 gatunków. Rośliny te występują w Afryce Południowej, na Madagaskarze i na Wyspie Świętej Heleny. Dziwaczek jalapa, dziwaczek peruwiański (Mirabilis jalapa) – gatunek byliny z rodziny nocnicowatych. Pochodzi z tropikalnego Meksyku, w Polsce jest uprawiany.




    Warto wiedzieć że... beta

    Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).
    Halophytum ameghinoi – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Halophytum i rodziny Halophytaceae z rzędu goździkowców. Jest to roślina jednoroczna będąca endemitem patagońskim, występująca jedynie na rozproszonych stanowiskach na suchych terenach w Argentynie.
    Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
    Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
    Goździkowe (Caryophyllidae Takht. Sist.Filog.Cvetk.Rast.:144 1967) - podklasa przede wszystkim roślin zielnych, rzadziej krzewów lub małych drzew należąca do klasy Rosopsida. Liczy ok. 12 tys. gatunków. Charakterystyczną ich cechą jest specjalizacja w kierunku opanowania siedlisk suchych (roślinność pustyń i półpustyń - sukulenty).
    Szarłatowate (Amaranthaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych włączana w systemach klasyfikacyjnych do rzędu goździkowców. W niektórych nowszych podziałach systematycznych, np. w systemie APG II, rodzina szarłatowatych obejmuje rodzaje wyłączane dawniej w odrębną rodzinę komosowatych. W takim ujęciu rodzina liczy 174 rodzaje obejmujące ponad 2 tysiące gatunków. Spośród przedstawicieli rodziny w jej wąskim ujęciu w Polsce występują dziko lub jako częściej uprawiane rodzaje: szarłat (Amaranthus), celozja (Celosia), gomfrena (Gomphrena).
    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.

    Reklama