Bystrze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bystrza na Czarnej Rzece
Bystrze rzeki nizinnej.

Bystrze, także: bystrzyca, bystrzyna, szypot – miejsce na rzece, gdzie występuje lokalne przyspieszenie przepływu wody, mniejsze jednak niż w rafie.

Kaskada – rodzaj wodospadu, w którym woda spada z progu lub po stopniach. Kaskada może być naturalna lub sztuczna. Naturalne kaskady powstają na potokach lub rzekach, w których układ warstw skalnych powoduje powstanie progów skalnych. Sztuczne kaskady w postaci betonowych lub drewnianych jazów tworzy się na ciekach wodnych o dużym spadku, w celu zmniejszenia go.Ploso – zagłębienie w dnie rzeki między dwoma bystrzami o znacznie spokojniejszej wodzie, powstające u podnóża jej brzegu podcinanego przez meander. Górna część plosa, przez którą nie przechodzi nurt rzeki to zatoń.

Naturalne bystrza powstają w wypłyconej części koryta o zauważalnym, choć mniejszym niż w przypadku rafy, spadku podłużnym oraz prędkości wody. Ponieważ w skali lokalnej prędkość przepływu wzrasta, staje się on turbulentny. Nurt jest rwący i określany jako bulgoczący. Ze względu na występowanie krótkich fal, mogą one sprawiać wrażenie nieruchomych. Mają szklisty grzbiet. Dno w bystrzu zawiera wypukłości, zbudowane jest ze żwiru i niewielkich kamieni.

Przepławka – budowla rzeczna lub urządzenie stosowane na stopniach wodnych (przy zaporach wodnych, jazach), mające za zadanie umożliwić rybom w okresie tarła wędrówkę wzdłuż rzeki. Jest to zazwyczaj układ basenów ustawionych na różnych poziomach, tworzących system stopni, oddzielonych ściankami z zamykanymi otworami. Z innych rozwiązań technicznych mogą to być rynny ograniczające prędkość przepływu wody lub podnoszone komory, ewentualnie sieci.Eska - w kajakarstwie fragment nurtu rzeki (z reguły górskiej), układający się w kształt litery S, w wyniku przepływania przez zwężony odcinek (np. kanion).

Bystrza sztuczne są rodzajem progów hydrotechnicznych. Sztuczne bystrza z narzutu kamiennego (bystrza o zwiększonej szorstkości) są stosowane w ciekach górskich i podgórskich dla utrwalenia, stabilizacji i zabezpieczenia dna cieku przed erozją.

Układ bystrze-ploso stosuje się w budowie niektórych typów przepławek dla ryb.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • kaskada
  • banior
  • odwój
  • chyżka
  • eska
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Krzysztof Szoszkiewicz, Szymon Jusik, Mariusz Adynkiewicz-Piragas, Daniel Gebler, Krzysztof Achtenberg, Artur Radecki-Pawlik, Tomasz Okruszko, Marek Giełczewski, Karol Pietruczuk, Marcin Przesmycki, Przemysław Nawrocki: Podręcznik oceny wód płynących w oparciu o Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny. Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2017, s. 84, 91, seria: Biblioteka Monitoringu Środowiska. ISBN 978-83-61227-89-2.
    2. Grażyna Mazurkiewicz-Boroń, Janusz Starmach. Konsekwencje przyrodnicze przegradzania rzek. „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”. 2 (65), s. 83–92, 2009 (pol.). 

    Bibliografia[ | edytuj kod]

    Jan Flis: Szkolny słownik geograficzny. Warszawa: WSiP, 1985, s. 143. ISBN 83-02-00870-2.

    Chyżka - linia oddzielająca bystrze od cofki, na której stykają się obszary wody płynącej w przeciwnych kierunkach. Im większa jest różnica prędkości poruszających się wód, tym wyraźniej dostrzegalna jest chyżka.Rafa – skała podwodna, w formie wału albo grzbietu, której górna część znajduje się tuż pod albo tuż nad powierzchnią wody. Rafy stanowią zagrożenie dla żeglugi.




    Warto wiedzieć że... beta

    Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².
    Próg – to rodzaj budowli stosowanej w hydrotechnice do zabezpieczania i stabilizacji dna cieku. Tego rodzaju budowla hydrotechniczna jest budowana w poprzek cieku i obejmuje całą szerokość jego koryta. Korona takiej budowli osiąga poziom równy średniemu poziomowi dna cieku powyżej progu lub nieznacznie go przekracza, nie więcej jednak niż 1 m. Progi stosuje się zarówno w ciekach o dnie umocnionym jak i nieumocnionym. Jeżeli dno cieku jest umocnione, próg jest elementem wzmacniającym takie ubezpieczenie i łagodzącym nadmierny spadek cieku. W przypadku gdy dno cieku jest nieumocnione, próg stabilizuje dno takiego cieku. Próg nie jest budowany z myślą o piętrzeniu wody jak budowle piętrzące, lecz jest zaliczany do kategorii budowli regulacyjnych, mających w tym przypadku na celu uzyskanie utrwalenia, stabilizacji i zabezpieczenia dna cieku.
    Jan Flis (ur. 20 lipca 1912 w Nowym Sączu, zm. 9 grudnia 1993 w Krakowie) - polski geograf, specjalista z zakresu geografii ziem górskich i dydaktyki geografii.
    Nurt rzeki - część masy wodnej w korycie rzeki płynąca z największą prędkością. Zwykle z powodu nierówności dna, linia nurtu nie znajduje się na środku rzeki, ale przemieszcza się od brzegu wklęsłego do brzegu wklęsłego. Prowadzi to do powstawania meandrów.
    Turbulencja, przepływ burzliwy – w mechanice ośrodków ciągłych, reologii i aerodynamice – określenie bardzo skomplikowanego, nielaminarnego ruchu płynów. Ogólniej termin ten oznacza złożone zachowanie dowolnego układu fizycznego, czasem zachowanie chaotyczne. Ruch turbulentny płynu przejawia się w występowaniu wirów i innych struktur koherentnych, zjawisku oderwania strugi, zjawisku mieszania. Dziedzinami nauki, które analizują zjawiska związane z turbulencją, są: hydrodynamika, aerodynamika i reologia. Model matematyczny turbulencji próbuje się tworzyć na bazie teorii układów dynamicznych i teorii chaosu.
    Czarna Rzeka – potok górski w Beskidzie Wyspowym, lewy dopływ Słopniczanki. Ma źródła na północnych stokach Mogielicy, na wysokości około 1010 m. Spływa w północno-zachodnim kierunku. Na należącym do Słopnic Zaświerczu płynie głębokim wąwozem między Świerczkiem a Łopieniem, silnie podmywając stoki Świerczka. W miejscu tym na stokach Świerczka istnieje podmyta przez Czarną Rzekę duża wychodnia o bardzo stromych ścianach, w której prześledzić można budowę fliszu karpackiego. Są tutaj warstwy cienko, średnio i gruboziarnistych piaskowców, łupki, iłołupki i warstwy hieroglifowe.

    Reklama